Đó là năm cuối cùng ở trường trung học.
Tháng mười sắp qua, nhưng mặt trời vẫn còn sưởi ấm như mùa hè. Hình như mùa hè cố ý dùng dằng không muốn đi, để cho mọi người tha hồ nhìn bầu trời trong xanh và yên tĩnh, nhìn những ngọn lá nâu thẫm của cây sồi, giống như cắt ở một mảnh da thuộc vậy.
Trên tàu điện, người ta mang từ ngoại ô thành phố về những bó lá mùa thu sặc sỡ. Trên vỉa hè rắc đầy lá rụng như những đống tiên vàng. Trong các cuốn sách và vở của các nữ sinh đã ép những ngọn lá phong đỏ rực, xòe ra như chân vịt.
Lúc bấy giờ, các đoàn viên đang chuẩn bị cho buổi dạ hội trọng thể của mình ở Nhà hát Ca kịch.
Tụi thành đoàn thanh niên cộng sản, người ta nói với Gu-li-a:
- Cô là diễn viên. Cô sẽ ngâm thơ. Hãy tự chọn lấy bài nào mà cô thích nhé.
- Nhưng mà tôi có phải diễn viên kịch đâu, - Gu-li-a lúng túng nói. - Tôi chỉ đóng phim và cũng đã lâu rồi. Còn ngâm thơ, nhất là ngâm ở trên sân khấu lớn của Nhà hát Ca kịch, thì dù thế nào tôi cũng không dám.
- Thôi, thôi, cứ lấy hết can đảm là được!
Và Gu-li-a lại phải lấy can đảm.
Cô ngồi rất lâu giở từng trang sách của các nhà thơ yêu mến, nhưng cũng không thể chọn được bài nào. Khi thì cô thích đọc Lưỡi dao găm của Léc-mông-tốp, khi thì thích đọc một đoạn trích trongNhững người đàn bà Nga của Nê-cơ-ra-xốp, khi thì thích đọc Trên chiến trường Cu-li-cô-vô của Bơ-lốc. Cuối cùng, cô chọn một bài - chẳng phải bài thứ nhất hay bài thứ hai hay bài thứ ba - một bài thơ của Mai-a-cốp-ski - Tốt.
Tôi
đã đi thăm
gần khắp
địa cầu, -
đời sống
rất tốt,
và sống trên đời
cũng rất tốt! -
vừa đi lui đi tới trong phòng, cô cao giọng nhắc lại những lời thơ và bỗng nhiên dừng lại kiêu hãnh ngẩng đầu lên.
Còn cuộc sống huyên náo,
sôi sục chiến đấu
của chúng ta,
lại càng tốt hơn!
Gu-li-a giơ tay lên, còn từ bếp, bộ mặt hốt hoảng của Phơ-rô- xi-a đang ngó lên.
- Không sao, không sao đâu, thím Phơ-rô-xi-a ạ, - Gu-li-a nói, - cháu học thơ đấy mà.
Phơ-rô-xi-a hài lòng gật đầu và đi khuất sau cửa.
Buổi tối, Gu-li-a chạy đến nhà Mi-ra để xem bạn chuẩn bị như thế nào rồi, vì Mi-ra cũng phải biểu diễn trong buổi ca nhạc ở Nhà hát Ca kịch.
- Chẳng ra sao cả! - Mi-ra thất vọng nói. - Tay nó không chịu nghe mình, thật là nó không chịu nghe. Mình sẽ thất bại mất trong buổi ca nhạc này. Và sẽ làm hỏng buổi ca nhạc mất.
- Không, mình chẳng sợ cho cậu đâu, - Gu-li-a nói. - Rồi cậu biết, ai sẽ thất bại? Mình đấy!
- Không, cậu thì chẳng bao giờ thật bại đâu.
- Cậu tưởng thế thôi, Mi-ra ạ! Lần cuối cùng mình ngâm thơ trên sân khấu là lúc lên mười hai tuổi, - trong cuộc liên hoan thiếu niên tiền phong. Cũng ngâm thơ của Mai-a-cốp-ski - Làm nghề gì? Còn từ đó cho đến bây giờ, mình chưa hề...
- Dù sao thì cậu cũng không thất bại đâu, - Mi-ra nói. - Mình biết cậu!
Câu chuyện trên đây cứ lặp đi lặp lại mãi gần như hàng ngày cho đến tận trước buổi ca nhạc. Gu-li-a cùng Mi-ra đến Nhà hát Ca kịch nửa giờ trước khi bắt đầu buồi lễ, và từ sau những cánh gà hai bên sân khấu, hai cô nhìn xuống phòng xem đồ sộ vắng tanh, lòng các cô lại càng lo lắng hơn.
- Ôi chà! Như chui vào nước lạnh ấy! - Mi-ra thì thào.
- Còn mình thì nóng, - Gu-li-a nói.
- Ừ, thế thì cậu sưởi ấm tay cho mình vậy. Tay mình hoàn toàn lạnh cóng rồi. Chẳng biết sẽ chơi đàn sao đây!
Gu-li-a bắt đầu xoa những ngón tay lạnh buốt của Mi-ra.
Lúc đó, gian phòng xem đồ sộ kia cũng dần dần đầy người. Đàn vi-ô-lông, sáo, đàn công-tơ-rơ-bát trong dàn nhạc bắt đầu kêu lên loạn xạ. Những người chù trì vội sửa lại cái khăn màu đỏ trải trên chiếc bàn. Và bỗng nhiên tất cả im lặng. Màn bắt đầu rung rung, rồi từ từ mở rộng ra, và phần long trọng của buổi dạ hội bắt đầu.
Gu-li-a và Mi-ra đứng sau cánh gà trên sân khấu. Những lời từ sân khấu vang đến đây hơi lạ tai: dù gần hơn nhưng nghe không trong. Những tràng vỗ tay vang lên từ phía dưới rào rào như tiếng ồn ngoài biển.
Những giọng nói chắc nịch và đanh thép của các diễn giả làm cho Gu-li-a yên lòng. Cô nắm chặt tay Mi-ra và thì thầm vào tai:
- Mọi việc sẽ tốt. Cậu sẽ thấy đấy!
Bây giờ thì cô lo lắng cho Mi-ra, cô bạn nhỏ nhắn trong gian phòng đồ sộ như thế kia, hơn là cho mình.
Trong giờ giải lao, tiện đường Gu-li-a chạy đến gương soi một tí. Từ trong gương, một cô gái, gần như người lớn, tóc vàng, mặc chiếc áo dài lụa đen có những tua ren trắng viền ở cổ, đang nhìn cô. Mặt hơi rộng một ít, với chiếc cằm tròn trĩnh và rắn rỏi, với đôi môi bình tĩnh và âu yếm, với đôi mắt quả quyết, nhìn chằm chằm.
«Không, sự thực mình sẽ không thất bại đâu!» - cô nghĩ bụng.
Trên sân khấu, người ta đã đẩy chiếc đàn dương cầm ra, mở nắp đàn bóng lộn lên, và trên nắp, giống như trên mặt gương, những ngọn lửa của chum đèn treo đang lấp lánh nô đùa.
Mi-ra, mặt tái, hốt hoảng nhìn Gu-li-a.
- Men-đen-xôn! - trên sân khấu. Đoàn viên Mi-sa trịnh trọng thốt lên, dường như anh gọi chính Men-đen-xôn ngay tại đấy. - «Rông-đô cáp-ri-xi-ô-dô»!
Nhưng thay cho Men-đen-xôn, một cô gái mảnh khảnh, gầy gầy, có những bím tóc đen huyền vấn quanh đầu, mặc chiếc áo dài bằng nhung xanh, đang rụt rè bước ra sân khấu.
- Nữ sinh Nhạc viện Ki-ép, Mi-ra Gác-ben! - Mi-sa giới thiệu cô với công chúng xong liền đi vào sau cánh g , vời dáng điệu như đã làm xong một việc quan trọng nhất.
Mi-ra ngồi trước đàn dương cầm và nhìn những phím đàn.
«Sao nó chưa bắt đầu nhỉ? - Gu-li-a lo sự nghĩ thầm. - Lẽ nào nó cảm động quá quên hết rồi chăng?')
Nhưng ngay lúc đó, Mi-ra lắc lư trên chiếc ghế, quả quyết đưa tay lên và hạ xuồng những phím đàn.
Trong phòng vang lên những âm thanh đầu tiên rụt rè và khe khẽ.
«Hình như lúc đầu phải đánh khe khẽ như thế», - Gu-li-a yên tâm nghĩ bụng, rồi cô tức giận nhìn một người nào đấy béo phệ ngồi ở hàng đầu đang húng hắng ho thật là không đúng lúc.
Mi-ra càng đánh đàn càng vững vàng hơn. Trong mỗi âm thanh, cảm thấy rõ rằng cô đã làm chủ được mình, được nhạc cụ và cả người nghe.
Cạnh Gu-li-a, đằng sau cánh gà, có hai người đứng: một người đàn ông với bộ dạng nghệ sĩ và một người đàn bà đứng tuổi xinh đẹp.
- Chúc mừng chị, - người đàn ông thì thầm, - cô bé đã thành một nữ nghệ sĩ thật sự, gần thành thục rồi.
Gu-li-a đoán người đàn bà có mái tóc dày, hoa răm kia là giáo sư của Mi-ra.
«Nào, xem nào, thử xem họ còn nói gì thêm nữa? »
Gu-li-a tiến gần hơn về phía hai người.
- Năng khiếu tuyệt vời và thanh tươi, bà giáo sư thì thầm nói với ông bạn của mình. - Nhưng nó cố tập lắm!..
Với một niềm cảm kích đặc biệt, Gu-li-a nhìn cô bạn gái, thường rất ít kể với Gu-li-a về những kết quả của mình, mà lại đánh giá rất cao mỗi một kết quả của Gu-li-a.
«Cô bạn yêu quý của tôi ơi! - cô nghĩ thầm. - Nó đứng trên sân khấu thật là hay và tự nhiên! Có thể tưởng rằng nó đã biểu diễn một trăm lần ở đây - Ở Nhà hát Ca kịch này rồi... Thế mà sao vừa rồi nó xúc động thế! Thiên tài chân chính bao giờ cũng khiêm tốn».
Gu-li-a không kịp nói tất cả những điều đó với Mi-ra. Những tràng vỗ tay vừa mới dứt, Mi-ra sung sướng và cảm động chạy ra sau cánh gà, thì từ sân khấu đã vang lên giọng nói vui vẻ của Mi-sa.
- Vơ-la-đi-mia Mai-a-cốp-ski! Gu-li-a Cô-rô-li-ô-va ngâm Tốt.
- Nhưng nếu ngâm không tốt thì sao? - Gu-li-a vừa lẩm bầm với Mi-sa, vừa nhẹ nhàng chạy ra sân khấu.
- Chà, còn lém nữa! - Mi-sa nói với theo cô.
Và trên sân khấu cao, rộng dã vang lên những lời thơ, chính những lời thơ mà hàng ngày thím Phơ-rô-xi-a đã được nghe trong tuần lễ gần đây:
Tôi
đã đi thăm
gần khắp
địa cầu, —
đời sống
rất tốt,
và sống trên đời
cũng rất tốt!
Những người nghe đã lập tức tin ngay cả Mai-a-cốp-ski lẫn Gu-li-a. Vì những lời giản dị và âm vang kia, thốt ra từ mồm một cô gái vừa khỏe mạnh, vừa cân đối có một sức thuyết phục lạ thường:
đời sống
rất tốt,
và sống trên đời
cũng rất tốt!
Gu-li-a cảm thấy mọi người hiểu cô, đồng tình với cô và vô tình thầm nhắc lại những lời thơ cô đã ngâm lên từ trên sân khấu. Và nhờ thế, giọng cô càng trờ nên âm vang, mạnh mẽ, phong phú hơn:
Cứ sống đến trăm tuổi,
chúng ta
mãi mãi không già.
Năm này qua năm khác,
sinh khí
càng tăng gia.
Hỡi chiếc búa
với lời thơ,
hãy ngợi ca
quê hương của tuổi trẻ!
Gu-li-a đã ngâm xong.
- Thế mới gọi là vỗ tay chứ! - Mi-ra đón Gu-li-a ở sau cánh gà và nói. - Cậu nghe đấy, người ta vỗ tay hoan hô cậu như thế nào.
- Không phải mình mà là hoan hô Mai-a-cốp-ski đấy, - Gu-li-a nói. - Còn khi người ta vỗ tay hoan hô cậu, thì thực đúng là hoan hô cậu!
- Mà cũng có thể là hoan hô Men-đen-xôn?
- Ừ, thì một phần hoan hô Men-đen-xôn. - Gu-li-a bật cười.
Và cả hai cô, lòng nhẹ nhõm, chạy xuống phòng, xem những người khác biểu diễn trong buổi ca nhạc sẽ xúc động, lo âu như thế nào, mà chính hai cô vừa mới trải qua.
