Việc lên tàu bắt đầu từ sang. Và đúng mười hai giờ trưa ngày mồng 10 tháng bảy, đoàn tàu quân sự đầu tiên chuyển bánh lên đường.

Mặc dù tình hình đường sắt vào những ngày tháng bảy năm bốn hai rất căng thẳng, đầy chật những đoàn tàu, nhưng trước mặt các đoàn tàu quân sự thì đèn tín hiệu luôn luôn bật xanh «thông đường».

Những toa hàng lắc lư bên này sang bên kia như những chiếc thuyền con ọp ẹp giữa biển khơi đang nổi gió bão. Hình như những tường đóng ván kia sắp rã ra và sụp đổ. Các đoàn tàu phóng nhanh như tàu tốc hành và chỉ dừng lại để thay đầu máy và lấy nước ở ga. Con «đường thông» lại mở ra phía trước, và tất cả lại lắc lư, kêu ken két, ầm ầm, phóng như bay về phía sông Vôn-ga và sông Đông, nơi mặt trận có thể sắp lan tới.

Để đề phòng máy bay địch nên trên các toa không mui, trên mái và ở đầu các toa tàu đểu được ngụy trang cẩn thận bằng những cành cây xanh um, và thật là khó phân biệt những cái rừng con đang lao về phía trước ấy giữa những rừng thật vùng lân cận.

Bất thình lình các đoàn tàu dừng lại. Lúc đó vào buổi sáng.

- Chúng ta đang ở đâu? Sao dừng lại thế? - các chiến sĩ nhảy từ toa xuống, lao xao hỏi nhau.

Không khí đen nghịt những khói. Khét lẹt mùi lúa cháy, những thanh tà-vẹt bốc khói.

Chuyện gì thế? Gu-li-a từ trên bậc cửa toa ban công tác chính trị nhảy xuống và hỏi.

Cô thấy ở đằng xa những tòa nhà của ga và kho lúa đang bốc cháy, khói lên nghi ngút.

Giống như những con kiến thành thạo lập tức bắt tay vào việc, khi người ta phá tổ của chúng, những đám đông công nhân xúm xít vào các đường sắt để sửa chữa: đám này tháo những đường ray cong queo, đám khác thì dỡ các thanh tà-vẹt cháy, thay vào những cái mới.

- Muốn biết chuyện gì à? - một giọng nói quen thuộc hỏi.

Gu-li-a quay lại và thấy thiếu tướng Bi-ri-u-cốp, sư đoàn trưởng, và chính ủy Xô-bôn đứng bên cạnh ông.

- Ném bom! - Gu-li-a nói và nghĩ bụng: «Đấy, nó bắt đầu rồi!»- Còn ga này là ga gì?

- Pô-vô-ri-nô, - thiếu tướng đáp. Và mỉm cười, ông hỏi:

- Thế nào, có hơi sợ không?

- Thưa... không, - Gu-li-a đáp hơi lúng túng. Và như thường lệ, cô lắc lắc cái đầu và vui vẻ thêm: - Chẳng sao! Nếu đã đi vào việc này, thì rồi cũng phải quen thôi.

- Đúng thế, - chính ủy, một người trẻ, gầy gầy, với nét mặt thanh tú, nói. - Và nhân thế, chị cho biết, chị có tiếc là đã đi vào việc này không? Bây giờ chẳng muộn đâu, có thể về nhà được đấy.

Gu-li-a thậm chí hoảng lên:

- Không, không, sao đồng chí lại nói thế!

Chưa đầy nửa giờ, đoàn tàu lại chuyển bánh. Chẳng chậm được, vì máy bay phát-xít có thể lại sắp sửa oanh tạc nữa.

Nửa đêm, đoàn tàu đứng lại hồi lâu ở nơi nào đấy trên thảo nguyên.

Gu-li-a không ngủ được vì bao nhiên ý nghĩ, bao nhiêu hồi ức, bao nhiêu lo âu đến với cô.

Cô dậy, đi ra khỏi toa để thở không khí tươi mát của đêm khuya.

Yên lặng như tờ. Chỉ nghe trong bóng tối, ở gần một toa tàu, giọng nói của ai đấy. Giọng nói U-cơ-ren dịu dàng làm Gu-li-a bất giác dừng lại, như có người nào đấy trong số bạn bè U-cơ-ren gọi cô.

- Em yêu quý của anh, con bồ câu bé nhỏ của anh! - một giọng rất trẻ dịu dàng và âu yếm nói. - Anh với em còn sẽ được trông thấy nhiều và cảm xúc nhiều trong đời này nữa. Khi nào đánh thắng bọn phát-xít, thì chúng ta lại về nhà vả cùng sống với nhau, sẽ đi vào rừng...

«Cô-sti-a nói với ai thế nhỉ? » - Gu-lí-a nghĩ thầm. Cô nhận ra giọng nói của anh ta.

Đó là một thanh niên yên lặng, bẽn lẽn, từ tỉnh Khác-cốp đến. Gu-li-a thường gặp anh ở sở chỉ huy, vì anh là chiến sĩ thông tin.

«Trong lúc như thế này, mà Cô-sti-a thổ lộ tâm tình của mình với cô ấy, thì chắc đó là một cô gái nào đấy tuyệt trần lằm. Thôi, mình đừng làm phiền họ».

Còn Cô-sti-a thì vẫn tiếp tục gọi cô bạn của mình bằng tất cả những lời âu yếm nhất mà anh ta được biết, nào là «trái tim non của anh», nào là «mối tinh nồng thắm của anh», nào là «con chim bồ câu tươi sáng của anh»...

Sự tò mò xâm chiêm Gu-li-a.

«Thế thì cô kia là ai? Giá cô ta đáp lại một lời nhỉ! Sao cô ta chẳng thổ lộ tình cảm gì cả? Câm hay sao?»

Không kìm mình được nữa, Gu-li-a tiến đến gần hơn.

Cô-sti-a đứng độc một mình. Xung quanh không một bóng người.

- Cô-Sti-a, anh vừa nói với ai thế? - Gu-li-a hỏi và ngạc nhiên nhìn quanh.

Cô-sti-a lúng ta lúng túng, dặng hắng và đứng đổi chân.

- Vì không có ai để nói chuyện, - anh nói, nên tôi vừa mới nói chuyện với cây súng trường của tôi đấy.

Gu-li-a bật cười.

Còn tôi thì cứ nghĩ tại sao cô ấy lại cứ lặng thinh mãi thế? Bây giờ cô ta tạm thời im thôi, - Cô-sti-a nói, - nhưng vào chiến đấu thì phải biết, cô ta kêu to ra trò đến mức bọn quỷ phát- xít phải lòi ruột ra đấy.

Gu-li-a còn nói chuyện tiếp với Cô-sti-a một lúc, sau đó quay về chỗ của mình trong toa tàu, và khi trời tờ mờ sáng, cô ghi vội trong cuốn nhật ký của mình câu chuyện đêm khuya của người chiến sĩ với khẩu súng trường.

Lúc rạng đông, đoàn tàu lại hãm bớt tốc lực và dừng lại. Đó là một ga xép nào đấy.

- Ga Gum-rác, - Gu-li-a nghe một giọng nói của ai đấy ở ngoài cửa sổ. - Từ đây đến Sta-lin-gơ-rát rất gần.

- Không quá mười cây số, - một giọng khác chêm vào.

Gu-li-a nhẹ nhổm thở dài: «Có thế chứ! Gần như đã đến nơi rồi».

Nhưng không người nào biết đến đâu và bao giờ mới xuống tàu.

Và lúc này, mọi người chẳng chịu để phí thì giờ vô ích: người thì cho ngựa uống nước, người thì cúi gập trên các vòi nước rửa ráy, người thì đổ nước đầy các bình-tong và há hốc cái mồm khô quánh đón lấy vòi nước ngon lành uống ừng ực.

Xa-sa và Gơ-ri-sa cũng chạy đến vòi nước và đang té nước vào người nhau, cười như nắc nẻ.

- Ê, các cậu đội viên trinh sát! - một giọng nói giận dữ từ trong toa tàu của đại đội trinh sát, mà bọn trẻ cùng đi, thốt lên. - Đừng nghịch nữa!

Những chú trinh sát bé tí lập tức thôi té nước nhau và bắt đầu lấy khăn lau kỳ cọ rất tích cực. Chúng đã hiểu thế nào là kỷ luật quân sự.

Bỗng nhiên, mệnh lệnh của người phụ trách đoàn tàu vang lên:

- Vào toa!

Ở đây, tại ga này, đường sắt chia ra hai nhánh: một nhánh chạy về Sta-lin-gơ-rát và nhánh kia đi Ca-la-sơ. Đoàn tàu tiến về hướng Ca-la-sơ.

Lợi dụng lúc tàu một lần nữa dừng lại không lâu, Gu-li-a vội vã viết thư về nhà, cho bố.

«Con viết lúc đang trên dường. Tinh thần rất tốt. Luôn luôn trời nóng như thiêu như đốt, không chịu dược. Mong mưa lắm. Nhưng bố đừng lo lắng gì. Chúng con đang đi gần thành phố nổi tiếng vẻ vang vì sự chiến đấu phòng thủ của mình trong cuộc nội chiến...»

Trong thư, Gu-li-a không nói tên thành phố Sta-lin-gơ-rát, vì biết rằng trong thời chiến không được phép viết thư báo tin đơn vị đang ở đâu.

Nhưng trong những ngày đó, chưa có ai ngờ rằng chỉ một thời gian ngắn nữa, chữ «Sta-lin-gơ-rát» sẽ có ý nghĩa gì, cuộc chiến đấu phòng thủ anh dũng tuyệt vời của thành phố miền Vôn-ga này sẽ được hưởng vinh quang đời đời bất diệt như thế nào...

Sau hơn bốn ngày đêm đi đường, lúc xẩm tối, sư đoàn đã đến Ca-la-sơ - đến ga Đông-scai-a.

Đoàn tàu dài dằng dặc đã đứng vài giờ trong bóng tối im lặng, và mọi người sốt ruột chờ đợi lệnh xuống tàu.

Lạ thật! Sao chúng ta chưa đổ hàng xuống nhỉ? - Gu-li-a cùng với hai bạn gái của mình là Li-u-đa và A-xi-a đi bách bộ theo dọc toa tau im lặng và nói. - Đi thì chẳng đi đâu được nữa. Đường cụt rồi. Lẽ nào chúng mình lại quay lui hay sao?

Đi đâu thì đi chong chóng cho rồi! - A-xi-a thở dài nói. - Các cậu ạ, mình chưa bao giờ tưởng tượng rằng đường sắt lại có thể đưa đến một con đường cụt và bỗng nhiên hết một cách đột ngột như thế này.

- Cả mình cũng thế! - Li-u-đa nói.- Thôi, chúng mình đi ngủ đi. Có thể là còn đứng ở đây đến sáng.

Quả thật, đoàn tàu quân sự đã đứng đến sáng trên ga Đông-scai-a để chờ mệnh lệnh. Và buổi sáng có lệnh dỡ hàng xuống.

Dừng lại trên bờ sông Đông, những con người mệt lử vì oi bức, vì đi đường xa và vì những giờ chờ đợi dài dằng dặc, chạy xuống sông tắm. Họ bơi, té nước nhau, cười sặc sụa như trẻ con, và những giọng trẻ trung, lanh lảnh của họ vang xa xung quanh. Nhưng lanh lảnh hơn cả, vui mừng hơn cả là hai chú trinh sát Xa-sốc và Gơ-ri-sốc, như ở trung đoàn người ta vẫn gọi đùa chúng thế.

Gu-li-a cùng các bạn gái đi xa hơn, đến nơi không có ai cả. Cô bơi ra giữa dòng sông, nằm ngửa ra, và nằm như thế rất lâu, nhìn trời xanh và khoan khoái vì nước sông mát rượi, vì khoảng rộng bao la, vì không khí trên sông, vì những tiếng sóng vỗ nhè nhẹ vào người cô.

«Dường như chăng có chiến tranh gì cả, - Gu-li-a nghĩ thầm. - Ôi, giá mà chẳng bao giờ, chẳng bao giờ có chiến tranh nữa! Bọn phát-xít đáng nguyền rủa!»

Nhưng ngày hôm sau, những sự việc lại nói lên rằng, ngọn lửa chiến tranh vẫn ngày càng bốc cao và lan rộng. Sư đoàn nhận nhiệm vụ chiến đấu mới: thiết lập tuyến phòng ngự ở bờ sông Xô-lôn - từ ấp Xô-lôn-ski Trên đến ấp Pri-stê-nốp-ski. Và chẳng bao lâu nữa, ở đây, trên những tiền lộ xa đến Sta-lin-gơ-rát, đã bắt đầu những trận chiến đấu mà đến mùa thu đã trở thành một chiến dịch lâu dài, gian khổ, ác liệt và đẫm máu.