Đến mồng 9 tháng năm, sư đoàn bộ binh thứ 214 thuộc Quân đoàn hậu bị thứ nhất đã tập trung tại vùng Tu-la.
Những thành phố và thị trấn mới được giải phóng khỏi tay quân thù cách đây không lâu, như Sta-li-nô-goóc-scơ, Bô-bơ-rích Đôn-scôi, U-dơ-lô-vai-a, còn mang đầy vết tích những trận đánh vừa qua. Nhiều nhà cửa bị sập đổ, bị phá hoại, bị thiêu hủy. Trên những cánh đồng hoang vắng, vứt ngổn ngang những vũ khí Đức - xe bọc thép, xe tăng, súng cối, đại bác. Khắp nơi rải rác những mộ còn mới nguyên.
Trên những khuôn mặt phờ phạc, kiệt sức của những người đàn bà, của các cụ già và cả của trẻ con phản ánh sự khủng khiếp của chiến tranh mà họ vừa chịu đựng.
Ngồi cạnh chiếc bàn dài trong câu lạc bộ quân đội, Gu-li-a viết thư cho bố:
«Hiện con đang ở Sta-li-nô-goóc-scơ. Thành phố nhỏ này chắc trước kia thì vui, nhưng bây giờ đã mang bao nhiêu vết tích của thời gian bọn phát-xít chiếm đóng».
Cô ngẩng đầu lên trông thấy Pu-sơ-kin đang nhìn cô từ trong ảnh. Và cô nhớ lại những lời nồng nhiệt của Léc-mông-tốp gửi bọn sát nhân đã giết hại nhà thơ Nga vĩ đại:
Bằng tất cả máu dơ bẩn hôi tanh của bay,
Cũng không thể rửa được dòng máu thanh cao của nhà thơ!
Gu-li-a thở dài nặng nề và lại cầm bút viết:
«Bọn phát-xít không thể nào bằng máu dơ bẩn hôi tanh của chúng đền được những tội ác man rợ mà chúng đã gây ra trên đất nước ta!»
Gu-li-a lại suy nghĩ. Trong óc cô đã tích lại bao nhiêu điều muốn kể! Nhưng, tất nhiên, viết tất cả trong thư không thể được. Và cô viết vắn tắt:
«Con đã được phiên chế vào tiểu đoàn quân y, nhưng công tác ở ban chính trị của sư đoàn, vì ở sư đoàn có đội văn công nghiệp dư mà con tham gia trong đó».
Viết xong thư, Gu-li-a bắt đầu xem qua những quyển truyện, thơ, các tập bài hát có kèm theo nốt nhạc để ở trên giá. Cần phải chọn chương trình biểu diễn cho các diễn viên, tìm bài ca để tập cho các chiến sĩ. Việc khi nào cũng nhiều, nhất là gần đến ngày trọng thể mà nhân đó phải chuẩn bị một buổi ca nhạc lớn.
Gần đến ngày làm lễ trao vũ khí.
Cho đến bây giờ, khi ở Bát-skia, những người chiến sĩ tương lai, suốt mùa đông qua, đã tập luyện với vũ khí giả. Súng trường, liên thanh, súng cối, trọng pháo, đài vô tuyến điện - tất cả đều do các chiến sĩ làm lấy bằng thân cây hay gỗ ván. Tập luyện tích cực, trong băng giá, trong bão tuyết, nhưng chiến sĩ vẫn chưa có vũ khí. Và bây giờ đây, sư đoàn sắp được nhận vũ khí do chính tay nam nữ công nhân của các nhà máy ở Tu-la làm ra.
Suốt ngày, việc bốc dỡ các hòm vũ khí được tiến hành ráo riết, và đến gần tối, hàng nghìn người dân địa phương đã đứng thành một vòng bán nguyệt chật cánh đồng rộng lớn.
Và bây giờ, từ trên bục sân khấu cao được xây dựng cho buổi ca nhạc, Gu-li-a nhìn xem cuộc mít-tinh trọng thể đang diễn ra.
Trước mặt cô, hai chú bé con đang đứng. Một đứa lên mười tuổi, còn đứa kia lên chín.
Cách đây không lâu, khi sư đoàn mới đến Sta-li-nô-goóc-scơ, Sa-phích Pha-xa-khốp, trưởng ban trinh sát của ban chỉ huy, đã dẫn chúng vào sở chỉ huy và nói:
- Chúng mồ côi cả rồi. Chúng ta giải quyết thế nào với chúng đây?
Bọn trẻ con không chờ ban chỉ huy sẽ giải quyết gì với chúng, chúng cứ kéo dài giọng khản khoản:
- Chú cho cháu đi theo với! Chú-ú ơi!
- Các cháu tên là gì?
- Cháu là Gơ-ri-sa, - đứa nhỏ hơn, có tàn nhang ở mũi trả lời đầu tiên.
- Còn cháu là Xa-sa, - đứa kia đáp, nó lớn hơn một ít, không có tàn nhang, không có lông mày, mũi bị tróc da vì rám nắng. - Chú ạ, cháu nhanh nhẹn đấy! Chú bảo cháu chạy đi đâu, cháu cũng chạy được! Dù là đi trinh sát cũng thế.
- Và cháu cũng thế, - đứa bé hơn họa lại. - Cháu cũng nhanh nhẹn lắm! Cháu lại láu linh nữa! Bọn phát-xít chẳng làm thế nào biết được chúng cháu là ai đâu.
Và cả hai đứa lại van xin:
- Chú nhận chúng cháu đi, chú ạ!
Các «chú» - sĩ quan ở sở chỉ huy - vui vẻ phì cười.
- Thế các cháu là anh em à?
- Không, là đồng chí.
- Thôi, chúng ta đành nhận các đồng chí này chứ? - một sĩ quan đề nghị. - Chúng ta sẽ báo cáo yêu cầu của chúng ta lên ban chỉ huy.
- Được, sẽ báo cáo, - Pha-xa-khốp nói, anh ta chính là người đã dẫn những đứa bé đến.
Và bây giờ thì Xa-sa và Gơ-ri-sa đã mặc đầy đủ quân phục may riêng cho chúng, mang những chiếc ủng con mới và mặc áo lính nhỏ, thắt đai có khóa đồng, chúng đang đứng xem duyệt binh.
…Những kèn đồng của đội nhạc binh vang lên. Bắt đầu cuộc duyệt binh của các đơn vị vừa mới nhận vũ khí.
Gu-li-a cảm động nhìn những bộ mặt trẻ măng gần như thiếu niên ấy, nhìn những thanh niên sung sức ấy sẵn sàng hiến dâng cho Tổ quốc cái quý báu nhất của mình - cuộc sống... Và cô hiểu rằng bây giờ mỗi người nhận vũ khí hôm nay phải nhận thức được: từ đây, chính bàn tay của họ sẽ bảo vệ Tổ quốc. Những bàn tay lao động đã làm nên sự nghiệp của mình.
- Gu-li-a, sắp biểu diễn rồi... - cô nghe một giọng nói ở phía sau lưng cạnh mình.
- Tôi biết, tôi nhớ, - cô đáp và không ngoảnh lại.
Cô thật khó rời mắt khôi những đội ngũ chiến sĩ trùng trùng điệp điệp đang đều bước theo nhịp kèn quân nhạc.
«Người nào trong số đó sẽ trở lại với người thân của mình?» - bất giác cô nghĩ bụng.
Và cô cảm thấy sâu sắc hơn nữa việc dùng lời nói và bài ca để nâng cao tinh thần các chiến sĩ quan trọng như thế nào.
Bây giờ đáng lẽ cô phải chạy vào một chỗ nào đấy yên lặng để nhớ lại, để ôn lại tất cả những điều gì cô sẽ đọc, sẽ hát trên bục sân khấu này, nhưng cô vẫn còn muốn xem, xem nữa, xem mãi...
Bắt đầu môn hay nhất: thao diễn có bắn đạn thật. Đại đội đang tiến lên tấn công. Quân thù thật ở trước thì không có, nhưng trọng pháo, súng cối, liên thanh yểm hộ cho cuộc tấn công đã thật sự nổ giòn dã. Trọng pháo nổ ầm ầm, đạn đại bác và đạn sung cối rống lên dữ dội, rít vèo vèo, nổ uỳnh uỳnh đúng ngay ở những mục tiêu đánh dấu quân thù.
- Xem kìa, xem kìa! - Xa-sa và Gơ-ri-sa khoái trá huých nhau, reo lên. - Ôi, tuyệt quá! Gu-li-a, chị thấy không?
- Thấy, thấy, - cô nói và âu yếm vuốt ve hai cái đầu trẻ con cắt tóc ngắn.
Những người xem vỗ tay không kém Xa-sa và Gơ-ri-sa, họ vui mừng vì thấy bắn rất chính xác. Khắp xung quanh, tiếng hò reo rầm rộ, giống như ở sân vân động trong một cuộc thi đấu giật giải quán quân quốc tế.
Hình như mọi người đã được xem tất cả, nghe tất cả, đến chán mắt, chán tai, nhưng không ai muốn tản đi.
Gu-li-a hồi hộp lo lắng: phải làm sao đừng hỏng mất buổi ca nhạc, vì chính cô sẽ điều khiển chương trình!
Nhưng sự lo lắng của cô hóa ra không căn cứ.
Các diễn viên ai nấy đều cố gắng hết sức. Những vũ sĩ quân đội nhảy múa trên bục sân khấu đóng bằng ván rất đặc sắc, nhất là hai người Di-gan trẻ cố gắng hết sức để nhảy trội hơn nhau, còn Ca-đưa Kha-bi-bu-lin thì thổi sáo cu-rai hay lắm, chưa bao giờ hay đến như thế. Tiết mục cuối cùng do Gu-li-a trình diễn. Cô ngâm thơ, rồi sau đó hát một bài ca U-cơ-ren vui nhộn, đầy những lời lẽ tinh nghịch ranh mãnh:
Mưa rơi tầm tã, mưa rơi,
Gió rít từng hồi, sấm sét inh tai.
Hỏi rằng: đâu đó có ai
Tiễn tôi về đến nhà tôi không nào?
Tất cả mọi người vỗ tay, cười ran, và chắc là chẳng phải chỉ có một chàng trai vui mừng xin tiễn cô gái xinh đẹp và dễ thương ấy «về đến nhà». Còn Xa-sa và Gơ-ri-sa thì vui hơn cả: chúng vỗ tay, nhảy lên và gân cổ gào thật to: «Lại! Lại!»
...Bắt đầu những ngày căng thẳng, khẩn trương chuẩn bị chiến đấu.
Cánh đồng lân cận đã trở thành «bãi chiến trường». Trọng pháo, súng cối, súng trường, súng máy, đại liên, lựu đạn - tất cả đều được sử dụng bất cứ lúc nào, chẳng kể ngày đêm. Người ta bắn đạn đại bác, đạn súng trường và đạn súng cối thật. Trong các cuộc tấn công, quân ta ném lựu đạn và những chai có chất cháy vào «quân thù». Trong hàng ngũ của quân tấn công cũng bị nổ «đạn súng cối» và «đạn đại bác». Và mặc dù những thứ đó không giết, không làm bị thương một người nào, nhưng chúng cũng nổ giòn giã như thật, tung những hòn đất, bốc những cụm khói lên cao.
Không một trở ngại nào có thể ngăn cản được đường tấn công. Tất cả đều được khắc phục với tinh thần chiến đấu cao. Nếu trên đường gặp sông, thì người ta ào xuống nước lội qua và, trong lúc đó, vẫn mặc quân phục và mang theo vũ khí.
Tất cả đều làm việc với những cố gắng cao độ và rất căng thẳng - cả các ban chỉ huy, thông tin, hậu cần... Đó là một trường học thật sự của việc rèn luyện tác chiến.
Gu-li-a làm việc không biết mệt: mang «thương binh» trên tay, băng bó cho họ và làm tất cả những việc đó một cách cẩn thận, tỉ mỉ, dường như cô có thể làm cho «thương binh» đau thật.
Trong vài phút nghỉ ngơi hiếm hoi, những khoảng trống giữa rừng với hương thơm của cỏ hoa như có một sức mạnh gì đặc biệt lôi cuốn cô. Hình như hương thơm ngào ngạt của chúng có thể làm cho cô say sưa. Và hoàn toàn không thể hình dung được rằng sự chết chóc và hoang tàn lại đang đe dọa mảnh đất thân yêu nồng nàn và ngát hương ấy.
Đêm đêm khi nằm trong lều và thở không khí trong lành của rừng đượm đầy hương thơm của cỏ, của lá, của đất, Gu-li-a thường không ngủ và suy nghĩ, suy nghĩ miên man... Trước mắt cô lại lên những con mắt hiếu học và đầy lòng biết ơn của chiến sĩ. Đúng, các chiến sĩ đều nhận rằng những buổi ca nhạc thật là tuyệt, nhưng một nỗi băn khoăn vẫn làm cô không yên tâm: tìm đâu ra những bài hát mới, những bài thơ mới, những câu chuyên mới, thật hay để động viên tinh thần mọi người thêm sảng khoái?
Phải nói thật rằng: đôi lúc nỗi buồn vẫn cứ len lỏi vào lòng các chiến sĩ, mà cũng chẳng dễ gì đuổi nó ra. Gu-li-a suy bụng mình cũng biết thế. Thỉnh thoảng có những nỗi buồn như thế xâm chiếm lòng cô, buồn nhớ người thân, nhất là nhớ Nhím Con, đến mức cô có cảm giác hình như không còn sức để chịu đựng được nữa.
Trong những đêm như thế, Gu-li-a thao thức rất lâu không ngủ được. Trong lòng ngổn ngang trăm mối tơ vò.
Đây này, trước mắt cô hiện lên đống lửa trại trên đỉnh núi Ay-u Đác, Hòn Gấu. Đêm tối như bưng, rừng mà ở đó cứ mỗi bước, cây gai móc mèo lại chờ cô. Dường như những việc đó mới xảy ra hôm qua thôi.
Và giờ đây, cô lại ở trong rừng. Và lại là đêm tối. Chỉ có điều là bây giờ rừng khác, đêm khác, thời gian khác. Chiến tranh... Lẽ nào chiến tranh đang diễn ra trong nước sao?! Bây giờ trong rừng im lặng như tờ. Từ chiều con chim tu hú cứ hót mãi. Gu-li-a đã xin nó bảo cho biết cô còn có thể sống bao năm nữa[1], cô thử đếm, nhưng chim tu hú đã im bặt. «Cũng có thể mình không sống thêm được nữa à? - một ý nghĩ đâm nhói vào óc. - Không, không! - Gu-li-a nghiêm nghị cắt đứt ngay ý nghĩ của mình. - Tất cả những điều ấy chỉ là ngu ngốc, bịa đặt cả thôi. Mình sẽ sống!»
Và cô khoan khoái vươn mình. Dù thế nào đi nữa, thì sống vẫn rất thích! Tất cả, tất cả đều rất thích! Học cầm súng, đi đến bãi bắn bia, cưỡi ngựa, băng bó, trò chuyện với mọi người, biểu diễn, nhìn thấy những bộ mặt mệt mỏi của các chiến sĩ ngời sáng lên, tất cả đều rất thích.
Và cũng như khi Gu-li-a đóng phim, cô được cấp một con ngựa bạch. Hoàn toàn giống con Xíp-cô ngày trước. Và cô phi ngựa đi đến đâu, thì mọi nơi đều đón tiếp cô niềm nờ như một người khách quý.
- Gu-li-a của chúng ta đã đến!
- Nữ nghệ sĩ của chúng ta!
- Cô em gái thân yêu!..
Trong hai tháng này, Gu-li-a biết thêm, học thêm được rất nhiều điều. Cũng như các đồng đội, cô vui mừng và tự hào về những thành tích của sư đoàn. Lúc đó, cô muốn viết thư về nhà kể tất cả những việc xảy ra trong thời gian gần đây nhất: viết về sự luyện tập đã tiến hành như thế nào, viết về việc ủy viên Hội đồng quân sự của quân đoàn, chính ủy sư đoàn Áp-ra-mốp, nói trước cuộc mít-tinh Hồng quân rằng sư đoàn đã được chuẩn bị đầy đủ để chiến đấu và đã đạt trình độ cao, và viết về việc sư đoàn đã được Hội đồng quân sự của quân đoàn khen ngợi. Nhưng Gu- li-a cũng biết rõ một điều nữa: không được phép viết về tất cả những điều đó trong thư.
Thời gian tập luyện đã kết thúc. Bộ tư lệnh quân đoàn bắt tay vào việc rút kinh nghiệm tập luyện tác chiến. Và giữa lúc việc đó được tiến hành sôi nổi nhất, đêm mồng 10 tháng bảy, đại tướng Sui-cốp, tư lệnh Quân đoàn hậu bị thứ nhất, tuyến bố mệnh lệnh nhận được từ Đại bản doanh Bộ Tổng tư lệnh tối cao: lập tức tiền quân về vùng Sta-lin-gơ-rát.
❀ ❀ ❀
[1] Theo mê tín, chim tu hú cho biết thời gian có thể sẽ sống.—ND. c48
