Trong một căn phòng của ngôi nhà trăng ba tầng, giữa các ghế đổ chổng ngược và những khối gỗ con vứt lung tung, Nhím Con đang mải mê «làm việc». Nó đã kịp lật ngược tất cả những cái gì nó có thể lật được, và bây giờ nó toan vứt cái đĩa từ bệ cửa số xuống. Bà nó vừa chạy ra phòng ngoài mở cửa cho ai đấy, thế là Nhím Con đã lợi dụng ngay sự vắng mặt của bà. Và nó đã làm được. Cái đĩa bay xuống sàn nhà, vỡ tan tành. Nhím Con hoảng sợ, nhảy lùi lại. Nó ngạc nhiên trố mắt nhìn những mảnh vỡ và không hiểu làm sao mà cái đĩa to thế kia lại có thể biến thành vô số những đĩa con tí tẹo thế này được.

Nhím Con nhòm ra phòng ngoài.

- Bà! - nó gọi. - Xem kìa!

- Nhím Con, đợi đấy! - bà ngoại trẻ của nó nói và chăm chú nhìn bức thư.

Ở ngoài phong bì, bà nom thấy nét chữ không quen và dấu bưu điện dã chiến.

- Ừ, có thế chứ!

Đây, tất nhiên, là thư trả lời cho bà.

Hai tháng trước, giấu Gu-li-a, bà đã viết cho sư đoàn trưởng một bức thư yêu cầu cho con gái bà được nghỉ phép dù chỉ trong vài ngày.

«Lẽ nào người ta từ chối? Không thể thế...»

Bà bóc phong bì.

«...Con gái của bà, - trong thư viết, - đã tỏ ra rất anh dũng trong các trận chiến đấu vừa qua. Cô rất cừ, thật là người con gái gan dạ vinh quang của Tổ quốc chúng ta. Người ta có thể thấy cô cả lúc dìu thương binh trên tay, lại có thể thấy cô lôi cuốn theo mình các chiến sĩ xông vào tấn công, cô còn kịp mang cả các báo cáo. Ngày 23 tháng mười một, con gái của bà đã anh dũng hy sinh...»

Bức thư, như một vật sống, rung động trong tay bà mẹ, các chữ đều hóa thành hai và quay cuồng trước mắt bà. Bà không hiểu những dòng chữ ấy...

- Bà! - Nhím Con lại gọi và nhặt chiếc phong bì ở sàn lên.

- Khoan đã, Nhím Con, - bà nói và đi vào phòng, ngồi xuống giường; bà vẫn chưa hiểu được ý trong thư, không tin, không thể nào tin được.

Nhím Con lặng thinh ngạc nhiên nhìn bà.

Và ngày hôm sau, lại một bức thư nữa từ tiền tuyến gửi đến - của Li-u-đa Ni-ki-ti-na.

«Kính thưa mẹ của Gu-li-a thân yêu! Viết cho mẹ là một người con gái đã kêt bạn thân với Gu-li-a của mẹ. Luôn luôn con muốn viết cho mẹ, để an ủi mẹ, dù con biết rằng mất người con gái như Gu-lênh-ca là một sự đau thương vô cùng nặng nề. Nhưng không sao, mẹ ạ, hãy vững lòng. Vi Gu-li-a không rời bỏ chúng ta hoàn toàn, Gu-li-a sẽ mãi mãi ở cạnh chúng ta. Tổ quốc không bao giờ quên người nữ anh hùng của mình. Còn mẹ đã nuôi dạy người con gái trung thành với Tổ quốc, một chiến sĩ quang vinh như thế kia, thì sẽ có nhiều cô gái, nhiều người nữ ái quốc của đất nước ta, gọi là mẹ...

Con đã ở cùng với Gu-lì-a rất nhiều, nhất là ba tháng cuối cùng. Con có phần nào trẻ hơn chị, và chị luôn luôn săn sóc con, khuyên nhủ con, chị vui mừng khi con làm việc gì có kết quả và gọi con là «cô gái thân yêu». Con làm việc với chị ở trạm quân y tiểu đoàn, đã cùng nhau qua những lần vào sinh ra tử mà chúng con khó khăn lắm mới thoát chết được, chúng con đã cùng nhau ca hát và đùa nghịch. Trong thời gian chiến đấu, thật ra chúng con ở các khu vực khác nhau, thế nhưng sau đó, sau trận tấn công, thì chúng con lại được gặp nhau: người đầy bụi, mệt mỏi, chúng con ôm nhau, hôn nhau thật chặt. Và lại chuyện trò tâm sự, lại cười vang không ngớt.

Chị luôn luôn vui vẻ, và chỉ một lần, con thấy chị khóc. Chị rất nhớ Nhím Con, nhất là sau những thư của mẹ. Chị cũng luôn luôn nhớ mẹ, bố, và khi nói về bố mẹ, bao giờ chị cũng nói khe khẽ, buồn buồn.

Lần cuối cùng con gặp chị một vài ngay trước cuộc tấn công. Hôm đó, con vừa đúng mười tám tuổi, nhưng quan trọng hơn là con được nhận huy chương do Chính phủ tặng thưởng. Lúc đo, chúng con có cả khách đến nữa. Và tối hôm đó, chúng con rất vui. Khi tất cả về rồi, chỉ còn con và chị. Chúng con biết sắp tấn công rồi, nghĩa là chúng con chờ đợi tất cả những gì có thể xảy ra… Lúc đó, tâm trạng chúng con có cái gì lo lo. Chúng con ngồi xếp chân lên giường, ôm nhau và ngồi như thế rất lâu. Chúng con đã nói một câu chuyện quan trọng. Chúng con nói với nhau về tất cả: về cuộc đời, về tình yêu, về bè bạn, về những người thân. Về tất cả những gì mà hai bạn gái có thể nói được, thì con và chị đã nói với nhau cả. Và cuối cùng, chúng con hẹn với nhau: sẽ viết thư gửi đâu, nói gì, nếu một trong hai đứa bị giết. Và việc đã xảy ra như thế, không phải Gu-li-a, mà là con phải viết thư này.

Con còn nhớ, đêm đã khuya lắm, con cùng chị đi ra khỏi nhà hầm. Lúc đó thật là dễ chịu! Xung quanh tất cả đều trắng xóa vì sương muối, đêm lạnh đầy sao, và chẳng hiểu vì sao, hòm đó hoàn toàn yên tĩnh, thậm chí không nghe cả những tiếng súng bắn nhau, hình như không có chiến tranh vậy. «Dù sao thì đời sống cũng hay và lạ thật!... - Gu-li-a nói với con. - Bọn phát-xít chỏ đẻ»

Hình như đó là câu chuyện cuối cùng giữa chúng con. Còn sau đó thì bắt đầu chuẩn bị, rồi bắt đầu tấn công. Cũng như mọi khi, chúng con được phải đến các khu vực khác nhau, và sau đó, con không được thấy chị nữa. Có một lần đang đêm, chị đến chỗ con, nhưng không có con đấy. Chị chỉ để lại lời chào trên một tờ giấy cỏn con trong cuốn sổ tay. Tờ giấy bé lắm, kẻ ô sẵn, còn ở mép có tí vết - máu ở bàn tay đã băng bó các chiến sĩ.

Chiều tối ngày hôm sau, như trong giấc mơ, con nghe tin Gu-li-a bị hy sinh. Người ta rút con ở tiền duyên về, con bồn chồn đứng ngồi không yên vì đau đớn, vì nỗi đau thương to lớn đến nỗi con không đứng vững được nữa: có cái gì nó kéo con xuống và con ngã khuỵu trên đầu gối. Và còn bao nhiêu bạn khác cũng trẻ và rất tốt không thể tả được đã hy sinh cùng với Gu-li-a! Chúng ta đã giành chiến thắng to lớn ấy như thế đấy.

Nhưng ở đây, chúng con thương tiếc hơn cả là Gu-li-a và A-lếch-xây Tốp-lin, trung đoàn trưởng pháo binh. Đó là một con người xuất sắc, rất xuất sắc! Và Gu-li-a rất thân với đồng chí đó. Họ cùng nhau hát rất hay. Và chúng con đã chôn cất họ cùng một chỗ.

Đấy, hình như là hết. Không, không, chưa phải là hết! Nhím Con không còn mẹ nữa, nhưng nó sẽ là con của sư đoàn chúng con. Tất cả chúng con, nếu còn sống, sẽ săn sóc cho nó. Mẹ thân yêu! Con rất muốn an ủi mẹ, giúp đỡ mẹ, chính vì con cũng có mẹ, con biết rõ mẹ con quý con như thế nào. Mà những người mẹ đều giống nhau cả. Trong đời còn có gì đau đớn bằng mất con? Nhưng bây giờ là chiến tranh, thì không thể không có hy sinh. Còn thằng Hít-le, nó sẽ phải trả cho chúng ta toàn bộ món nợ này. Bây giờ, chúng ta đang nện vào đầu quân thù rất khỏe. Chúng đang vác cẳng lên cổ mà chạy, nhưng đó chỉ mới là bắt đầu thôi!

Mẹ hãy hôn Nhím Con giùm con, mong sao nó sẽ là một đứa bé cứng cáp, khỏe mạnh. Hãy để nó tự hào về mẹ của nó. Mẹ của nó đúng là một anh hùng chân chính.

Con sẽ rất vui mừng nếu mẹ sẽ trả lời cho con, dù chỉ vài lời. Con hôn mẹ.

Gửi lời chào cộng sản,

Li-u-đa Ni-ki-ti-na.

Mẹ thân yêu, mẹ hãy giữ gìn sức khỏe, mẹ rất cần cho Nhím Con và cho tất cả chúng con».