Gu-li-a đã hơn sáu tuổi, cô bé đã biết đọc từ lâu, gần như từ khi mới lên năm kia, - nhưng cho vào trường thì còn sớm. Những người quen khuyên bà mẹ cho cô bé vào nhóm do một bà giáo già người Pháp phụ trách: cô bé sẽ chơi và đi dạo với những trẻ con khác và nhân thể học thêm tiếng.

Thế là lần đầu tiên Gu-li-a đến với bà giáo.

Trong căn phòng kê những bàn ghế cổ kính đã phai màu và có nhiều tranh ảnh treo trên tường, ngoài Gu-li-a ra còn có hai đứa bé nữa: chú bé Li-ô-líc với những mớ tóc quăn dài trông như con gái và cô bé Su-ra cắt tóc ngắn giống hệt con trai.

Những đứa bé ngồi sau một cái bàn con thấp, còn bà giáo già cầm con thỏ màu xanh làm bằng vải và hát một bài ca khó hiểu. Con thỏ trong tay bà bắt đầu nhảy trên bàn một điệu múa gì thật buồn cười. Tai thỏ nhảy nhót, chân thỏ vung vẫy, những đứa trẻ cười và hát theo bà giáo những lời ca thật lạ tai.

Gu-li-a im lặng, lườm mọi người. Nhưng rồi cô định bụng sẽ hỏi.

- A-đam, vì sao.., - cuối cùng cô nói.

- Cháu nói gì? Nhắc lại xem, - bà giáo Pháp ngạc nhiên.

- A-đam, - Gu-li-a nhắc lại.

- Không phải là «a-đam», mà phải nói là «ma-đam»[1] kia.

- Ma-đam, - Gu-li-a lại bắt đầu, - phải chăng tiếng Nga dở đến nỗi phải học thêm tiếng Pháp nữa, hở bà?

Đối với cô bé, đó là điều lạ lắm. Vì sao phải hát những bài hát bằng thứ tiếng không thể hiểu được, trong khi trên đời này đã có tiếng Nga vừa hay vừa dễ hiểu biết mấy? Và thêm nữa, tại sao lại phải bắt con thỏ màu xanh ấy nhảy múa nữa kia chứ? Ở nhà Gu- li-a cũng có một con thỏ, chỉ có điều không phải màu xanh, mà màu lam, nhưng đã ba năm rồi thỏ nằm trong hòm với những đồ chơi cũ khác. Gu-li-a chẳng bao lâu nữa phải đến trường học, thế mà người ta còn giải trí cho cô như với trẻ con!

Bà giáo già không biết trả lời cho Gu-li-a thế nào. Bà suy nghĩ một tí, rồi bảo lũ trẻ quây vòng tròn để nhảy múa.

Bà giáo nắm tay Li-ô-líc và Su-ra, còn Su-ra thì đưa tay cho Gu-li-a. Nhưng Gu-li-a rời ra và lại ngồi trên ghế. Cô nói:

- Buổi sáng, cháu không thích nhảy múa. Buổi sáng, cháu thích đọc cơ.

Bà giáo Pháp không bằng lòng, lắc đầu nói:

- Cô bé không biết vâng lời tí nào cả. Thôi được, chúng ta sẽ đọc.

Nhưng té ra trong nhóm cũng không phải đọc tiếng Nga, mà đọc tiếng Pháp. Và cũng không phải đọc truyện cổ tích, mà chỉ đọc chữ cái thôi.

Bà giáo chia cho trẻ con các bức tranh trên đó có vẽ những chữ cái: a, b, c, d...

Việc đó chẳng có gì là khó cả. Gu-li-a rất chóng nhớ mặt chữ. Và chưa đầy một tháng sau, cô bé đã biết đọc tiếng Pháp khá trôi chảy.

Thường những buổi đi dạo trong vườn, cô giục «a-đam» của mình về nhà.

- Về đi bà, chúng ta sẽ đọc cuốn sách Pháp của bà thêm một tí nữa.

Và đến cuối mùa đông, cô không phải chỉ biết đọc, mà còn biết viết nữa. Trong giờ học, khi cô đùa quá trớn và nghịch ngợm, thì bà giáo đeo kính vào và nói:

- Nào, im lặng! Bây giờ chúng ta sẽ viết chính tả.

Nhưng cả môn học đó, Gu-li-a cũng biến thành một trò chơi vui vẻ.

- Đứa con thơ nằm trong nôi, - bà giáo rành rọt đọc những câu tiếng Pháp. - Con chim đậu trên cây. Bà nội đan bít tất. Ông nội hút tẩu thuốc lá.

Còn Gu-li-a thì kẻ từng chữ trên vở con:

«Bà nội nằm trong nôi. Đứa con thơ hút tẩu thuốc lá. Con chim đan bít tất. Ông nội đậu trên cây».

Và cố nhịn cười, với bộ mặt rất nghiêm chỉnh, cô chìa ở cho «a-đam» của mình xem.

Bà giáo Pháp sửa lại kính và bắt đầu đọc to những dòng chữ nguệch ngoạc của Gu-li-a.

- Thế này là thế nào? - bà cau mày nói. - Con chim đan bít tất? Đứa con thơ hút tẩu thuốc lá? Tôi chẳng hiểu gì cả!

Gu-li-a phá lên cười và cả Li-ô-líc, Su-ra cũng cười theo.

Bà giáo già hiền lành tha thứ cho Gu-li-a về trò chơi tinh nghịch đó. Bà cho rằng khi chơi, xếp đặt lại các từ tiếng Pháp theo ý mình, thì Gu-li-a càng chóng nhớ từ. Bà chỉ chú ý theo dõi xem làm sao mỗi từ được viết đúng, không có lỗi.

Những buổi học cứ như thế trôi qua êm đềm và vui vẻ. Và trong nhóm không ai nghi ngờ rằng Gu-li-a lại còn nghĩ ra được một trò gì mới nữa.

Một hôm, vào ngày xuân ấm áp, khi cả nhóm đi dạo trên đường phố, bỗng nhiên Gu-li-a dừng lại trước cửa một ngôi nhà gạch ba tầng. Cô nói:

- Ma-đam, bà đợi cháu ở đây một tí nhé, cháu quay trở lại ngay.

Và hé mở cánh cửa nặng nề, cô bé biến mất.

- Ma-dam, đây chính là trường họ đấy! Bà xem người ta viết kia phải không? - Su-ru nói và chỉ tay lên tấm biển đóng ở cửa.

- Hai cháu đứng đây nhé. Bây giơ bà sẽ xem, - bà giáo Pháp trả lời.

Li-ô-líc và Su-ra còn lại một mình. Chúng cầm tay nhau và đứng nép sát vào tường nhà để xe cộ khỏi cán phải chúng.

Gu-li-a trở lại trước nhất.

- A-đam đâu rồi? Nghĩa là ma-đam đâu rồi? - cô hỏi.

- Đi tìm cậu đấy, - Li-ô-líc và Su-ra cùng trả lời. - Thế vừa rồi cậu ở đâu?

- Chốc nữa mình sẽ kể!

Trong lúc đó, từ sau cánh cửa trường, bà giáo chạy ra vẻ mặt lo lắng:

- Cô be xâu qua, - bà mắng Gu-li-a. - Chau đi đau?

Khi nào bà xúc động, bà nói tiếng Nga tồi hơn thường ngày nhiều.

Gu-li-a im lặng một lúc, rồi chững chạc nói như người lớn: - Ma-đam, xin bà tha lỗi. Cháu đã xin vào trường rồi! Vào lớp một. Ngày mai phải nộp giấy khai sinh.

Ma-đam chỉ còn biết vung tay lên mà thôi.

Ngày hôm sau, mẹ Gu-li-a nộp đủ các giấy tờ cho nhà trường. Gu-li-a tự đưa mình vào trường như vậy đó.

❀ ❀ ❀

[1] Tiếng Pháp nghĩa là bà, thưa bà. - VD. c8