Xa-sa nằm sốt li bì.

Gu-li-a trực bên giường anh, cố đoán mỗi một ý muốn của anh. Anh nằm nhắm mắt và thở dốc nặng nề, đứt quãng. Có người nào đấy nhè nhẹ bước vào phòng. Gu-li-a quay lại. Đó là bà hộ lý. Bà lấy tay ra hiệu cho Gu-li-a ra ngoài hành lang.

- Giáo sư gọi, ông ấy ở phòng riêng.

Giáo sư già ngồi trên ghế bành, gõ ngón tay lên bàn. Ông đang đọi Gu-li-a.

- Cô này... - ông chậm rãi nói.

Gu-li-a lo lắng và sợ hãi nhìn ông, cô sợ phải nghe những điều ông sẽ nói với cô.

- Cần phải mang Xa-sa ra phòng ngoài cùng.

Đúng thế rồi! Gu-li-a cảm thấy như có cái gì đâm nhói trong tim. Cô hiểu chữ mang người ốm ra có nghĩa là gì rồi. Thường người ta vẫn mang những người hấp hối ra phòng ngoài cùng, để những người nằm cạnh không thấy họ chết và không biết về cái chết của họ.

- Không, - Gu-li-a quả quyết nói. - Nếu đưa anh ấy ra đấy, thì anh sẽ đoán ra được. Đưa anh ấy vào phòng trực nhật có được không?

- Được, - giáo sư nói. - Đưa anh vào phòng trực nhật cũng được.

Khó khăn lắm mới giữ được nước mắt, Gu-li-a đi vào phòng trực nhật của các chị y tá. Trong phòng, lúc đó chẳng có ai. Gu-li-a gọi bà hộ lý. Cả hai người bắt tay ngay vào việc: bà hộ lý rửa sàn, còn Gu-li-a thì kê lại bàn ghế để xếp chỗ cho người bệnh nằm tiện hơn và mắc lên cửa sổ những tấm màn con bằng vải băng sạch. Ánh nắng chói lọi của ngày xuân chiếu thằng vào cửa sổ. Người ta đã mang Xa-sa vào đây. Anh mở mắt ra và lập tức nheo mắt lại. Gu-li-a lấy trong tủ ra một cặp giấy to và dựng trên bàn con cạnh đầu giường Xa-sa để che mắt anh khỏi bị nắng chói.

Xa-sa không còn đủ sức để nói nữa, nhưng anh nhíu lông mày ra hiệu cho Gu-li-a không cần che nắng cho anh. Gu-li-a cất cái cặp giấy đi, và Xa-sa khe khẽ gật đầu. Thế nghĩa là cô đã hiểu anh.

Cúi xuống Xa-sa, Gu-li-a cố đoán xem anh còn cần gì nữa.

Anh nhúc nhích một tí.

- Nóng quá, - anh mấp máy môi nói. - Cởi chăn cho tôi.

Gu-li-a chỉ để lại trên người Xa-sa tấm vải trắng mỏng. Anh lại khe khẽ gật đầu:

- Thế là tốt.

Gu-li-a cầm khúc tay cụt của Xa-sa trong tay mình và đếm mạch.

- Gọi bác sĩ, y tá đến, - cô bảo khẽ bà hộ lý.

Xa-sa giật mình và mở mắt ra.

- Không sao, không sao, Xa-sa thân mến, - Gu-li-a nói để anh yên lòng. - Đến lúc uống thuốc rồi.

Cánh cửa hé mớ, và giáo sư, bác sĩ và y tá trưởng bước vào phòng trực nhật.

Nhưng Xa-sa thậm chí không nhìn họ. Anh ta thở dốc khó nhọc lắm và hình như không còn sức đề làm gì khác nữa. Gu-li-a hiểu rằng bây giờ thì cả giáo sư lẫn bác sĩ chẳng còn ai cứu anh được nữa.

Cô không nhớ mình đã đứng cạnh giường Xa-sa bao lâu, cô quên tất cả, cả Nhím Con nữa...

Sau khi chết, mặt Xa-sa trờ nên sáng sủa, nghiêm nghị.

- Thôi, - giáo sư nói với cô như người ta thường nói vời những người thân nhất, - trường hợp này chẳng làm gì được nữa. Cô hãy về nhà nghỉ đi.

Khi về nhà, ngay từ ngưỡng cửa, Gu-li-a đã nhận thấy rằng mẹ có điều gì buồn và xúc động.

- Gì thế? Nhím Con ốm à? - cô khẽ hỏi mẹ và nhìn vào giường con.

- Không, nó khỏe, - mẹ đáp và giấu vội cái gì đấy vào ngăn bàn.

- Xéc-gây? - Gu-li-a hỏi khẽ hơn nữa.

- Ừ, Gu-lênh-ca ạ, - mẹ nói gọn. - Bạn nó viết... Nhưng cái đó còn phải kiểm tra lại. Có thể là nhầm lẫn...

Gu-li-a nhắm mắt lại trong giây lát.

- Mẹ đưa con xem, - cô nói với mẹ và ngồi xuống giường.

Bà mẹ chìa cho cô bức thư xếp hình tam giác. Gu-li-a đưa những ngón tay tựa hồ như bị tê cứng, chậm rãi mở tờ giấy kẻ ô vuông. Một tấm ảnh rơi trên đầu gối cô. Ai đấy? Từ trong tấm ảnh, một cô gái mỉm cười nhìn cô, tóc xõa bay theo gió lộng.

Gu-li-a không nhận ngay được mình trong chiếc ảnh chụp cách đây không lâu mà cô đã tặng cho Xéc-gây trong giờ phút hạnh phúc nhất của đời mình, bây giờ nó lại trở về đây như người mang tin bất hạnh.

«...Chồng chị, - trong thư viết, - đã hy sinh vì mảnh đại bác địch trúng vào thái dương. Trong tấm thẻ đoàn viên thanh niên cộng sản của anh, chúng tôi đã tìm thấy tấm ảnh của chị...»

- Gu-lênh-ca, con nằm xuống đi, - mẹ nói với cô và đắp cho cô chiếc khăn choàng cũ bằng len. - Cả người con run lẩy bẩy như sốt thế này.

Gu-li-a nằm rất lâu, không nhúc nhích, mở rộng mắt nhìn qua cửa sổ lên bầu trời xẩm tối. Cô không thể khóc. Ý nghĩ của cô rối tung. Cô đồng thời nghĩ đến cả Xéc-gây lẫn Xa-sa, nghĩ rằng họ không còn được trông thấy thắng lợi.

Nhím Con thức giấc. Nó kêu to, bực tức, hình như là tất cả mọi người đều có lỗi về việc nó đã ngủ quên bữa ăn tối.

Gu-li-a bế nó và dường như cảm thấy mình dễ chịu hơn vì đứa con bé bỏng, ấm áp và hay vòi vĩnh này đang cọ quậy trong tay cô.

- Nhím Con, Xê-ri-ô-giênh-ca[14], - cô nói, và chính bân thân cô cũng không ngờ cô đã gọi đứa bé bằng tên bố nó mà nó không được thấy mặt bao giờ cả.

Cho bú xong, cô lại đặt Nhím Con nằm trong chiếc giường của nó và đứng nhìn con mấy phút. Sau đó, cô ngồi viết thư cho người nhà của Xa-sa ở một thành phố ven sông Vôn-ga.

Cô viết, suy nghĩ chín chắn từng chữ, lựa chọn từng lời âu yếm và an ui nhất đời.

Ở cuối thư cô viết:

«Chúng ta sẽ không tha thứ cho quân thù về cái chết ấy. Chúng ta sẽ không bao giờ quên cái chết của chồng, của con, của anh em chúng ta, những người, cũng như Xa-sa, yêu mến cuộc đời, ánh nắng và rất muốn sống. Tôi xin thề với ông bà rằng nhất định chúng tôi sẽ trả thù cho người con yêu quý của ông bà».

Khi Gu-li-a viết xong thư, trời đã khuya lắm.

Và chính trong phút đó, cô hiểu rằng cô đã quyết định ra tiền tuyến chiến đấu.

Cùng với thư, Gu-li-a gửi cho người nhà Xa-sa cả cuốn nhật ký bìa màu đen của anh ta chứa đầy những con số và những tư tưởng trong sạch của tuổi trẻ.