Kỳ thi khó nhất đã qua rồi, và Gu-li-a cho phép mình không học và nghỉ ngơi một buổi chiều.

Sau buổi ăn trưa, cô đi ra sông Đơ-nhi-ép.

Thuê một chiếc thuyền, Gu-li-a đẩy ra khỏi bờ, ngồi chắc hơn và cầm mái chèo.

«Mình sẽ đi xuôi dòng, - cô nghĩ bụng, - chèo sẽ nhẹ hơn».

Và chống nhẹ mái chèo, cô rời bến. Từ thuyền những làn sóng lăn tăn chạy ra. Những ngọn cây dương nhọn rung rinh trên mặt nước. Chiếc thuyền nhẹ nhàng bơi.

Bờ sông xanh rờn nhanh chóng lùi về phía sau. Bãi cát ở ngay sát bờ bây giờ trông như một dải hẹp màu vàng. Thở trở nên dễ dàng và thoải mái.

«Giá được ngắm sông Đơ-nhi-ép này suốt đời nhỉ! - Gu-li-a nghĩ thầm. - Trên đời này thật chẳng có gì đẹp hơn!»

Cô ngoái nhìn lại phía sau. Thành phố đã khuất sau lớp sương mù chiều hôm.

«Ô, mình bơi đã xa quá rồi! Khoảng hai cây số, mà có thể hơn nữa đấy. Đã đến lúc trở về rồi chăng ?»

Cô cố hết sức chèo để quay thuyền lui, nhưng dòng nước cản lại. Nó lại đẩy thuyền phía lái quay về hướng thành phố và đưa đi xa hơn, xuôi theo dòng sông Đơ-nhi-ép.

Gu-li-a cố hết sức. Chiếc thuyền vẫn không chịu nghe cô. Nó cứ trôi đi xa, xa hơn mãi về phía theo ý dòng sông.

Vì đã lâu Gu-li-a không chèo và vì cố gắng mạnh quá nên vai, tay và lưng cô bắt đầu đau như dần.

«Ngốc, ngốc thật! - Gu-li-a tự mắng mình. - Đêm sắp xuống rồi, mà mình còn đi xa thế! Bậy thật, nó sẽ đưa mình đến tận cửa sông, nếu trên đường thuyền không bi lật».

Sông Đơ-nhi-ép nổi sóng. Gió nhẹ lúc gần tối càng ngày càng trở nên mạnh hơn, bướng bỉnh hơn. Xung quanh không thấy một ngôi nhà nào trên bờ, chẳng có một chiếc thuyền nào dưới sông. Chẳng còn hòng nhờ ai giúp đỡ được nữa. Mà bóng đêm thì ngày càng dày đặc.

Bặm môi, Gu-li-a đem hết sức vật lộn với dòng sông Đơ-nhi- ép. Khi thì cô vượt lên, khi thì nó lại thắng.

«Không được, - Gu-li-a nghĩ bụng, - như thế này sẽ không ăn thua gì cả, vì tay mình rã rời không giữ nổi mái chèo nữa rồi. Phải nghỉ một tí».

Và ngừng vật lộn với dòng sông, cô đặt mái chèo xuống. Dường như con sông chỉ chờ có thế. Khẽ lắc lư, nó đưa chiếc thuyền cùng với Gu-li-a đi, đi về phía mà nó cuốn tất cả mọi vật rơi vào trong dòng nước của nó, đi về xuôi, xuôi mãi.

«Không sao, không sao, mày chẳng đưa đi xa được đâu! - Gu-li-a nói. - Tao nghỉ một tí, rồi lại đấu với mày đây!»

Và sực nhớ một bài ca quen thuộc và yêu mến từ thời thơ ấu, cô cất giọng hát:

Nếu trời nổi dông tố,

Chúng ta sẽ đấu tranh

Và đọ sức với nó!

Do những lời ca đẹp đẽ và hùng tráng đó, và cũng có thể, do cả giọng hát của mình nữa - giọng hát trẻ trung và ngân vang - cô bắt đầu thấy bình tĩnh hơn.

Sau vài phút, cô cảm thấy tay đã được nghỉ ngơi, gân cốt ở vai đã được giãn ra. Cô lại cầm chèo và khoan thai, nhịp nhàng - như đã học được ở A-rơ-tếch - cô chèo cả hai mái chèo kế tiếp nhau.

- Tay trái, chèo này, tay phải, nạy này! - cô ra lệnh cho mình. - Tay trái, chèo này!

Và cuối cùng, chiếc thuyền cũng nghe theo cô, lái quay về phía xuôi dòng, mũi hường về thành phố, và cứ lặn hụp trong mỗi đợt sóng, nó từ từ, từng thước một, tiến gần bến sông ở Ki-ép.

Gu-li-a hát:

Đằng xa, sau dông tố,

Có đất nước diệu kỳ!

Khi thuyền cô tiến gần đến bến sông, thì trời đã tối mịt. Nhận thuyền của cô, cụ già trông thuyền mắng cô hồi lâu:

- Cô là người cuối cùng đã về! Thế nào, cô định bắt tôi ngủ lại đây chờ cô, hả?

- Cụ ạ, cháu xin lỗi cụ, - Gu-li-a đáp. - Chính cháu cũng không muốn bơi đi xa, nhưng cháu bị dòng nước cuốn đi.

Mệt lử, cô lê bước về nhà. Hình như chưa bao giờ cô thấy đau ê ẩm mình mẩy như vậy. Phơ-rô-xi-a thương hại mang thức ăn cho cô đến tận giường.

- Thím Phơ-rô-xi-a, thím biết không, - Gu-li-a vừa ngấu nghiến ăn bánh bột lọc bọc anh đào vừa nói, làm bắn cả nước quả ra ngoài, - hôm nay thật là cháu đã bơi đến tận nơi khỉ ho cò gáy nào đấy, mà chẳng luyện tập tí gì cả...

- Ôi trời ơi, không luyện tập gì cả! - Phơ-rô-xi-a thông cảm lắc đầu.

- Chính vì như thế! Suýt nữa thì dòng sông cuốn cháu đi mất, thím hiểu không. Nhưng bài học này có ích cho cháu lắm, rồi thím xem. Thi xong hết các môn, ngày nào cháu cũng sẽ bơi thuyền để thật thạo hơn. Cháu sẽ đi suốt sông Đơ-nhi-ép từ dầu dòng cho đến cuối dòng và ngược lại.

- Ôi trời! - Phơ-rô-xi-a chỉ thở dài.

- Đúng, đúng đấy, suốt dòng sông Đơ-nhi-ép! Nhưng bây giờ cháu sẽ khôn hơn. Khi sức còn nhiều, thì bơi ngược dòng, và khi đã mệt, có thể xuôi dòng!..

Sáng hôm sau, Gu-li-a đến nhà Na-đi-a để mượn cuốn sách bài tập tính. Môn thi mới sắp đến là môn hình học. Na-đi-a không có nhà. Bà nội của nó, gầy và trông sạch sẽ (đúng là bà già đã từ chối không chịu nhúng ngón tay vào lọ mực) khuyên Gu-li-a ngồi đợi Na-đi-a về.

Chiếc áo dài xanh lam mùa nực nằm trên bàn ăn, dang rộng hai cánh tay áo (có lẽ chính đó là cái áo dài «may mắn»). Bà đang là những đường xếp trên áo.

- Tôi chẳng biết làm thế nào với nó nữa, - bà nói và lấy ngón tay thử sờ xem chiếc bàn là nóng chưa. - Na-đi-a nhà tôi thật khó bảo quá. Chẳng chịu giặt, chẳng chịu là cho mình. Đấy, cứ diện vào rồi đi chơi, đó là điều quan tâm của nó. Thật, nó chỉ nhờn nhơ như con bướm lượn ấy.

Chiếc bàn là đốt bằng than củi ở bên trong chạy lui chạy tới trên lớp vải màu xanh lam đã phun nước, giận dữ nõ lép bép.

- Hôm qua, nó làm tôi buồn phiền quá chừng, - bà nói tiếp.

- «Cháu sẽ không thi hình học đâu. Và nói chung, cháu sẽ không thi gì nữa». - «Sao lại thế, sẽ không thi à?!» - tôi nói. Nó bảo:

- «Cháu sẽ xin hoãn đến mùa thu. Đến mùa thu, cháu sẽ thi cùng với môn vật lý một thể. Đằng nào thì cũng mất toi mùa hè rồi ! »

Bà tì mạnh trên chiếc bàn là, và vải màu xanh lam hơi trắng ra khi tấm kim khí nóng bỏng chạm phải. Chiếc bàn là càng nóng càng giận dữ nổ lép bép nhiều hơn, dường như nó, cũng như bà, đang giận Na-đi-a.

- Hoãn tất cả các môn thi đến mùa thu? - Gu-li-a ngạc nhiên. - Thế thì nó chẳng thi được đâu!

- Thì tôi đã bảo là nó không thi được mà, - bà thở dài. - Hôm qua, nó làm tình làm tội tôi đến phải khóc. - Bà cụ hoa cái bàn là trong không khí để cho nó nguội bớt. - Con ranh ấy nó muốn đuổi tôi xuống mộ đấy!

Và quệt nước mắt, bà đưa chiếc bàn là lên lớp vải màu xanh lam một lần cuối cùng nữa và đặt chiếc áo dài sạch tinh, bóng loáng ấy lên tấm ren phù trên giường.

Từ phòng ngoài nghe tiếng khóa mở lách cách.

- Nó về đấy, đồ bất trị, - bà nói. - Tôi chỉ thương nó: mồ côi mồ cút, lớn lên không mẹ, bố thì đi công tác vắng luôn, thế là thôi muốn gì làm nấy...

Na-đi-a, người thanh thanh, chân mảnh, tóc quăn, chạy vào phòng, vừa chạy vừa hôn vội bà, rồi hôn Gu-li-a và lập tức lao về phía giường.

- Cảm ơn, bà yêu quý! Cháu vừa xoay được cái vé đi xem hòa nhạc, và cháu cần áo dài mới là. Ôi, bà của cháu thì tuyệt, vàng mười đấy!

Và suy nghĩ một tí, nó nói thêm:

- Tất nhiên, khi bà không càu nhàu.

Bà chỉ thở dài và đi vào bếp.

- Na-đi-a, cậu nghĩ thế nào đấy? - Gu-li-a bắt đầu. - Định bỏ trường hay sao?

- Chắc bà đã kịp than thở với cậu chứ gì? - Na-đi-a hỏi. - Mình không nghĩ bỏ trường. Mà chỉ muốn hoãn những môn thi quỷ sứ ấy đến mùa thu. Muốn hay không, đằng nào đến mùa thu cũng phải thi vật lý, mình sẽ thi các môn khác luôn thể.

- Na-đi-a, cậu sẽ mắc cạn với cái món «luôn thế» của cậu đấy! Cậu đã khóc rổng lên vì cái môn vật lý cách đây lâu chưa, hở?

- Sao lại mắc cạn? Cậu nghĩ xem...

Và Na-đi-a bắt đầu chứng minh cho Gu-li-a hiểu vì sao nó cần phải hoãn các môn thi đến mùa thu. Thứ nhất là nó đã mệt lắm rồi sau một năm học tập, bây giờ không cái gì có thể lọt vào đầu óc nó được nữa, và qua mùa hè nó sẽ được nghỉ ngơi để lấy lại sức... Thứ hai là trong mùa hè trời mưa nhiều, học rất thích («Đằng nào cũng chẳng đi đâu được nữa, cậu hiểu chứ!»). Thứ ba là, qua mùa hè, thầy giáo cũng sẽ được nghỉ ngơi và trở nên hiền lành hơn.

- Thứ tư là, - Na-đi-a tiếp tục, - thời gian gần đây, nói chung, mình không may mắn, hoàn toàn không may mắn chút nào cả! Tốt hơn là bây giờ không nên liều lĩnh.

Gu-li-a nghe nó và lắc đầu.

- Cậu biết không, - cô nói, - bơi xuôi dòng rất dễ, thật là thích. Chiếc thuyền hình như tự nó đi. Nhưng mà cậu thử quay lại xem. Cậu sẽ bị quật ngã mà không thoát ra nổi đâu!

Na-đi-a ngớ ngẩn nhìn Gu-li-a.

- Mình không hiểu, cậu nói thế để làm gì!.. Đằng kia là thuyền, đằng này là thi cơ mà. Hai thứ hoàn toàn khác nhau.

- Và hoàn toàn không khác nhau! - Gu-li-a hăng hái nói. - Cậu hiểu chứ, cái đó hợp với tất cả, hoàn toàn hợp với tất cả. Nếu mình chỉ hơi thả lỏng cho mình tự do, sống một cách dễ dãi, tức thì mình sẽ bị trôi xuôi dòng và không thể bơi vào bờ được. Cái đó phải nhớ suốt đời. Cái đó là chủ yếu, chủ yếu nhất!

Gu-li-a say sưa nói đến nỗi không nhận thấy bà của Na-đi-a đã vào phòng. Ôm trong tay cái bình pha cà-phê, bà đứng ở ngưỡng cửa, nghe Gu-li-a nói.

- Sự thật ai bẻ làm queo được, - cuối cùng bà nói. - Bà sống đã gần bảy mười tuổi rồi, nhưng bà chỉ có thể nói hoàn toàn giống như Gu-li-a từng chữ một mà thôi. Buông xuôi dòng thì thật là nguy hiểm...

- Nhưng mà bà chẳng bơi thuyền bao giờ! - Na-đi-a ngắt lời.

- Đã có một thời, bà bơi còn nhiều hơn cháu nữa kia, - bà nhếch mép cười gằn.

Từ phòng ngoài vang lên tiếng chuông điện thoại.

Na-đi-a cắm cổ chạy ra khỏi phòng.

- Gu-li-a, gọi cậu đấy! - vang lên giọng nói chán ngán của nó.

- Gọi mình à? - Gu-li-a ngạc nhiên.

Trong ống điện thoại, một giọng nói oang oang làm rè cả máy. Gu-li-a đoán ngay đó là Phơ-rô-xi-a gọi. Phơ-rô-xi-a bao giờ cũng thét vào ống nghe như tuồng là đang ở xa Ki-ép hàng mấy nghìn cây số.

- Thím Phơ-rô-xi-a, - Gu-li-a nói, - thím nói khẽ một tí, cháu chẳng hiểu gì hết...

Phơ-rô-xi-a lại bắt đầu nói bình tĩnh hơn, và cuối cùng Gu-li-a nghe ra:

- Chạy về nhà nhanh lên, bố gọi điện từ Mát-scơ-va đấy! Nhanh lên!

- Bố! - Gu-li-a vui mừng. - Cháu chạy đây!

Và Gu-li-a suýt nữa đánh rơi chiếc ống nghe.

Khi chạy về đến nhà, tim cô đập mạnh đên nỗi cô không biết có thể nói cho bố một lời nào được nữa không. Nhưng trạm điện thoại liên tỉnh không gọi ngay lập tức, và Gu-li-a đã kịp thở.

Cô không nghe được tất cả những gì bố nói với cô, nhưng cô hiểu rõ điều chính là bố gọi điện cho cô để động viên tinh thần cô trong thời gian thi cử khó khăn.

Giọng của bố thân yêu, quen thuộc, hơi yếu đi vì khoảng cách quá xa, vang lên dịu dàng và âu yếm hơn bất cứ lúc nào.

Và Gu-li-a, với một niềm vui mừng đặc biệt, vừa lấy tay vuốt ve cái ống nghe màu đen, vừa nói:

- Vâng, vâng, con sẽ cố, bố ạ! Vật lý điểm «ưu» và văn học điểm «ưu»! Bố yêu quý của con, cảm ơn bố đã gọi điện!...