"Thời niên thiếu" (Boyhood) vs "Khách sạn Grand Budapest".

"Thời niên thiếu" vs "Người chim" (Birdman).

"Người chim" vs "Whiplash".

Mùa giải thưởng năm 2014 đã trải qua một hành trình dài đầy thăng trầm và khúc ngoặt. Tất cả mọi người đều cho rằng Oscar sẽ là cuộc tranh đoạt giữa "Thời niên thiếu" và "Người chim", nhưng một cách lặng lẽ, "Whiplash" – tác phẩm không hề đứng trên đầu sóng ngọn gió trong giai đoạn hai nhưng lại vững vàng không hề bị tụt lại phía sau – đã hoàn toàn thay đổi cục diện.

Điều đáng chú ý là vào năm 2009, Viện Hàn lâm đã sửa đổi quy tắc bỏ phiếu cho hạng mục Phim hay nhất.

Trước đó, mỗi giám khảo của Viện Hàn lâm chỉ cần chọn ra một bộ phim xuất sắc nhất trong năm tác phẩm được đề cử. Điều này khiến các tác phẩm được đánh giá cao thường giành chiến thắng áp đảo, và những lần "Giải cứu binh nhì Ryan" (Saving Private Ryan) hay "Brokeback Mountain" bất ngờ trượt giải mới trở nên gây chấn động đến vậy.

Sau đó, mỗi giám khảo của Viện Hàn lâm cần phải sắp xếp thứ tự cho tất cả các bộ phim được đề cử, từ hạng nhất đến hạng cuối. Quy tắc kiểm phiếu chi tiết cũng thay đổi: nếu một tác phẩm được đề cử nhận được hơn năm mươi phần trăm số phiếu ủng hộ ở vị trí số một, tác phẩm đó sẽ giành giải Phim hay nhất.

Nhưng nếu không thì sao? Vậy thì sẽ tiến hành vòng kiểm phiếu thứ hai. Hãy lấy tám tác phẩm trong danh sách đề cử năm nay để làm ví dụ giả định cho cụ thể hơn.

Giả sử, trong vòng kiểm phiếu đầu tiên, tác phẩm chọn "Selma" ở vị trí số một có tỷ lệ ủng hộ thấp nhất, vậy "Selma" sẽ bị loại. Những lá phiếu chọn "Selma" đó sẽ chuyển sang xem lựa chọn thứ hai của họ là gì, xem rốt cuộc đó là "Thời niên thiếu" hay "Người chim", v.v., rồi tính toán lại cùng với các lá phiếu khác.

Cứ như vậy tiếp tục vòng lặp, cho đến khi "tỷ lệ ủng hộ hạng nhất" của một tác phẩm vượt quá năm mươi phần trăm, lúc đó mới kết thúc và Phim hay nhất mới lộ diện.

Điểm mấu chốt của quy tắc mới chính là: có lẽ lựa chọn số một trong lòng mỗi giám khảo đều khác nhau, nhưng lựa chọn "xuất sắc nhất" ở vị trí thứ hai và thứ ba lại có thể chiếm trọng lượng lớn hơn. Điều này khiến những ứng cử viên hàng đầu trong mùa giải, chỉ cần lơ là một chút là có thể "ngã ngựa", và Phim hay nhất cũng có thể xuất hiện những khả năng bất ngờ.

Năm nay chính là ví dụ điển hình nhất.

"Thời niên thiếu", "Khách sạn Grand Budapest", "Người chim" và "Whiplash", sự cạnh tranh khốc liệt khiến người ta khó phân định ai mới là vị trí số một. Khi ấy, vị trí thứ hai và thứ ba trong các lá phiếu sẽ giành được nhiều ưu thế hơn.

Ví dụ, những giám khảo da màu chọn "Selma" ở vị trí thứ nhất, thì lựa chọn thứ hai của họ là gì? Sau khi "Selma" bị loại, lá phiếu của họ sẽ đổ dồn về bộ phim nào?

Lại ví dụ, những nhóm thiểu số xếp "Trò chơi mô phỏng" (The Imitation Game) ở vị trí thứ nhất, thì tác phẩm nào có thể giành được vị trí thứ hai hoặc thứ ba trên lá phiếu của họ?

Đây mới chính là sự huyền diệu thực sự trong công tác vận động hành lang của Viện Hàn lâm. "Hạt giống số một" đang dẫn đầu dù có vẻ huy hoàng, nhưng những hạt giống số hai, số ba theo sát phía sau tuyệt đối không thể xem thường. Chỉ cần có thể bám sát cục diện, thì mọi chuyện đều có thể xảy ra.

Hai năm trước, An Lý nhờ vào "Cuộc đời của Pi" (Life of Pi) lần thứ hai giành giải Đạo diễn xuất sắc nhất chính là một ví dụ tương tự. Mặc dù quy tắc bỏ phiếu cho Đạo diễn xuất sắc nhất khác với Phim hay nhất, vẫn giữ nguyên quy tắc năm chọn một, nhưng tâm lý của giám khảo lại rất giống nhau: Steven Spielberg với "Lincoln" và Ben Affleck với "Argo" đã đấu đá đến mức trời long đất lở, cuối cùng lá phiếu đều dồn về cho "hạng ba" là An Lý.

Đêm nay, cũng như vậy.

"Thời niên thiếu" và "Người chim" đã đấu đá đến mức trời long đất lở trong giai đoạn hai của mùa giải, sự cạnh tranh gay gắt, đặc biệt là cuộc lội ngược dòng của "Người chim" đã thực sự đe dọa đến vị trí hạt giống số một của "Thời niên thiếu". Theo sát phía sau và bám đuổi không rời, "Whiplash" cũng lặng lẽ vươn lên.

Từ việc phân bổ giải thưởng cho đến thời điểm hiện tại, "Khách sạn Grand Budapest" hoàn toàn trắng tay ở các hạng mục chính, "Thời niên thiếu" chỉ thu hoạch được một giải Nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất. Ngay cả khi có khả năng gây bất ngờ, cũng đã rất mong manh. Mọi sự chú ý ngược lại đều tập trung vào "Whiplash" và "Người chim".

"Người chim": Kịch bản gốc xuất sắc nhất, Quay phim xuất sắc nhất, Đạo diễn xuất sắc nhất.

"Whiplash": Kịch bản chuyển thể xuất sắc nhất, Biên tập xuất sắc nhất, Nam diễn viên chính xuất sắc nhất, Nam diễn viên phụ xuất sắc nhất, Hòa âm xuất sắc nhất.

Dù về số lượng hay chất lượng, "Whiplash" đều chiếm ưu thế hơn. Quan trọng hơn nữa là sự nở rộ ở cả hạng mục chính và hạng mục kỹ thuật. Xét trên mọi phương diện, "Whiplash" dường như càng có "tướng quán quân" hơn.

Một bức tượng vàng Nam diễn viên chính xuất sắc nhất đã thay đổi cục diện của cả lễ trao giải. Đừng nói đến những con cáo già như anh em nhà Weinstein, ngay cả một người ngoại đạo không chút hứng thú với việc vận động hành lang cho Viện Hàn lâm như Jake Gyllenhaal, lúc này cũng có thể đánh hơi thấy sự thay đổi tinh tế trong bầu không khí và tình thế.

Vậy thì, lúc này còn điều gì có thể ngăn cản "Whiplash" lên ngôi? Công tác vận động hành lang của Viện Hàn lâm trong giai đoạn hai có thể cho thấy đôi chút manh mối:

Truyền thống.

Suy cho cùng, Viện Hàn lâm Nghệ thuật và Khoa học Điện ảnh Hoa Kỳ là một nhóm những ông lão da trắng với độ tuổi trung bình trên sáu mươi. Thẩm mỹ và quan niệm của họ bảo thủ hơn, truyền thống hơn, thậm chí có thể nói là ngoan cố.

Năm đó, họ có thể từ chối xem "Brokeback Mountain", chọn "Crash" theo cách bình chọn mù quáng, tạo nên một trong những sự đáng tiếc lớn nhất trong lịch sử Oscar. Năm đó, họ cũng có thể từ bỏ "Mạng xã hội" (The Social Network) đầy táo bạo để chọn "Nhà vua nói" (The King's Speech) ổn định, cho đến nay vẫn khiến vô số người cảm thấy tiếc nuối.

Vậy thì, giữa "Người chim" và "Whiplash" hiện tại, họ cũng có thể từ bỏ cái sau, chọn cái trước.

"Whiplash" kể về sự cực đoan và điên cuồng trong việc theo đuổi sự hoàn hảo của nghệ thuật, nhưng mọi khía cạnh, mọi ngóc ngách đều đang khiêu khích vị thế thống trị của quyền lực truyền thống. Đoạn kết thậm chí còn hoàn thành sự lột xác theo một cách "giết cha", từng phút từng giây đều đang thách thức giới hạn bảo thủ của các giám khảo Viện Hàn lâm.

Còn sự điên cuồng và đen tối của Andrew trong câu chuyện, ngay từ khâu thiết lập đã không hề có ý định làm hài lòng khán giả. Nó luôn kích thích mức độ chấp nhận của khán giả, từ làm tổn thương gia đình đến bỏ rơi bạn gái, hình tượng "không điên cuồng thì không thành công" đã ăn sâu vào tâm trí mọi người. Dù anh ta đạt đến sự hoàn hảo ở cấp độ nghệ thuật, nhưng ở cấp độ đạo đức thì không phải là một "người tốt".

Nhưng so sánh mà nói, sự đổi mới của "Người chim" đến từ cách điều phối ống kính và kiểm soát nhịp điệu, tuy táo bạo nhưng có thể chấp nhận được. Cốt lõi câu chuyện vẫn là thứ Hollywood yêu thích nhất: nghệ sĩ rơi xuống đáy vực từ chối đầu hàng, không ngừng tìm kiếm sự lột xác trong sự nghiệp, dù bị bỏ rơi vẫn tiếp tục phấn đấu. Tinh thần kiên cường không chịu khuất phục đó chính là điều mà các giám khảo Viện Hàn lâm truyền thống yêu thích nhất: "Dù tôi không nhìn thấy bạn, ngành công nghiệp cũng đã ruồng bỏ bạn, nhưng bạn vẫn yêu sâu sắc ngành công nghiệp này."

Việc Michael Keaton dùng thân phận Người chim để đối ứng với Batman lại càng phá vỡ ranh giới giữa thực tế và hư ảo, khiến sự tương tác tinh tế giữa phim ảnh và kịch bản thể hiện một khía cạnh khác của sáng tạo nghệ thuật. Hư hư thực thực, thật thật giả giả, bắt nguồn từ cuộc sống nhưng cao hơn cuộc sống, có ai mà không thể từ chối cơ chứ?

Truyền thống, hay nói cách khác là bảo thủ, đây chính là gông cùm lớn nhất hạn chế "Whiplash" đánh bại "Người chim".

Thế nhưng… Lam Lễ Hoắc Nhĩ đã lội ngược dòng đánh bại Eddie Redmayne và Michael Keaton, mạnh mẽ giành giải Ảnh đế Oscar lần thứ hai. Điều này đã trở thành biến số lớn nhất của lễ trao giải tối nay.

Không ai có thể chắc chắn được bao nhiêu giám khảo khi tích chọn Nam diễn viên chính xuất sắc nhất đã đồng thời tích chọn "Whiplash" là Phim hay nhất; hoặc nói cách khác, bao nhiêu giám khảo sau khi chọn "Thời niên thiếu" hoặc "Khách sạn Grand Budapest" là Phim hay nhất ở vị trí thứ nhất, đã chọn "Whiplash" ở vị trí thứ hai, thứ ba.

Không xác định.

Không biết.

Không thể dự đoán.

Sau khi hạng mục Nam diễn viên chính xuất sắc nhất – đỉnh cao hồi hộp nhất của lễ trao giải Oscar lần thứ 87 – được công bố, hạng mục Phim hay nhất vốn thiếu ý tưởng mới lạ và không có gì để xem bỗng chốc trở nên gay cấn.

Khi Lam Lễ và Kate cùng rời khỏi sân khấu, toàn bộ khách mời đều dần hoàn hồn, và tâm trạng trở nên vi diệu một cách kỳ lạ.

Vị trí của anh em nhà Weinstein lại đảo ngược.

Bob bình thản ung dung, tâm thái nhẹ nhàng. Bất kể ai lên ngôi Oscar, ông đều có thể thản nhiên chấp nhận. Nếu "Whiplash" thực sự lội ngược dòng lên ngôi, ông cũng không cho rằng đó là ngày tận thế. Ngược lại, có thể dạy cho Harvey một bài học, để Harvey tỉnh táo lại, thì còn gì tốt hơn.

Tất nhiên, nhìn thấy Harvey chịu thiệt thòi lại là một loại hưởng thụ khác.

Còn Harvey lại có vẻ hơi lơ đãng, biểu cảm khi nắng khi mưa rất khó nói rõ rốt cuộc đang suy nghĩ điều gì, nhưng loại cảm xúc đan xen đó khiến ông ta mất đi sự bình tĩnh thường ngày.

Đến mức bắt đầu tự nghi ngờ bản thân.

Chiến lược của ông ta, liệu có phải đã sai rồi? Một bước sai, từng bước sai, rồi thì thua cả ván cờ?

Không thể nào!

Làm sao ông ta có thể sai được? Làm sao ông ta có thể hồ đồ? Tuyệt đối không thể!

Vậy thì cục diện hiện tại rốt cuộc là do đâu mà thành? Chẳng lẽ là… nội gián? Có gián điệp bên trong Weinstein Company, điều này mới khiến họ không thể nhận được tin tức kịp thời, đưa ra phán đoán sai lầm về tình hình mùa giải thưởng, cuối cùng dẫn đến những sự cố liên tiếp tại lễ trao giải. Đầu tiên là "Trò chơi mô phỏng" lỡ mất Kịch bản chuyển thể, sau đó là "Thuyết vạn vật" (The Theory of Everything) lỡ mất Nam diễn viên chính…

Đúng vậy! Chắc chắn là như thế!

Tầm mắt của Harvey lướt qua phía Bob, những suy nghĩ đan xen trong đầu đang cuộn trào, đến mức ông ta hoàn toàn phớt lờ Neil Patrick Harris đang bước lên sân khấu. Lễ trao giải dường như đã không còn liên quan gì đến ông ta nữa.

Harvey có lẽ là vị khách duy nhất lơ đãng trong khán phòng, tầm mắt của tất cả những khán giả khác đều đổ dồn vào Neil. Đây là lần xuất hiện cuối cùng của anh trong đêm nay.

"Hiện tại còn một giải thưởng cuối cùng chưa được công bố, phong thư được vạn người mong chờ sắp được mở ra: 'Dự đoán Oscar' của tôi!"

Lời dẫn của Neil khiến các khách mời tại hiện trường đều bật cười khúc khích: Hóa ra, màn ảo thuật ở phần đầu lại phải xuyên suốt cả chương trình, đợi đến tận bây giờ mới tiết lộ sao?

"Tóm tắt nội dung trước: Thứ Năm, tôi đã giao kết quả dự đoán của mình cho hãng kiểm toán PwC, họ cam đoan rằng trước khi sự thật được tiết lộ, nhất định sẽ giúp tôi canh giữ dự đoán của mình. Bây giờ, sự thật đã đến rồi. Brian Cullinan, chìa khóa đâu?"

Neil nhận chìa khóa từ tay Brian của hãng PwC.

Lúc này, Lam Lễ – người cuối cùng được các phóng viên "thả" về phòng chờ – đã không kịp quay lại chỗ ngồi, vì vậy đành chờ kết quả cuối cùng tại phòng chờ. Khi anh nhìn thấy Brian Cullinan xuất hiện trên sân khấu, nụ cười không khỏi dâng lên: chính là hắn, chính là kẻ này, hai năm sau trên sân khấu này đã tạo nên vụ lùm xùm nhầm lẫn giữa "La La Land" và "Moonlight".