Những ngày cuối cùng của Gu-li-a ở nhà an dưỡng trôi qua không vui. Lòng cô nặng trĩu lo âu. Cô giận mình, giận tất cả, thậm chí cả Mi-ra. Nhưng, như thường lệ, vẫn là chị Ôn-ga Páp-lốp- na làm cô bực tức hơn cả. Sự va chạm giữa hai người ngày càng kịch liệt hơn. Gu-li-a thì khó khăn lắm mới giữ được mình không lỗ mãng với chị, còn Ôn-ga Páp-lốp-na thì ngày càng trở nên khô khan và bình tĩnh hơn.

Đôi lúc, Gu-li-a cỏ cảm giác rằng nếu như người đàn bà khắt khe, mô phạm máy móc ấy dù chỉ trong chốc lát nổi cáu, nóng nảy hoặc là cất to giọng lên, thì Gu-li-a sẽ tha thứ tất cả cho. Nhưng đằng này, chị ta cứ vẫn điểm tĩnh ngay cả lúc cãi nhau gay go nhất.

«Bia đá! Tượng đồng! Xác ướp!» - Gu-li-a bịa cho chị những biệt hiệu ấy.

Còn pho «tượng đồng» kia thì dù cỏ vẻ lạnh lùng và hình như cứng đơ thế, nhưng làm thế nào vẫn kịp đến mọi nơi, mọi chỗ mất trật tự, và Gu-li-a thường xuyên cảm thấy cái nhìn tinh sắc và chăm chú của chị chĩa vào mình.

Lần va chạm cuối cùng giữa hai người xảy ra vào buổi chiều, ngay trước hôm Gu-li-a lên đường.

Bọn trẻ con đang chơi vô-lây trên bãi còn chưa khô sau trận mưa rào không lâu nhưng nặng hạt.

Nếu như có Ôn-ga Pap-lốp-na ở nhà, thì chắc chắn cuộc đấu bóng chiều hôm đó trên bãi ẩm ướt đã không diễn ra được.

Nhưng sự việc lại xảy ra thế này, chiều đó chị ra bến tàu tiễn chân vị giáo sư đã đến khám bệnh cho nhà an dưỡng.

Trên bãi, đội nam đấu với đội nữ. Thắng lợi đang nghiêng về phía bọn con trai, nhưng chỉ một vài cú đập trúng đích đã bất ngờ thay đổi tình thế.

- Cố lên, các cậu ơi! Chúng ta sẽ cho chúng biết tay! - quên tất cả những tai họa và những chuyện khó chịu trong những ngày gần đây, Gu-li-a reo lên với các bạn gái.

Nhưng vừa vặn đúng lúc đó thì ở đằng xa Ôn-ga Páp-lốp-na đã hiện ra trong chiếc áo đi mưa bằng ni-lông và chiếc mũ trùm đầu nhọn hoắt.

- Cái gì thế, hở? - chị đứng đờ ra tại chỗ và cất giọng. - Tất cả đi vào nhà ngay lập tức!

- Chị Ôn-ga Páp-lốp-na! Cho chúng em chơi nốt! Thêm một tí tẹo thôi! - bọn con gái kêu lên.

- Chị Ôn-ga Páp-lốp-na ạ! Hôm nay là ngày cuối cùng của em mà, - Gu-li-a cố nói hết sức thân mật.

- Thế nào, cô muốn ốm đúng vào ngày cuối cùng hả? - Ôn-ga Páp-lốp-na hỏi dằn từng tiếng như mọi lần. - Hãy vào nhà ngay bây giờ. Sau khi mặt trời lặn, cô không được ra ngoài trời, huống hồ sau cơn mưa!

- Nhưng, chị Ôn-ga Páp-lốp-na ạ, đến mai, khi đi đường thì dù sau khi mặt trời lặn, em cũng cứ phải ra ngoài trời chứ...

- Thế thì hôm nay lại càng phải giữ mình.

Gu-li-a thẳng cánh ném quả bóng xuống đất và cắm đầu chạy về phòng ngủ của mình.

Ở đấy, cô giận dữ bắt đầu chuẩn bị giường ngủ cho mình.

- Cậu sao thế, chuẩn bị ngủ rồi đấy à? - Mi-ra hỏi.

- Ừ.

- Thế ăn tối?

- Mình không ăn! Mình phải giữ mình! Đây này, mình sẽ nằm vào giường, sẽ xoa i-ốt từ đầu đến chân và trên đầu sẽ đặt tấm vải ép.

- Gu-li-a, cậu sao thế?!

Gu-li-a không trả lời gì cả, vừa nuốt nước mắt, tay cô vừa giằng tấm vải trải giường một cách dữ dội hơn.

- Gu-li-a, cẩn thận kẻo cậu làm rách đấy!

Cô Mi-ra khôn ngoan kia vô tình đã thốt ra những chữ nguy hiểm với Gu-li-a đúng vào lúc đó.

- Này, thì làm rách cho mà xem! - Gu-li-a thét lên.

Lấy răng cắn vào tấm vải, hai tay kéo mạnh ở góc về hai phía khác nhau. Tấm vải trải giường rách đánh soạt một tiếng.

- Điên à! - Mi-ra ngạc nhiên.

- Không mảy may! - Gu-li-a nói và ngạc nhiên nhìn tấm vải trải giường đã biến thành hai mảnh vải trắng, dài. - Đây là bài học cho chị ta. Chị ta làm tình làm tội mình suốt cả mùa hè!

Mi-ra không nói một lời, bước ra khỏi phòng.

Còn Gu-li-a thì lập tức cảm thấy xấu hố và khổ tâm. Cô lấy kim, chỉ và vừa vội vàng khâu những mảnh vải trải giường lại, vừa thỉnh thoảng liếc nhìn ra cửa.

Một đôi lần từ ngoài hành lang người ta gọi cô đi ăn tối, nhưng giấu kín việc mình đang làm, cô trả lời rằng cô đau đầu và không muốn ăn.

Mà thực quả là không muốn ăn.

«Tệ thật! Nhục thật! - cô nghĩ bụng. - Mẹ nói đúng: mình không có tư cách, không biết tự chủ, không có ý chí thật! Mình đang lao xuống dốc, mà không tự ghim mình lại được. «Con gái của người du kích» tốt thế kia, mà lại xé toạc tấm vải trải giường của nhà an dưỡng xô-viết! Và cái chính là do cái gì kia chứ! Do chơi vô-lây! Không, tốt hơn là không nên khâu lại. Cứ để cho mọi người thấy mình làm bậy như thế nào!»

Nhưng dù sao thì cô cũng đã khâu xong tấm vải trải giường và nằm trên giường trước khi Mi-ra và những cô bé khác trở lại phòng ngủ.

Suốt đêm, cô cảm thấy dưới lưng mình đường khâu tai vạ đó cứ nhắc nhở đến tội lỗi của cô.

«Thôi, - cô nói với mình trong lúc mơ màng ngái ngủ. - Dù mình đã khâu lại rồi, nhưng thế nào ngày mai cũng cứ đến gặp chị Ôn-ga Páp-lốp-na và thú nhận lỗi. Mặc! Chị muốn làm gì với mình cứ làm. Đấy, chị ấy mới thật có tư cách, không như mình. Cừ khôi thật! Rắn như đá lửa! Thậm chí chưa lần nào chị to tiếng với mình cả, mà thật ra cũng đáng kêu lắm: vì mình đã phạm kỷ luật, đã xài phí sạch tiền... Nhớ lại thật xấu hổ!»

Sáng hôm sau, khi Gu-li-a vừa mới thức dậy thì người ta mang tiền của mẹ đến. Nhưng ngay cả việc đó cũng không làm cô vui mừng. Cô trả nợ tất cả những người cô vay và chuẩn bị đi đến gặp Ôn-ga Páp-lốp-na để thú lỗi của mình lần cuối, thì Ôn-ga Páp-lốp-na đã thân hành đến phòng ngủ của cô, tay cầm một bức thư.

- Đây, đưa thư này cho mẹ nhé, - chị nói.

- Mẹ? - Gu-li-a hỏi lại và bỗng nhiên không còn muốn thú lỗi nữa.

Ôn-ga Páp-lốp-na chăm chú xem hành lý của Gu-li-a có được xếp cẩn thận không, khuyên cô và Mi-ra cài tất cả khuy áo bành-tô lại, vì hôm nay trời mát, và sau khi hẹn sẽ đi tiễn hai cô ở bến tàu, chị bước ra.

Gu-li-a cầm nguyên bức thư trong tay. Bức thư không dán kín - chắc là Ôn-ga Páp-lốp-na vẫn chưa mất hết lòng tin cuối cùng đối với cô.

Cất thư vào túi, Gu-li-a nhanh chóng chạy quanh các nhà. Trong lòng cô trờ nên dễ chịu hơn - tất cả đều rất âu yếm từ biệt cô, tất cả đều nói với cô những lời thân ái nhất, khen ngợi cô và cảm ơn cô về những cái gì gì đấy.

«Thế nghĩa là mình không xấu lắm», - Gu-li-a nghĩ bụng và chạy vào nhà, chỗ bọn trẻ con Tây-ban-nha ở.

Ở đây, bao nhiêu cái bắt tay thật chặt, bao nhiêu cái hôn thân thiết và cả nước mắt nữa đã chờ cô, đến nỗi cô thấy choáng váng đầu. Để kỷ niệm, bọn trẻ đã tặng cho cô cả một đống ảnh, đá sỏi con con, vỏ ốc, vỏ sò; một đứa nào đấy tặng một chuỗi hạt bằng hạt ô-liu, một đứa khác đeo vào tay cô một chiếc vòng bằng xương...

Nếu Mi-ra không thúc giục cô, thì chắc chắn cô đã trễ ca-nô rồi.

Khi Gu-li-a và Mi-ra chạy ra bến tàu, thì từ trong đám mây đen, mặt trời ló ra và chiếu ánh sáng vàng rực vào chỗ tay vịn ở thành ca-nô và tất cả những đồ bằng đồng khác.

Gu-li-a hoàn toàn trở nên vui vẻ - hình như tất cả những điều không may trong đời cô đã vĩnh viễn trôi qua rồi.

- Nhanh lên! Nhanh lên! - xung quanh mọi người kêu lên. - Không thì trễ đấy!

Hai cô vội vàng chạy lên thang tàu. Chỉ khi đến boong tàu, chúng mới trông thấy Ôn-ga Páp-lốp-na. Chị đứng trên bến, cách xa mọi người, đầu đội chiếc mũ vải muôn thuở, đã bạc màu và nhè nhẹ vẫy tay.

Chẳng hiểu vì sao, Gu-li-a cảm thấy hình như chị buồn.

Chị đã tiễn đưa biết bao nhiêu lớp trẻ con trên bến tàu này rồi, người chị cô đơn, lo âu, mệt nhọc ấy!

Và, có lẽ, không một ai đã cảm ơn chị cho đúng mức...

«Nhưng cớ sao chị ấy lại viết thư cho mẹ mình? - Gu-li-a cay đắng nghĩ thầm. - Mẹ sẽ đau lòng, mà mình thì không được sửa chữa bằng những «giấy nhận xét gửi đến cha mẹ» đâu...»

Và khi bờ đã khuất hẳn trong sương mù, Gu-li-a với một sự cương quyết lạ lùng, mà chính cô cũng không ngờ được, đã lấy tờ giấy trong chiếc phong bì ngỏ ra.

«Phải biết chị ấy viết về mình thế nào, - cô nghĩ thầm. - Chắc là, chửi khỏe lắm đây!»

Nhưng có một giọng nói nào bên trong hình như ngăn cô lại: «Lẽ nào lại có thể đọc thư của người khác được?»

Gu-li-a lại đút tờ giấy vào phong bì.

«Nhưng chính phong bì để ngỏ cơ mà, - cô thầm phản đối lại mình. - Chắc là chị Ôn-ga Páp-lốp-na cố tình làm thế để mình đọc thư đấy».

Và lại rút tờ giấy ra, cô bắt đầu đọc những dòng chữ đều đặn và rõ ràng.

Đó là một bức thư mà cô hoàn toàn không ngờ.

«...Con gái bà là một cô bé có tài và ngoan… - Ôn-ga Páp- lốp-na viết. - Tất cả chúng tôi ở đây, cả giáo viên và trẻ con, đều yêu mến cháu. Nhưng bác sĩ tìm ra rằng (chắc bà cũng đã biết về điểu đó) do nhiều lần bị cảm lạnh nên đã có ảnh hưởng một chút đến tim của cháu. Cháu cần phải có một chế độ nghiêm túc, tất nhiên là khó thực hiện vì tính hiếu động của cháu. Tôi xin khuyên bà...» Tiếp sau, trên hai trang giấy, là một tràng dài những lời khuyên, những chỉ dẫn, những điều báo trước đủ loại. Và không có một lời than phiền nào về tính hỗn láo và cứng đầu cứng cổ cả!

Kèm theo bức thư có một mảnh giấy nhỏ có đóng dấu:

«Giấy nhận xét tư cách của nữ sinh trường trung học Ki-ép Gu-li-a Cô-rô-li-ô-va, đến ở chữa bệnh từ ngày 20 tháng sáu đến hết ngày 20 tháng tám.

Thực hiện chế độ, tư cách rất tốt. Có thói quen giữ vệ sinh, sạch sẽ. Rất yêu tập thể và rất được các bạn mến».

Gu-li-a bối rồi, ngồi trên chiếc ghế dài ướt vì bọt sóng biển.

«Mình chẳng thấy gì xung quanh cả, chẳng hiểu thế nào cả, - cô tự nói với mình và nhìn về phía bến tàu đã khuất. - Giá bây giờ được quay trở lại bờ kia, thì mình biết nói với chị Ôn-ga Páp- lốp-na như thế nào...»

Nhưng chiếc ca-nô ngày càng đi xa bờ.

Trên tàu lửa, Gu-li-a viết bức thư sau đây bằng bút chì:

«Chị Ôn-ga Páp-lốp-na quý mến! Cảm ơn chị về tất cả sự săn sóc của chị, và xin chị tha lỗi cho em vì em đã là một cô bé vô kỷ luật như thế. Chắc chị còn chưa biết về tất cả những tội của em. Nếu người ta đưa cho chị xem tấm vải trải giường khâu từ hai mảnh lại, thì chị sẽ biết đó là do em đấy. Em đã xé nó và em khâu nó lại. Nhưng em thề với chị rằng không bao giờ em để xảy ra như thế nữa. Em sẽ luôn luôn nhớ rằng chị đã biết tự chủ như thế nào.

Một lần nữa, em xin chị tha lỗi cho em. Xin gửi lời chào hết sức nồng nhiệt đến tất cả mọi người. Gu-li-a».

Càng đi gần đến nhà chừng nào, trong lòng Gu-li-a lại càng lo lắng chừng ấy. Khi còn ngồi trong toa tàu, cô đã nghĩ rằng vì cô mà mẹ sẽ không đi nghỉ phép hàng năm được, và dù thế nào đi nữa cũng phải trả lại mẹ số tiền đã tiêu phí.

Vì thế, ngày đầu tiên khi đến Ki-ép, cô đã mang chiếc đồng hồ của mình đến người thợ chữa đồng hồ nhờ bán.

- Loại đồng hồ này bán chẳng khó đâu, - người thợ đồng hồ nói. - Đồng hồ tồt đấy!

Gu-li-a thở dài và đi ra đường.

...Trong buổi uống trà tối, mẹ hỏi những món chi tiêu «bất thường» ở nhà an dưỡng là những món gì?

- Đủ loại, - Gu-li-a nói. - Tóm lại là tiêu cho cá nhân con.

Mẹ ngạc nhiên nhún vai và bắt đầu hỏi Gu-li-a về nhà an dưỡng, về chế độ ở đấy.

- Vào giờ này, chúng con sửa soạn đi ngủ rồi đây, - Gu-li-a nói và, theo thói quen, nhìn vào tay.

- Thế đồng hồ của con đâu rồi, Gu-li-a? - mẹ hỏi. - Sao con không đeo.

- Cái khóa ở dây bị hỏng.

- Đưa mẹ xem nào. Có thể chúng ta chữa lấy.

- Không! Đồng hồ cũng hỏng, và con đã đưa cho thợ đồng hồ rồi.

- Bao giờ chữa xong?

Gu-li-a ngập ngừng lắc đầu.

- Mẹ ạ, con đưa không phải để chữa mà để bán.

- Lại còn đến nỗi ấy nữa! Bán làm gì?

- Để trả cho mẹ tiền con đã tiêu phí ờ nhà an dưỡng. Nói thật ra, đấy không phải là chi tiêu «bất thường», mà đúng là những món chi tiêu ngu ngốc đấy thôi - mua kem, kẹo, thắt lưng và đủ thứ vớ vần. Chỉ có một điều không tiếc là những tiền con tiêu cho các bạn nhỏ Tây-ban-nha. Còn những món khác, có thể không tiêu cũng được. Thôi, bây giờ cứ để mặc cho người ta bán đồng hồ. Tự con phải chịu trách nhiệm lấy.

Mẹ không đáp gì, chỉ liếc nhìn Gu-li-a. Cuối cùng, bà nói không to và có vẻ buồn buồn nữa:

- Con nghĩ thế ư? Không được, Gu-li-a ạ! Con thật dễ lầm đường, mà cũng rất dễ ân hận. Như thế chẳng có ích gì cả.

Mẹ tưởng là con dễ dàng từ biệt chiếc đồng hồ của con sao? - Gu-li-a nói. - Con yêu nó như là nó sống,., Nhưng con muốn trả mẹ tiền.

- Vấn đề hoàn toàn không phải là tiền. Ngày mai, từ sáng tinh sương, con phải đến ngay ông thợ đồng hồ và lấy đồng hồ lại. Mẹ không cho phép con bán nó, còn tiền thì sẽ liệu cách giải quyết sau. Hôm nay, mẹ đã được lĩnh tiền nghỉ phép hàng năm, nhưng muốn đi đâu cũng chẳng được vì còn nhiều công việc quá.

Gu-li-a cảm thấy ngượng nghịu phải thú nhận lỗi với chính mình, nhưng cô vui mừng vì câu chuyện gay go mà cô rất lo sợ, bây giờ đã qua rồi.

Và thật là thích, chiếc đồng hồ lại sẽ trở về với cô và lại sẽ khe khẽ, âu yếm kêu tí tách trên tay cô. Nhưng mà mong sao ông thợ đồng hồ không kịp bán nó chiều tối hôm nay! Chính ông đã nói là đồng hồ như thế bán dễ - ai cũng muốn mua. Nhưng, có lẽ, ông chưa bán, chưa kịp.

Gu-li-a cúi xuống mẹ và nói vào tai mẹ:

- Rồi mẹ sẽ thấy bây giờ cuộc đời con sẽ trôi qua như thế nào. Thậm chí sẽ ngạc nhiên nữa cơ đấy, mẹ ạ!