Tuyết rơi vào cuối tháng mười rất chóng tan, và mùa thu ảm đạm trở lại thay thế cho mùa đông vừa mới đến.

Hôm trước của ngày kỷ niệm lần thứ hai mươi lăm cuộc Cách mạng tháng Mười đã bắt đầu.

Ban đêm, dông tố nổi lên ầm. Gió như điên cuồng. Nó quật ngã người, thổi lạnh thấu xương. Đi trong đêm tối như bưng, dò dẫm trên mặt đất đen ngòm, lởm chởm những ổ gà, Gu-li-a trở về chỗ của mình ở đại đội, đi cùng với Ca-đưa Kha-bi-bu-lin, bị thương nay đã lành, và Mi-ti-a Gơ-rê-sen-cô, một chiến sĩ cùng đơn vị.

Cả ba người đi im lặng, lần mò, cố sao giẫm bước càng nhẹ càng tốt. Còn từ trên trời mưa như trút, nước kêu óc ách dưới ủng và trong ủng.

Gu-li-a cảm thấy hình như họ sẽ không bao giờ ra khỏi được đêm tối om và lạnh lẽo này, và cô muốn nắm thật chặt tay bạn hơn, để cảm thấy hơi ấm của sự sống, để cảm thấy rằng trên mặt đất này đang còn sự sống.

Như đáp lại ý nghĩ của cô, bàn tay hộ pháp của Ca-đưa nắm lấy tay cô trong bóng tối và vững vàng kéo về phía nào đấy bên phải.

- Nào, theo tôi, - Ca-đưa nói. - Đến nơi rồi.

Gu-li-a cảm thấy dưới chân bậc thềm đào trong đất và bắt đầu đi xuống theo Ca-đưa. Gơ-rê-sen-cô đi sau cùng.

Ca-đưa mở cửa. Ánh lửa vui vui của chiếc đèn dầu lửa, giống như một ngọn đèn biển tí hon, chiếu sáng trước mắt họ. Sực nức hơi ấm của sự sống.

Cả ba cúi đầu xuống, lần lượt bước vào nhà hầm. Ở đấy, tất cả đã ngủ - người thì nằm trên phản, người thì nằm trên nền đất lót cỏ khô, đắp thêm áo ca-pốt và áo lông cộc. Chỉ có một thanh niên không ngủ. Anh ta đang lúi húi làm gì đấy cạnh lò sưởi.

- Thế nào? Sống chứ? - anh hỏi và xách cái ấm nước đã sôi ở lò ra.

- Cậu cứ tự thấy đấy, - Ca-đưa đáp.

- Có được không?

- Được quá đi chứ lị!

Gu-li-a vắt khô nước chiếc váy của mình đang mặc và, ngồi ở mép ghế dài, bắt đầu rút chân khỏi những chiếc ủng nặng trình trịch vì nước mưa.

- Được quá đi chứ lị! - cô nhắc lại và cười khẽ. - Bao giờ trời sáng, các anh sẽ thấy!

- Chúng tôi dựng ngay trước mũi bọn Đức, - Gơ-rê-sen-cô nói. - Vừa vặn đúng ngay trước công sự của chúng.

- Hừ, rồi ngày mai, tụi chó đều sẽ bắt đầu bắn đấy, - người thanh niên nói và rót cho mỗi người một ca nước chè. - Các cậu uống đi cho ấm!.. Ôi, các cô bây giờ cũng trở nên dũng cảm tuyệt vời! - anh nói thêm và chọn trong nắm bánh mì khô một miếng trắng hơn cả, đưa cho Gu-li-a.

Gu-li-a ngồi hơ khô áo hồi lâu ở cạnh lò và được sưởi ấm bằng nước chè nóng. Sau đó, cô chùm lên người chiếc áo ca-pốt và tựa lưng vào góc. Nhưng cô không buồn ngủ. Khi trời vừa tờ mờ sáng, cô đã đi xem công việc của mình.

Cách công sự quân Đức chỉ có vài thước, trên chiếc xe tăng bị phá hủy, ngọn cờ xô-viết phấp phới bay phần phật trong gió. Tấm vải to, rộng nô đùa trong gió uốn lượn những nếp vải mềm mại. Dường như nó muốn thách thức quân thù, và bọn Đức rõ ràng là cũng cảm thấy thế. Từ trong công sự lổm ngổm bò ra lúc đầu một thằng, sau thêm hai thằng nữa.

Các thiện xạ của quân ta chỉ cần chờ cái đó thôi! Một phát súng, rồi một phát nữa. Hai thân hình xám xịt nằm bẹp trên mặt đất ướt sũng. Thằng Đức thứ ba ngã dí xuống đất và cố giấu mình, nó bò lùi về công sự của nó.

- Bây giờ thì các tay thiện xạ của quân ta cũng đủ việc làm nhé! - Gơ-rê-sen-cô đến bên Gu-li-a lúc nào không biết, nói thế. - Còn chị Cô-rô-li-ô-va, đi vào nhà hầm đi. Ban chỉ huy vừa gọi đấy.

Gu-li-a lại chạy xuống dưới theo những bậc thềm. Khi còn ở ngoài cửa, cô đã nghe tiếng chuông điện thoại reo dài.

- Lần thứ ba gọi chị đấy, - người đội viên thông tin nói. Gu-li-a nắm lấy ống nghe.

- Trung sĩ Cô-rô-li-ô-va đấy phải không? - cô nghe giọng nói quen thuộc của Tơ-rô-i-a-nốp, một trong những sĩ quan của tiểu đoàn một. - Xin chúc mừng chị nhân dịp hai ngày hội trùng nhau.

- Cảm ơn, đồng chí thượng úy... Nhưng sao lại hai ngày hội trùng nhau? - Gư-li-a hỏi.

- Còn sao nữa! Nhân ngày kỷ niệm Cách mạng tháng Mười và nhân dịp chị được tặng thưởng huân chương.

- Huân chương gì ạ?

- Huân chương Cờ đỏ.

Ống nghe suýt nữa rơi tuột khỏi tay Gu-li-a.

- Nói thật chứ?

Tơ-rô-i-a-nốp bật cười:

- Xin lấy danh dự của thiếu niên mà thề đấy!

- Thế trong các đồng chí chúng ta còn ai được tặng thưởng nữa? Tất cả ư?

- Làm sao mà tất cả được! Người nào xứng đáng thì tặng người đó chứ!

- Thế tôi xứng đáng à?

- Đúng thế.

Trong ống nghe kêu tách một tiếng. Cuộc nói chuyện đã chấm dứt. Gu-li-a đứng cạnh máy điện thoại cảm động bối rối.

Cánh cửa mở toang. Li-u-đa vào nhà hầm.

- Cậu sao thế? - cô lo lắng hỏi Gu-li-a. - Có chuyện gì à?

- Không ... À, nghĩa là có! Mình được thưởng huân chương.

Li-u-đa chạy đến ôm bạn.

- Mình đã biết mà, đã biết mà! - cô nói một cách tin tưởng.

- Thế mà mình chẳng biết trước gì cả! - Gu-li-a trầm ngâm nói. - Thật lạ quá...

- Chẳng có gì lạ cả! - Li-u-đa hăng hái nói. - số thương binh mà cậu đã vác trên vai còn ít sao? Số người mà cậu đã cứu còn ít sao? Lại thêm bao nhiêu lần cậu đi trinh sát nữa? Mà có phái ai phái cậu đi đâu, cậu tự nguyện xin đi, theo thiện chí đấy chứ...

- Không, bây giờ chí của mình không thiện đâu, mà ác lắm, - Gu-li-a nói. - Mình chỉ chờ cuộc tấn công thôi!

Buổi tối, người ta mời Gu-li-a và Li-u-đa đến chỗ đồng chí Tơ-rô-i-a-nốp, trong hầm chiến đấu. Ngoài các cán bộ chỉ huy, ở đây còn có các chiến sĩ được tặng thưởng huân chương.

Trên chiếc bàn đóng bằng ván, trên những bậc bằng đất bày biện đù thứ nào là dò, lạp xưởng xông khói, nào là kẹo, bánh ngọt, - tất cả những thứ mà từ hậu phương xa xôi đã gửi đến trong các hòm gỗ hay các bao vải, nhân ngày lễ này. Trong những hộp sắt tây to mật ong đặc quánh óng ánh vàng. Đó là Bát-skia gửi quà cho sư đoàn đã được thành lập trên đất nước mình.

Đoàn tàu chất đầy quà bánh chạy xuyên qua lửa đạn của tiền tuyến và mang đến cho những người lớn niềm vui hầu như của trẻ con. Trong hầm sực nức hương vị gia đình, ấm cúng và ngon lành.

- Đã thấy sặc mùi ngày lễ rồi, - người nào đấy nói.

Tơ-rô-i-a-nốp rót rượu vào cốc và ca. Ca-đưa Kha-bi-bu-lin, được tặng thưởng huân chương cùng một lần với Gu-li-a, trịnh trọng cầm cốc.

- Đồng chí thượng úy, xin phép đồng chí cho tôi nói, - anh nói với Tơ-rô-i-a-nốp.

- Nói đi, Kha-bi-bu-lin, nói đi.

- Tôi chẳng biết nói thế nào... - Ca-đưa trầm ngâm bắt đầu.

- Khi tôi bằng chừng này, - anh lấy tay chỉ cách mặt đất khoảng non một thước, - tôi được nghe bố tôi nói chữ này. Còn bố tôi thì nghe ông tôi nói chữ ấy. Hình như những người kỵ sĩ của chúng ta cùng chỉ huy của mình đã đến tận thành phố Pa-ri (có thành phố tên như thế đấy), khi họ đuổi Na-pô-lê-ông. Tôi để nghị cạn chén để chúc sư đoàn của chúng ta đi đến tận thành phố Bá-linh.

- Có thành phố tên như thế đấy! Chúng ta sẽ đến tận nơi, Tơ-rô-i-a-nốp nói, và mọi người đồng loạt vỗ tay ran.

Được nghe những lòi nói của Kha-bi-bu-lin, ai cũng thấy vui. Rượu có ít, vì thế gần như mỗi hớp rượu lại một lần chúc. Người ta uống để chúc mừng những người thân ở lại các thành phố và làng mạc xa xôi, chúc mừng các đồng chí ở những mặt trận khác, chúc mừng thành phố mà họ đã lớn lên ở đấy hoặc đã đi qua trong chiến đấu.

- Các đồng chí! - trung đoàn trưởng pháo binh A-léc-xây Tốp-lin nói khẽ.

Trong hầm lúc đó đang ồn ào, nhưng mọi người nghe đồng chí và quay lại.

- Các đồng chí! - A-léc-xây Tốp-lin nhắc lại. - Nào chúng ta hãy uống để chúc mừng thắng lợi không còn xa nữa, chúc sao cuộc chiến tranh này sẽ là cuộc chiến tranh cuối cùng trên trái đất!

Những chiếc ca bằng tôn và nhôm đồng loạt đưa lên, đụng vào nhau.

- Nào cạn chén đi! - một người nào đó đề nghị. - Chẳng còn ai nói hay hơn đồng chí Tốp-lin nữa đâu!

Các đồng chí đợi cho một tí, - Gu-li-a nói. - Các đồng chí hãy để dành lại dù chỉ là một hớp nhỏ. Đúng là không ai nghĩ được gì hay hơn lời chúc rượu vừa rồi. Vì thế tôi sẽ không nói gì nữa. Nào các đồng chí, chúng ta sẽ uống im lặng, không một lời, uống để tưởng nhớ đến các đồng chí của chúng ta ngày hôm qua hãy còn với chúng ta, nhưng hôm nay không còn nữa.

- Tưởng nhớ A-xi-a! - Li-u-đa thì thầm.

- Tưởng nhớ cả A-xi-a nữa!

Trong hầm trở nên im lặng. Nhưng không lâu. Một loạt đại bác dữ dội cùng một lúc nổ rung chuyển cả không khí. Tất cả những súng đại liên, trung liên, tất cả những súng tiểu liên và súng trường cùng thi nhau bắn vào các công sự quân Đức.

Đó là loạt súng chào mừng thắng lợi tương lai! - Tơ-rô-i-a-nốp nói.

Không, loạt súng ấy sẽ to hơn nhiều! - Gu-li-a đáp lại.