Các đơn vị của sư đoàn thứ 214 đóng đối diện chỗ sông Đông uốn khúc, phía tây bắc Sta-lin-gơ-rát, đang cùng toàn thể Quân đoàn sông Đông chờ lệnh tấn công. Cần phải phá vỡ các trận địa địch mà chúng đã mất ba tháng để cùng cố. Bọn Đức xây dựng ở đây một tuyến phòng ngự cực kỳ vững mạnh. Thỉnh thoảng, ngay trước mắt quân ta, bọn Hít-le dồn người ra khỏi tất cả các ấp: ông già, bà cả, đàn bà, và bắt họ đào chiến hào cho chúng. Quân ta không thể bắn được - vì ở phía trước toàn là người của mình, những người xô-viết!

Rất nhiều chiến hào và công sự của địch được đào sâu và rộng đến mức chúng đặt cả những cỗ đại bác và súng cối trong đó. Hơn nữa, các chiến hào và công sự đã được xây dựng như thế nào để có thể từ đó bắn chéo cánh sẻ được. Còn trước các chiến hào và công sự thì có vật chướng ngại đủ loại: bãi mìn và những hàng rào dây thép gai dài vô tận treo lủng lẳng những ống bơ sắt tây. Chỉ cần đụng khẽ vào dây thép gai, thì tất cả các ống bơ đều rung ồn lên một loạt. Trong trường hợp tuyến phòng ngự với tất cả những vật chướng ngại nói trên bị chọc thủng, thì sau đó đã có các ụ chiến đấu chồng chất đầy những chiếc xe tăng bị hỏng và những ụ súng tháo ở xe tăng ra. Bọn xạ thủ súng máy và bọn thiện xạ địch từ những chiếc xe tăng và ụ súng ấy bắn ra.

Cũng còn có nhiều món «bất ngờ» khác không lường trước được mà quân thù đã chuẩn bị rải rác ở khắp nơi, bất kỳ chỗ nào: nằm lung tung nào là xe đạp, va-li, máy hát, dường như có người nào đấy đánh rơi. Những vật dùng trông có vẻ bình thường và hiền lành thế kia như khêu gợi cho người ta nhặt lấy chúng. Nhưng mồi thứ đều giấu kín trong mình cái chết, mỗi cái đều có gài mìn sẵn.

Tất cả mọi làng xóm, mọi cao điểm đều được nối với nhau bởi những giao thông hào chằng chịt và hợp thành một tuyến phòng ngự thống nhất, tưởng chừng như bất khả xâm phạm. Yết hầu của tuyến phòng ngự ấy là cao điểm 56,8.

Dù sao chăng nữa, các đơn vị quân ta phải chọc thủng bằng được tuyến phòng ngự đó.

Trong một đêm tháng mười một lạnh lẽo - đêm 21 rạng ngày 22 - các cán bộ chỉ huy và cán bộ chính trị của tiểu đoàn một họp dưới hầm. Suốt đêm ấy, chẳng ai nằm được trong một phút. Tiểu đoàn trường Pơ-lốt-nhi-cốp vừa hút tẩu thuốc bốc khói vừa kể cho đồng đội nghe về những việc đang xảy ra ở Sta-lin-gơ-rát.

- Ồ, ở đấy thật là nước sôi lửa bỏng! - anh nói, giọng khe khẽ nhưng rành rọt của một người đã từng quen chỉ huy tác chiến. - Ở đấy, đất cũng không chịu nổi nữa, dựng ngược hẳn lên. Sông Vôn-ga bốc cháy hừng hực - những bể chứa dầu nổ tung. Tất cả đều sập đổ - gạch đá, bê-tông, sắt thép. Còn con người, những con người bình thường - như tôi với các đồng chí ở đây này, những con người bằng xương bằng thịt - thì vẫn đứng vững! Không ai có thể hiểu được, nhưng họ vẫn đứng vững.

Pơ-lốt-nhi-cốp lấy tẩu thuốc gõ gõ vào nắm tay, im lặng một lát, rồi nói tiếp:

- Đấy, như nhà máy «Tháng Mười đỏ» ở ngay trên bờ sông Vôn-ga. Bây giờ ở đó chỉ còn đống gạch vụn, điêu tàn, đổ nát. Nhưng mọi người - các chiến sĩ và công nhân nhà máy - chiến đấu giành từng viên gạch. Người ta cố giữ dải đất khoảng mười thước. Xung quanh cháy trụi hết, mặt đất rung chuyển dữ dội, nhưng mọi người thì vẫn đứng vững. Đứng đến kỳ chết. Và tin tưởng rằng nhất định đứng được đến cùng... Đấy, các đồng chí ạ, - anh im lặng một tí và nói, - chúng ta không thể nào làm cho những người đó thất vọng. Chúng ta không có quyền làm như thế.

Trong hầm thoảng một làn không khí mát rượi. Cửa hé mở, và trên ngưỡng cửa, Gu-li-a hiện ra. Cô vừa mới đưa thương binh bằng xe và trở về đơn vị, mang theo mình những thư.

Cúi đầu, cô đi vào nhà hầm, khoác chiếc áo ngụy trang trên áo lông cộc. Cất những bao tay bằng lông thú ra, cô liền mở túi dết cứu thương.

- Thế nào, chị định đãi anh em món gì đấy? - một người hỏi.

- Đãi món này thì chắc không ai từ chối cả! - Gu-li-a nói và lôi trong túi dết ra một tập thư trao lại cho cán bộ chỉ huy.

- Đêm hôm thế mà chị kiếm đâu ra được những thứ này?

- Bí mật quân sự! - Gu-li-a cười nói. - Chỉ có một điều có thể nói với các đồng chí được là: không phải tôi viết những thư ấy.

«Hay quá, mình đã đưa được những bức thư này cho họ ngay trước cuộc tấn công!» - cô nghĩ thầm và nhìn những bộ mặt sung sướng tươi hẳn lên.

Tất cả mọi người đều dịch lại gần ánh đèn và do đó hầu như che lấp ánh sáng. Mỗi người đọc theo cách của mình: người thì cau mày, người thì hầu như mỉm cười và lắc lư cái đầu, người thì hồi hộp giở vội các trang, liếc qua đoạn cuối, rồi trở lại đọc từ đầu.

Gu-li-a yêu mến những con người đó xiết bao! Cô đã từng đồng cam cộng khổ với họ nhiều xiết bao, đã bao nhiêu lần cùng với họ vào sinh ra tử! Bây giờ đây, trong lúc họ đọc thư, cô cảm thấy hình như họ không phải là những người lớn, mà chỉ là những cậu bé con đưa mắt hau háu thèm thuồng nhìn những món quà bấy lâu khao khát. Mà thực ra thì hầu hết họ lớn tuổi hơn cô nhiều. Đấy như I-van Ăng-tô-nô-vích Pơ-lốt-nhi-cốp. Dũng cảm tuyệt vời trong chiến đấu, nhưng lại rất giản dị và thân mật với các đồng chí! Có cái gì đấy ở anh ta gợi cho cô nhớ lại bố mình, mặc dù không chút nào giống bố cô cả. Ôi, bố thân yêu! Bây giờ bố đang làm gì ở Mát-scơ-va? Theo thói quen, bố thường nằm ngủ khuya, và chắc là, bây giờ, bố hãy còn thức. Giá được ghé thăm bố ở phố Xíp-xép Vơ-ra-giếch, chạy lên cầu thang và bất thình lình bấm chuông cạnh cửa nhỉ!

Và Gu-li-a hình dung một cách đặc biệt rõ ràng khuôn mặt của bố ngạc nhiên và cảm động vì sự xuất hiện bất ngờ của con. Khuôn mặt thon thon, còn trẻ, dù hơi mệt mỏi một chút. Bố cất chiếc kính gọng to và nheo mắt nhìn cô chăm chú...

Còn bây giờ mẹ đang làm gì? Ôi, mẹ thân yêu, mẹ quý mến của con! Chắc mẹ đang ngồi cạnh bàn, bên chiếc đèn con tỏa ánh sáng, trong một căn phòng ờ U-pha xa xôi, và đang viết thư với nét chữ mảnh dẻ, li ti, thỉnh thoảng lại ngoái nhìn vào góc tối, ở đấy Nhím Con đang ngủ trên chiếc giường con.

Và Gu-li-a như thấy lại mái tóc chớm bạc của mẹ, đôi mắt xam xám hiền lành của mẹ, như được nghe giọng nói ấm áp và lúc nào cũng cảm động của mẹ.

Cánh cửa lại mở. Người sĩ quan liên lạc của ban chỉ huy trung đoàn đi vào. Tất cả mọi người quay về phía anh ta, vội vàng gập thư lại và cất đi.

Tiểu đoàn trưởng Pơ-lốt-nhi-cốp cẩn thận bóc cái gói mới nhận được và rất chăm chú đọc mảnh giấy.

- Các đồng chí, - anh trịnh trọng nói, - nhận được lệnh: ngày mai, lúc tám giờ ba mươi...

- Tấn công! - một vài giọng nói như đáp lại.

Pơ-lốt-nhi-cốp gật đầu.

- Vâng, tấn công, cuộc tấn công mà chúng ta đã chuẩn bị cẩn thận như thế nào.

«Đã bắt đầu rồi!» - Gu-li-a nghĩ bụng và buột miệng cô nói, chính ngay cô cũng không ngờ được những lời của mình:

- Xin lỗi đồng chí đại úy! Tôi tha thiết xin đồng chí xét yêu cầu của tôi, cho phép tôi tham gia chiến đấu... Dù làm chiến sĩ thường cũng được, nếu không thể giao cho tôi một đơn vị nào được.

Pơ-lốt-nhi-cốp chằm chằm nhìn cô.

- Đến đó sẽ hay, - anh nói và bắt đầu giải thích cho những cán bộ chỉ huy các đơn vị nội dung bản mệnh lệnh.

- Chúng ta cần chiếm, - tiểu đoàn trường nói khe khẽ và chắc nịch, - một trong những điểm tựa chủ yếu của quân địch: cao điểm 56,8. Dựa vào cao điểm đó, chúng ta sẽ phải bảo đảm cho các tiểu đoàn tiến lên xa hơn và bảo đảm hoàn thành nhiệm vụ của trung đoàn...

Tiểu đoàn trưởng nói như thế. Tất cả đều hiểu mệnh lệnh ấy chỉ là một phần nhỏ của nhiệm vụ to lớn được trao cho các đơn vị quân ta đang tập trung giữa sông Đông và sông Vôn-ga. Còn nhiệm vụ to lớn ấy là làm sao bao vây ba mươi vạn quân địch, kẹp chặt chúng trong những gọng kìm thép và, sau đó, hoàn toàn tiêu diệt chúng. Cuộc tấn công này sẽ quyết định toàn bộ tình hình - không những chỉ số phận của Sta-lin-gơ-rát, số phận của sông Vôn-ga mà kẻ thù đang xông tới, mà cả số phận của toàn thể Tổ quốc ta.

Và thế là cuộc tấn công vĩ đại, cuộc tấn công quyết định ấy bắt đầu rồi. Những người anh hùng của Sta-lin-gơ-rát bị vây hãm, bị tàn phá trụi đã nghe tiếng rền vang của những loạt đại bác quân ta bắn từ ga Cơ-lét-scai-a. Và bây giờ họ cũng sắp được nghe tiếng rền vang của những loạt đại bác quân ta bắn từ phía Pan-si-nô, từ đấy sư đoàn thứ 214 chuẩn bị cuộc tấn công đánh chiếm cao điểm 56,8.

Pơ-lốt-nhi-cốp mở rộng tấm bản đồ và bắt đầu giải thích cặn kẽ cho các sĩ quan về nhiệm vụ của mỗi người trong bọn họ.

- Thế nào, rõ cả chứ? - anh hỏi.

- Rõ! - các giọng nói vang lên.

- Thế thì, các đồng chí, ai về chỗ nấy. Hãy truyền đạt mệnh lệnh đến tận mỗi một chiến sĩ.

Các cán bộ chỉ huy đứng dậy và lần lượt đi ra.

Sắp rạng đông. Trong hầm trở nên rộng thênh thang.

Gu-li-a mặc chiếc áo lông cộc, thử lại khẩu tiểu liên và đi ra cùng với Tơ-rô-i-a-nốp.

Nhưng có người nào đấy gọi cô. Cô ngoái cổ lại.

Thì ra Su-ra Phi-la-tốp, một thiếu niên mười sáu tuổi. Gu-li-a cảm thấy hình như nó hoàn toàn chỉ là chú bé con. Nó có hai má mũm mĩm, một dúm tóc trên trán, và nó lườm cô có vẻ hơi rụt rè và bực mình, mặc dù chẳng đáng bực mình với ai cả: nó tình nguyện ra tiền tuyến, và trong trung đoàn mọi người đều yêu nó. Phải chăng nó chỉ có một điều bực mình là người ta quá giữ gìn cho nó, mà nó thì khao khát được xông vào chiến đấu.

- Em cũng muốn tham gia tấn công, - nó cau có nói.

- Dễ thường em muốn mà được sao, - Gu-li-a ngắt lời. - Hãy khoan đã, quân ta tấn công không phải củi trong một ngày đâu. Đó chỉ mới là bắt đầu thôi. Tất cả mọi người đều sẽ có đủ việc làm, em ạ.

Và cô chạy vội về phía trước để đuổi kịp Tơ-rô-i-a-nốp. Trên đường đi, cô nhớ lại rằng cách đây không lâu, Su-ra suýt nữa bị chết. Nó kéo cái dây gì đấy trên mái nhà câu lạc bộ sư đoàn. Ngay lúc đó, bom phát-xít như cắt biến một nửa ngôi nhà. Su-ra lăn từ trên mái nhà xuống bất tỉnh nhân sự.

«Thế mà còn xin tham gia tấn công, thật là một đứa bé không lúc nào chịu yên!» - Gu-li-a nghĩ bụng, và lúc đó, cô quên bẵng rằng chính cô cũng không lúc nào chịu yên, như Su-ra.