Những đơn vị của sư đoàn mới đến đã đóng chắc trên vùng thảo nguyên sông Đông, trong vòng hăm lăm, ba mươi cây số về phía tây sông Đông.

Quân Đức ồ ạt kéo đèn đấy, về phía sông Đông. Những trận chiến đấu bùng nổ để giành nhau từng tấc đất.

Sau những trận mưa to vừa qua, lại bắt đầu những ngày oi bức.

Những thảo nguyên chạy dài bao la, đã vàng úa dưới ánh nắng gay gắt như thiêu như đốt. Ngay cả gió cũng chẳng mang lại hơi mát, chỉ có những ngọn cỏ cằn cỗi, giống như những chiếc chổi khô, hơi nhè nhẹ lay động mà thôi. Mùi ngải cứu cay cay bọc lên.

Sở chỉ huy trung đoàn đóng trong những nhà hầm và những ụ đất cách hàng đầu tuyến phòng ngự của quân ta khoảng một cây số rưỡi, và xa hơn một tí là sở chỉ huy sư đoàn, còn xa tiền duyên hơn là đơn vị quân y.

Gu-li-a cùng với hai bạn gái của mình ở đây, trong trạm quân y trung đoàn. Công việc của họ rất nhiều. Những thương binh được đưa qua trạm không ngớt. Từ đây lại chuyển họ đến tiểu đoàn quân y, và sau đó đưa vào bệnh viện.

Nhưng ngay từ những ngày đầu tiên, Gu-lí-a đã xin ra tiền duyên.

Còn kịp chán, chị ạ, trung đoàn trưởng I-van Phê-đô-rô-vích Khô-khơ-lốp đến trạm cứu thương, mỉm cười nói với cô, hãy nhẫn nại chút nữa, nghỉ ngơi đi. Tương lai, công việc nhiều lắm, lớn lao lắm.

Gu-li-a lặng im, rồi sau đó lại đánh bạo yêu cầu trung đoàn trưởng một lần nữa - xin được ra tiền duyên.

Và cuối cùng, cô đã đạt được nguyện vọng.

Trong ngày hôm đó, từ tờ mờ sáng, bọn Đức bắt đầu nã đại bác chuẩn bị tiến quân. Từ tiền duyên vang lên những tiếng đại bác ầm ầm liên hồi, nặng nề. Sau đó, tiếng ầm ầm lặng đi. Những đạn đại bác địch nổ vang lên thưa thớt hơn. Bọn Đức đã mở cuộc tấn công. Đến trưa, khi cuộc tấn công rõ ràng đã bị quật lui, thì xe quân y phóng ra tiền duyên. Xe chạy nhanh trên con đường nhỏ đầy bụi.

Khi đến gần tiền duyên, xe chạy chậm lại. Gu-li-a ngồi trong xe nhìn ra, thấy thảo nguyên không còn là thảo nguyên nữa, mà khắp nơi bị đào lung tung những hố đạn, những công sự, những chiến hào. Bây giờ xe chạy thận trọng, như dò dẫm từng bước một. Nhảy chồm chồm qua những ổ gà, xe theo sườn gò chạy xuống chỗ trũng, rồi dừng lại.

Sửa lại cái túi dết cứu thương, Gu-li-a nhảy phóc xuống đất. Theo sau cô, những người cứu thương từ trong hòm xe cũng nhảy ra.

Gu-li-a luống cuống nhìn tứ phía. Cô hiểu rằng xe không thể đi xa hơn, vì sẽ rơi vào tầm súng địch, và cô cũng hiểu rằng tự mình phải đi xa hơn vào thảo nguyên, đến chỗ nào có thể có thương binh.

Khi những người cứu thương lôi cáng ra, Gu-li-a đã lao lên phía trước, chạy lên gò, nhưng cô chưa kịp chạy năm bước, thì ngay trên đỉnh gò, cách đấy không xa, một viên đạn đại bác rơi đánh ục và nổ bùng. Tai Gu-li-a bị vang lên đến nỗi cô không còn nhớ gì nữa, ngã sấp mặt xuống đất. Trống ngực dập thình thịch và trong nháy mắt tim cô như dừng hẳn lại.

Chỉ vài giây sau, cô trấn tĩnh lại và tự bắt mình đứng dậy.

«Không được, không được yếu đuối thế...»

Rụt cổ lại, Gu-li-a lao về phía trước. Và ngay lúc đó, một viên đạn đại bác khác nổ tung ở đâu đấy bên cạnh, với một tiếng rít ghê rợn. Một cột đất và khói đen ngòm bốc lên cao.

Gu-li-a lại nằm xuống. Mắt cô nhằm một điểm, cái gò nhỏ mà cô định sẽ chạy đến trong đợt sau, và cô nhìn chằm chằm vào đó đến đau cả mắt.

Nhưng nhổm người dậy khỏi mặt đất thật là khó khăn vô cùng, hầu như là không thể được.

Cô cố gắng hết sức để tự chủ mình.

«Không, mình không sợ, mình không sợ!» - cô nhắc đi nhắc lại, như đọc thần chú, và cảm thấy dần dần ý chí của cô lại chỉ huy được tất cả mọi cảm giác và ý nghĩ của mình, và trái tim cô, tuân lệnh chỉ huy, đã bắt đầu đập đều đặn hơn, thần kinh cô đã bình tĩnh trở lại.

Lúc đó, Gu-li-a hiểu rằng: trong con người có một lực lượng đen tối, mù quáng có thể bắt nó chạy khỏi chiến trường, nhưng cũng có một lực lượng khác, mạnh hơn sự thèm sống mù quáng kia, đó chính là ý chí có lý trí.

«Thực ra thì trận đánh đã hết rồi còn gì, chẳng qua chỉ có vài viên đại bác tình cờ nổ mà thôi», - cô tự bảo mình và nhẹ nhàng đứng dậy, nhanh chóng, vững vàng chạy đến nơi chắc chắn có thể tìm thấy thương binh - đến các công sự.

Và quả thực, ở dưới đáy công sự có thương binh. Gu-li-a xuống đấy với anh ta. Anh nằm bất tỉnh, ngửa cái đầu quấn băng bẩn bê bết máu. Rõ ràng là khi đôi tay còn ngoan ngoãn nghe theo anh, anh đã tự băng bó qua loa cho mình.

Gu-li-a cẩn thận băng đầu lại cho anh và, hầu như không cảm thấy nặng, cô kéo người thương binh to lớn và đẫy đà ấy dọc theo chiến hào.

May thay, những người cứu thương đã chạy đến. Gu-li-a giúp họ đặt người thương binh vào cáng và, không kịp thở lấy hơi, cô quay trở lại. Cô cần phải băng bó cho một người nữa. Cô đã nhìn thấy anh ta khi đi xuống chỗ trũng - đến xe cứu thương.

Anh nằm trong cái hố sâu do đạn đại bác đào lên. Gu-li-a bò xuống đến gần anh. Úp mặt vào đất, anh rên khàn khàn.

Cô thử nâng anh dậy.

- Nào, anh thân mến, - cô câm thấy việc này quá sức mình và nói, - hãy giúp tôi nào, nhổm lên nào...

Cô nhìn mặt anh và thốt lên một tiếng «ôi»:

- Ca-đưa! Kha-bi-bu-lin!

Anh quay lại, nhận ra Gu-li-a và cố gắng nhồm dậy, kéo lê thê cái chân dưới đất. Lúc đó, Gu-li-a mới nhận ra rằng cả chân anh đẫm máu và ống quần từ đùi cho đến ống ủng đã đen lại vì máu.

Gu-li-a lấy dao sắc cắt ống ùng và băng bó chân cho Ca-đưa.

Anh buồn rầu và thậm chí có phần nào ân hận nhìn Gu-li-a, dường như muốn nói với cô: «Tôi muôn chiến đấu không phải như thế này! Hoàn toàn không phải như thế này!»

- Không sao đâu, anh ạ, - Gu-li-a vui vẻ và âu yếm nói với anh, - chúng ta còn chiến đấu nữa. Này, uống đi anh!

Cô vặn nắp bình-tong ra kề vào môi khô bỏng và sưng húp của anh. Chính cô cũng khát lắm, và vì thế cô đoán được ý muốn của Ca-đưa. Ca-đưa hau háu áp mồm vào bình-tong và vừa uống vừa sặc, anh ta uống như là chẳng còn cần cái gì khác trên đời này nữa ngoài những giọt nước ngọt và mát kia.

Cuối cùng Ca-đưa rời khỏi bình-tong và thở ra nhẹ nhõm. Bình-tong không còn một giọt. Gu-li-a lấy lưỡi liếm môi.

«Không sao, - cô tự bảo mình, - mình sẽ chịu đựng vậy». Ca-đưa mỉm cười:

- Tốt lắm!

Anh thấy dễ chịu hơn - nhờ có nước, nhờ có ánh đôi mắt xám màu tro dịu dàng kia, nhờ có giọng nói trìu mến, nhờ có những ngón tay nhẹ nhàng đụng khẽ vào người anh khi băng chân cho anh. Và vui hơn, Ca-đưa tự mình nhổm dậy. Gu-li-a lại dìu anh lên trên và chuyển giao tận tay cho những người cứu thương.

Và cuối cùng, xe đã xếp đầy. Bây giờ phải tải bằng được về đến trạm cứu thương tất cả những thương binh này mà cái chết đã lướt qua rất gần họ.

- Đi thôi! - cô vui vẻ nói với người lái xe và đứng lên bậc buồng lái.

Chiếc xe bắt đầu rung rung, rú ga lên và chuyển bánh.

Gu-li-a nhìn lên bầu trời không rời mắt. Trên bầu trời cao, xanh, trong, không một gợn mây, hiện ra một chấm đen. Và kia kìa, nó đã đến gần và ngày càng to hơn... Đã nghe thấy tiếng ầm ì xa xa từ trên cao. Gu-li-a mới nghe qua, đã đoán được cái tiếng động xé ruột xé gan đáng ghét ấy: vù-ù-ù...

«Bọn Đức!» - Gu-li-a hiểu.

Và cô nói to với người lái xe:

- Đứng lại!

Chiếc xe dừng lại. Gu-li-a và những người cứu thương nhảy phóc xuống đất, bắt đầu kéo những thương binh ra và đặt họ nằm ẩn trong các công sự, các hố bom, các hầm, Họ quyết định không đụng đến những người bị thương nặng, vì những động tác thừa đối với những người ấy nguy hiểm không kém mảnh đạn đại bác Đức. Gu-li-a rút ở trong xe những cành cây xanh mà cô đã để sẵn. Cô biết trước rằng ở trên thào nguyên này không dễ gì tìm ra được một bụi cây nhỏ, nên đã cẩn thận lo kiếm cho mình cái món dự trữ lá xanh này trước khi đi ra tiền duyên.

Lo lắng nhìn lên trời, cô vội vàng bắt đầu lấy lá ngụy trang cho chiếc xe. Và sau đó, cô chui vào hòm xe, đến với những thương binh còn lại.

- Ở ngoài kia thế nào?- người ta hỏi, khi nghe tiếng rú ngày càng to trên trời.

- Ổn cả, - Gu-li-a đáp. - Chúng chẳng nhận ra chúng ta đâu. Chúng ta ngụy trang cừ lắm.

Và thực ra, bọn phi công không nhận ra được chiếc xe quân y bên vệ đường giấu mình dưới những cành lá xanh um. Chúng bay qua, xé không khí bằng tiếng động cơ rú ầm ầm từng hồi và mang theo sự chết chóc đi gieo rắc nơi nào đó xa hơn.

- Đi thôi! - Gu-li-a nói, khi tất cả thương binh đã được đưa vào chỗ xong xuôi.

Và động cơ lại rú lên. Chiếc ô-tô nặng nề, chất đầy thương binh lại chạy trên con đường gồ ghề đầy những ổ gà và hố rãnh.

Một vài ngày sau, khi đã đến tiền duyên nhiều lần, Gu-li-a ngồi viết thư cho bố.

«Và cuối cùng trận đánh đã nổ bùng...»

Nhớ đến những dòng thơ của Pu-sơ-kin, cô bắt đầu bức thư của mình như thế, và hạ bút chì xuống. Những điều mà chính cô tự thấy và trải qua không giống trận đánh mãnh liệt như vũ bão mà cô đã đọc trong bài thơ Pôn-ta-va của Pu-sơ-kin.

Bằng cách nào, bằng những lời nào để ghi chép được tất cả những điều cô đã cảm thấy? Làm sao truyền đạt lại những cái không thể truyền đạt được?

«Không, nếu không ở trong chiến đấu, - Gu-li-a viết, - nếu trên vai mình chưa cảm thấy tất cả những khó khăn, thì không thể cảm thấy triệt để sự vui mừng của chiến thắng. Khi các chiến sĩ lao mình vào cuộc tấn công, khi tiếng rền vang «oong...oong... oong...» - tiếng vọng lại của muôn ngàn tiếng hô «xung phong», - thì mình không biết, không nhớ gì hết. Trước mắt chỉ là bãi chiến trường, và mình theo dõi, theo dõi mỗi một điểm nhỏ trên thảo nguyên dài vô tận, theo dõi đến đau cả mắt. Đằng kia có ai đấy ngã xuống... cắm đầu chạy lên phía trước, và chẳng có tiếng rít của viên đạn nào, chẳng có tiếng gọi ngăn cản nghiêm nghị nào có thể hãm mình được nữa. Thân mình trở nên nhẹ lâng lâng, và chỉ khi nào chiếc xe quân y xếp đầy thương binh đi ra khỏi tầm súng rồi, sự căng thẳng mới bớt dần đi...»

Gu-li-a cắm cúi viết, còn sau cửa sổ nghe văng vẳng những tiếng kêu đã trở nên quen tai: «Báo động!» Và lập tức tiếng rít quen thuộc, rầy rà, làm lộn gan lộn ruột, của máy bay Đức bay tới tai cô.

«Nếu lâu bố không nhận được thư con, - Gu-li-a vội vã viết thêm ở cuối thư, - thì bố đừng áy náy gì cả: thế nghĩa là con bận nhiều việc. Và dù thế nào, xin bố hãy nhớ một điều: con gái bố đã không hèn nhát và đã chân thành hiến dâng đời mình cho Tổ quốc...»

Công việc thực ra nhiều lắm. Công việc lớn lao mà trung đoàn trưởng nói với Gu-li-a trước đây, đã bắt đầu rồi. Đúng là công việc. Những trận chiến đấu quyết liệt đang diễn ra để giành nhau sông Đông. Bây giờ ngày đêm đầy đẫy những nguy hiểm, thiếu thốn, lao động nặng nề quá sức.

Gu-li-a hàn toàn say với công việc hàng ngày. Cô đi nhặt và đặt vào cáng những người rên rỉ dữ dội hoặc bị ngất đi, bang bó, rửa ráy, cẩn thận cởi quần áo đã trở thành những mớ giẻ vụn đẫm máu của họ. Mùi máu, mùi đất di theo cô khắp nơi. Cô không còn thì giờ để suy nghĩ, để hồi tưởng và để gọi bằng lời tất cả những cái gì cô đã trông thấy, đã cảm xúc. Và chỉ trong những phút ngắn ngủi tạm ngừng giữa các trận chiến đấu, khi viết thư về nhà, cô mới vội vàng sắp xếp lại trật tự những mẩu ý nghĩ thoáng qua trong óc mình.

«...Mỗi ngày đều đầy dẫy những biến cố. Quân ta chiến đấu giành một ấp nhỏ, - Gu-li-a viết. - Suốt ngày đánh nhau, một vài lần đã chiếm được, một vài lần lại phải rút. Bọn Đức bám vào đấy chặt như đá đói. Con đi kéo một thương binh, anh ta nằm sát cạnh chiến hào bọn Đức. Bọn Đức thấy con, chúng định bắt sống. Con bò, và chúng cũng bò. Còn phía sau con, liên thanh chúng nhả đạn, đan thành một lưới lửa, để các đồng đội của con không đến cứu được. Làm thế nào bây giờ? Bò lui chậm rồi. Phía trước là người thương binh. Còn bọn Đức cứ thắt dần vòng vây lại. Con cầm quả lựu đạn trong tay và định cho bọn Đức đến gần mới ném. Nếu con chết, thì con cũng sẽ giết chúng nhiều hơn. Bỗng nhiên con nghe đằng sau mình tiếng hô: «Tiến lê-ên!..» Quân ta! Con đứng dậy và cùng chạy lên với họ...

Té ra, có một chiến sĩ ở trong chiến hào suốt thời gian đó theo dõi con. Anh thấy con sắp nguy và kêu lên: «Các cậu ơi, Gu-li-a của chúng ta chết mất? Thế là anh xông lên về phía con. Và tất cả - theo anh. Quân ta nện cho bọn phát-xít tơi bời đến nỗi chúng không còn manh giáp bỏ chạy, mặc dù chúng đông hơn nhiều.

Còn người thương binh mà con bò đến cứu, cuối cùng cũng đưa về được. Tội nghiệp, anh ta chẳng còn hy vọng gì nữa...

...Còn cách đây không lâu, con bị bỏng chân một tí. Nhưng lành rồi, mẹ thân yêu đừng lo ngại gì cả. Con bị bỏng thế này. Khi đánh nhau, con vô tình giẫm phải cái chai có chất cháy. Chai vỡ ra dưới chân con và lập tức tất cả áo xống của con bùng cháy. Tay bị bỏng, con khó nhọc lắm mới rút được đôi ủng bốc cháy khỏi chân, cởi áo va-rơ và giẫm lên nó. Và khi những người công binh vác xẻng chạy đến để hắt đất lên con (không thế thì khó mà dập tắt chất lỏng đang cháy được), thì con đang mặc áo vào người, còn ủng thì không tài nào xỏ chân vào được nữa - ủng méo mó, bị hỏng hoàn toàn. Sau đó, thế là con đi chân đất, đi khập khà khập khiễng cả hai chân. Và chỉ sau trận đánh, con mới tự băng bó cho mình được. Thế là hết».

Trong thư gửi mẹ, Gu-li-a đã tả lại một trong những chuyện phiêu lưu phi thường nhất của mình như thế (Gu-li-a gọi những trường hợp đặc biệt nguy hiểm trong cuộc đời chiến đấu của mình là «chuyện phiêu lưu»). Và khắp toàn sư đoàn, người ta đồn tin về Gu-li-a. Từ chiến sĩ này đến chiến sĩ khác truyền đi câu chuyện hoang đường về một cô gái «ở trong lửa cũng không cháy», về một cô gái đã đi đến các chiến hào Đức, toàn thân bốc lửa như một ngọn đuốc sống. Và chẳng bao lâu, có người nào đấy lại đặt ra một bài ca về «cô gái rực lửa». Bài ca đó, như một ngọn lửa, bốc từ đấy lan sang mãi đến tận Mặt trận phía Tây. Trong mỗi đơn vị quân đội, người ta hát bài ca đó theo một điệu riêng, nhưng lời ca thì ở khắp nơi chỉ là một, như thế này:

Kìa cô gái bừng bừng ngọn lửa,

Sáng soi đường rực rỡ làm sao!

Nhằm nơi trận địa xông vào,

Như con chim lửa diệt bao quân thù.

Và từ đó, trong sư đoàn gọi Gu-li-a là «Cô gái rực lửa».