Trời hửng sáng. Bầu trời trong vắt, không một gợn mây, nên những cành cây keo lại càng vẽ đậm nét trên bầu trời.

Trong thời gian chuẩn bị thi, Gu-li-a đã đón bao nhiêu buổi rạng đông như thế rồi!

Trong phòng tắm, Gu-li-a dội nước lạnh khắp người, cô nghĩ bụng:

«Bây giờ đã là đoàn viên rồi mà thi không được điểm «ưu», thì thật là nhục. Mình sẽ còn mặt mũi nào nhìn mọi người nữa?... Ôi, sợ thật!»

Do nước lạnh và sự xúc động nên Gu-li-a bắt đầu run cầm cập như khi bị sốt rét. Cô vội vàng lấy khăn lông lau khô.

«Nhưng mà run như cầy sấy, tất nhiên, cũng là ngốc. Từ cầu nhảy cao tám thước mình đã nhào lộn xuống, mà chẳng việc gì, vẫn nguyên vẹn. Còn đến kỳ thi, ở đấy có thế nào đi chăng nữa, thì dù sao đầu vẫn sẽ còn nguyên trên hai vai thôi. Dù nó rỗng tuếch thế nào đi nữa, cũng vẫn là đầu...»

Gu-li-a vội vàng tập vài bài thể dục, mặc áo, ăn sáng ở bếp và đi ra khỏi nhà.

Phơ-rô-xi-a tiễn cô đến ngưỡng cửa và còn đứng lúc lâu ở đầu cầu thang, nhìn qua tay vịn xuống bên dưới.

Ngoài đường yên lặng, mát mẻ, chưa có một bóng người nào. Chỉ có những người quét đường mặc tạp-dề trắng đang quét vỉa hè.

«Cả bên ngoài mình sẽ không tỏ cho ai biết là hơi sợ một tí, - tươi tỉnh bước trên đường, Gu-li-a nghĩ thầm. - Mình sẽ làm bộ mặt để không ai đoán được là mình đi thi. Dù sao những người quét đường cũng sướng thật, họ chẳng phải thi vật lý gì cả!..»

Và cô cầm quả nắm của cánh cửa trường.

Ở đằng cuối hành lang dài, bác Ô-pa-nát, người gác cổng trường, đang ngồi cạnh chiếc bàn con, hai tay chống vào má nhăn nheo, đã sẫm màu. Bác đang thiu thiu ngủ.

Nghe tiếng chân, bác ngẩng đâu lên.

- Ồ, con chim non buổi sớm! - bác mỉm cười với Gu-li-a.

- Chào, bác Ô-pa-nát thân mến! - Gu-li-a nói và ngồi ghé xuống bệ cửa sổ. - Những ngày tốt trời tuyệt làm sao! Nhưng vì những kỳ thi này mà phải ngồi đổ mồ hôi trong phòng ngột ngạt đấy, bác ạ. Giá mà được ra sông Đơ-nhi-ép nhi...

Ông già gật đầu.

- Không sao. Sẽ còn nhiều ngày tốt trời nữa. Sông Đơ-nhi- ép không chạy đâu mất mà lo.

Gu-li-a thân với bác Ô-pa-nát. Cô mang từ nhà đến cho bác thuốc lá, viết hộ thư - do bác đọc - cho các cháu ruột của bác ở Pôn-ta-va. Nhưng bác mến và nể Gu-li-a không phải vì thế, mà vì cô là một «cô gái thông minh». Nếu cô đã bắt tay vào việc gì, thì bao giờ cũng làm đến nơi đến chốn.

Bác Ô-pa-nát làm việc ở trường đã bốn mươi năm, và cuộc sống ở nhà trường, với tất cả những vui mừng và khó khăn của nó, đã thay thế gia đình và nhà cửa của bác. Bác giữ gìn những bản đồ của trường, cất giữ chìa khóa của các phòng và rất thích có mặt ở phòng vật lý, khi giáo viên làm thí nghiệm. Có nhiều lần thí nghiệm của giáo viên vì sao đó không thành công. Thế là lúc ấy, bác Ô-pa-nát đến giúp. Bác cầm vững vàng những đồ thí nghiệm trong bàn tay già hơi run, xoay xoay nó trước mắt mình và cuối cùng hầu như lần nào bác cũng tìm ra được nguyên nhân không thành công.

- Ni-cô-lai Pê-tơ-rô-vích ạ, ở đây cần vặn cho nó chặt vào nhau, thì sẽ ổn thôi. Đấy, anh thấy không?

Và mọi việc đều trôi chảy cả: cháy, sôi, tóe lửa, réo lên đúng như yêu cầu.

- Bác Ô-pa-nát này, - Gu-li-a đặt tay lên vai bác và nói, - từ lâu cháu muốn hỏi bác. Sao lạ thế? Bác chẳng học qua môn vật lý, mà sao đôi khi làm thí nghiệm, bác lại làm giỏi hơn cả thầy Ni-cô-lai Pê-tơ-rô-vích.

- Sao à? - bác lấy giấy quấn điếu thuốc và bình thản đáp. - Anh ấy là nhà lý thuyết, còn tôi là người thực hành. Hiểu không?

- Hừ, - Gu-li-a nhịn cười nói. - Bác Ô-pa-nát này, thầy Ni-cô-lai Pê-tơ-rô-vích chấm thi có nghiêm lắm không? Cháu chưa thi với thầy đó lần nào cả.

- Rồi cháu sẽ thấy, - bác nói một cách bí ẩn và láu lỉnh nhìn Gu-li-a.

Gu-li-a lo lắng thở dài và nhảy phóc xuống khỏi bệ cửa sổ.

«Chóng đi cho rồi ! » - cô nghĩ thầm và đi đi lại lại dọc hành lang.

Cánh cửa vào đóng đánh sầm một cái. Na-đi-a vội vàng đi về phía Gu-li-a. Nó vẫn diện như trước, nhưng tóc thì chỉ chải qua loa và cổ áo đăng-ten lộn vào trong.

- Mình chết rồi... - Na-đi-a thì thào nói như người sắp chết. - Mình trượt mất thôi, cậu sẽ thấy đấy, trượt mất!

Và nó vội vàng lật hết trang này đến trang khác cuốn sách giáo khoa vật lý đã nhàu nát và vẽ dọc ngang lung tung.

- Cậu biết không, cả đời không gặp may... lại những điềm gở... Mèo chạy qua đường... Chẳng gặp một người gù nào cả... Thật như cố ý hại mình! Cái áo dài xanh lam may mắn của mình đưa đi giặt rồi! Và còn bà mình nữa chứ!... Mình đã xin bà nhúng ngón tay vào lọ mực, mà bà cụ nhất định chẳng chịu cho!

- Nhúng bà? Vào mực à? Để làm gì thế?

- Sao lại để làm gì? Cậu không biết à, - Na-đi-a ngạc nhiên. - Đó là điềm lành tuyệt đấy nhé. - Nếu nhà cậu có người nào đấy nhúng ngón tay vào lọ mực trong lúc cậu đang thi, thì nhất định cậu sẽ xơi điểm «năm» thôi. Cùng lắm thì cũng «bốn».

Gu-li-a cười như nắc nẻ và do đó thấy dễ chịu và bình tỉnh ngay.

- Thật là tội nghiệp cho bà của cậu! - cô nói. - Lẽ ra cậu nhờ bà tắm trong mực thì còn hơn cơ.

- Cậu thì cái gì cũng cười được! Cậu trượt thì cậu sẽ không cười nữa! - Na-đi-a bực mình và đi đến cửa sổ khác, ở đấy đã tụ tập cả một đám học sinh.

Na-đi-a chỉ vừa mới đến với chúng nó, thì cả đám liền bắt đầu nói liến thoáng, làm ồn và nhộn nhịp hẳn lên.

Bác Ô-pa-nát cau mặt lườm bọn trẻ. Rồi cầm cái chuông con trong tay, không nói không rằng, bác lắc dữ dội làm cho tất cả bất giác đều giật mình và ngoái cổ lại.

- Gu-li-a, - Na-đi-a kêu. - Cậu có gà cho mình không? Mình van cậu đấy!

Bác Ô-pa-nát nhìn Na-đi-a bằng cặp mất đầy khinh bỉ và lại tiếp tục lắc chuông.

Bọn trẻ ai về lớp nấy. Từ phòng giáo viên cả một loạt ông giáo, bà giáo đi ra, người ở trường nhà cũng có, người lạ cũng có. Vừa nói chuyện khẽ với nhau, họ đi dọc theo hành lang vắng vẻ. Hết lớp này đen láp khác cứa đã đóng lại. Kỳ thi bắt đầu.

Kim chiếc đồng hồ tròn treo trên tường ngoài hành lang đã nhích gần đến mười hai giờ. Nhưng trong các lớp lặng như từ vẫn còn đang quyết định số phận của học sinh: ai sẽ lên lớp và ai sẽ lưu lại. Sau những cánh cửa kính mờ đục bao trùm một bầu không khí im lặng, căng thẳng, trang nghiêm thường có trong những ngày thi.

Ngoài hành lang chỉ còn một mình bác Ô-pa-nát đang đi lại.

Nhưng bỗng cánh cửa của lớp chín «B> mở tung ra, và một đám nam nữ học sinh ùa ra hành lang, vẻ mặt hồi hộp, còn nóng bừng vì kích động lo âu, chúng tranh nhau kể lại với bác Ô-pa-nát và với nhau: ai vớ phải câu nào mà «thoát» hay «bí».

Trong lớp trống không, Na-đi-a và Gu-li-a vẫn còn ngồi lại ở bàn cuối. Na-đi-a lấy chiếc khăn mùi-xoa thơm phức nước hoa và ướt đẫm nước mắt lau mắt và mũi. Còn Gu-li-a thì nói với nó:

- Thôi, nín đi. Cậu sẽ bắt tay vào học ra trò đi và đến mùa thu sẽ thi lại. Trong mùa hè có thể kịp chán.

- Trong mùa hè? - Na-đi-a nấc lên. - Mùa hè mà lại phải học vật lý à?

Và nó lại nức nở to hơn.

- Được, mình sẽ giúp cậu, - Gu-li-a nói.

- Cậu giúp à! - Na-đi-a thở dài. - Cậu phải bận làm gì cái của nợ chán ngấy ấy nữa, khi cậu đã được điểm «ưu» rồi!

Bác Ô-pa-nát đi vào lớp trong tay cầm cái giẻ lau. Bác lau bảng, trên đó còn lại dấu phấn của những công thức nào đấy, mở cửa sổ lớp và xếp lại chiếc ghế thầy giáo vào chỗ cũ.

Sau đó, bác nhìn Na-đi-a đang khóc và nói chẳng ra vẻ thông cảm, mà cũng không ra vẻ trách móc:

- Ôi, cái môn vật lý đã làm cô bé đến nỗi thế!