Πυρ σοι προσοισω.
Ta sẽ mang lửa đến cho ngươi.
—EURIPIDES—Androm.
EIROS.
Sao cậu lại gọi tôi là Eiros?
CHARMION.
Từ nay về sau, đó sẽ mãi là tên của cậu. Cậu cũng phải quên đi tên gọi ở cõi trần thế của mình, và hãy thưa chuyện với tôi bằng cái tên Charmion.
EIROS.
Đây quả thực không phải là một giấc mơ!
CHARMION.
Giấc mơ không còn tồn tại với chúng ta nữa; nhưng những huyền nhiệm ấy ta sẽ bàn sau. Tôi rất đỗi vui mừng khi thấy cậu trông có vẻ tràn đầy sức sống và vô cùng minh mẫn. Lớp màng u ám đã tan biến khỏi đôi mắt cậu. Hãy vững lòng và đừng sợ hãi điều gì. Khoảng thời gian u mê được định sẵn của cậu đã chấm dứt, và ngày mai, chính tay tôi sẽ dẫn dắt cậu bước vào những niềm vui và kỳ quan trọn vẹn của cuộc đời mới mẻ này.
EIROS.
Quả thật vậy — tôi chẳng cảm thấy u mê chút nào — hoàn toàn không. Cơn bệnh cuồng loạn và bóng tối khủng khiếp đã lìa bỏ tôi, và tôi không còn nghe thấy thứ âm thanh điên cuồng, dồn dập, rợn ngợp giống như “tiếng của muôn dòng nước” ấy nữa. Thế nhưng các giác quan của tôi vẫn còn bàng hoàng, hỡi Charmion, trước sự sắc bén của chúng khi cảm nhận những điều mới lạ.
CHARMION.
Chỉ ít ngày nữa thôi, mọi chuyện sẽ ổn thỏa; — nhưng tôi hoàn toàn thấu hiểu và đồng cảm với cậu. Đã mười năm trần thế trôi qua kể từ khi tôi trải qua những gì cậu đang chịu đựng — thế mà ký ức về nó vẫn còn đeo bám tôi mãi. Dù sao đi nữa, cậu giờ đây đã chịu đựng hết thảy mọi nỗi đau đớn mà cậu phải gánh chịu ở Aidenn.
EIROS.
Ở Aidenn ư?
CHARMION.
Ở Aidenn.
EIROS.
Lạy Chúa! — xin thương xót tôi, hỡi Charmion! — Tôi cảm thấy quá sức nghẹt thở trước sự uy nghi của vạn vật — của những điều vô danh giờ đây đã thành hữu danh — của một Tương lai mang tính phỏng đoán nay đã hòa quyện vào trong Hiện tại trang nghiêm và chắc chắn.
CHARMION.
Bây giờ đừng bận tâm đến những suy nghĩ ấy nữa. Ngày mai chúng ta sẽ bàn về chuyện này. Tâm trí cậu đang dao động, và sự bấn loạn ấy sẽ tìm được sự khuây khỏa qua việc gợi nhắc những kỷ niệm giản dị. Đừng nhìn quanh, cũng đừng nhìn về phía trước — mà hãy nhìn lại phía sau. Tôi đang nóng lòng muốn nghe chi tiết về sự kiện chấn động đã đưa cậu đến với chúng tôi. Hãy kể cho tôi nghe đi. Chúng ta hãy cùng đàm đạo về những điều quen thuộc, bằng thứ ngôn ngữ quen thuộc thuở xưa của thế giới đã diệt vong một cách vô cùng sợ hãi ấy.
EIROS.
Vô cùng sợ hãi, vô cùng sợ hãi! — đây quả thật không phải là một giấc mơ.
CHARMION.
Giấc mơ không còn nữa. Ta có được thương tiếc nhiều không, hỡi Eiros của ta?
EIROS.
Thương tiếc ư, Charmion? — ôi, vô cùng sâu sắc. Cho đến tận giờ phút cuối cùng ấy, một đám mây u ám nặng nề và niềm sầu thương thành kính vẫn bao trùm lên gia đình cậu.
CHARMION.
Và giờ phút cuối cùng ấy — hãy kể về nó đi. Cần nhớ rằng, ngoài trần trụi bản thân thảm họa ấy ra, tôi chẳng biết gì cả. Khi tôi bước ra khỏi nhân loại, đi vào màn Đêm qua nẻo Cửa Mộ — vào thời điểm đó, nếu tôi nhớ không lầm, tai họa giáng xuống các cậu hoàn toàn nằm ngoài dự liệu. Mà thực ra, tôi vốn biết rất ít về triết học phỏng đoán của thời đại bấy giờ.
EIROS.
Tai họa cá thể đúng là hoàn toàn nằm ngoài dự liệu như cậu nói; nhưng những bất hạnh tương tự từ lâu đã là chủ đề bàn thảo của các nhà thiên văn học. Tôi có lẽ không cần phải nói với cậu rằng, ngay cả khi cậu rời bỏ chúng tôi, loài người đã đồng lòng hiểu những đoạn trong các kinh văn thánh thiện nhất — những đoạn nói về sự hủy diệt cuối cùng của vạn vật bằng lửa — chỉ ám chỉ riêng cõi địa cầu mà thôi. Thế nhưng, liên quan đến tác nhân trực tiếp gây ra sự hủy diệt, giới nghiên cứu đã phỏng đoán sai lầm kể từ cột mốc trong lịch sử tri thức thiên văn khi mà các sao chổi đã được tước bỏ nỗi kinh hoàng mang sắc lửa. Mật độ rất ôn hòa của những thiên thể này đã được xác lập rõ ràng. Người ta từng quan sát thấy chúng lướt qua giữa các vệ tinh của Sao Mộc mà không gây ra bất kỳ sự thay đổi đáng kể nào về khối lượng hay quỹ đạo của những hành tinh phụ này. Từ lâu, chúng ta vẫn xem những kẻ lữ hành ấy là những tạo vật bốc hơi có độ loãng không thể tưởng tượng nổi, và hoàn toàn bất lực trong việc gây tổn hại cho quả địa cầu vững chắc của chúng ta, ngay cả trong trường hợp va chạm. Nhưng sự va chạm vốn dĩ chẳng hề bị e ngại chút nào; bởi vì các yếu tố quỹ đạo của mọi sao chổi đều đã được tính toán chính xác. Việc tìm kiếm tác nhân gây ra thảm họa lửa được cảnh báo trong số những thiên thể đó từng bị coi là một ý tưởng không thể chấp nhận được trong suốt nhiều năm trời. Thế nhưng, những điều kỳ diệu và trí tưởng tượng cuồng dại dạo gần đây lại xuất hiện một cách kỳ lạ trong nhân loại; và mặc dù sự hoảng sợ thực sự chỉ chiếm ưu thế ở một số ít kẻ dốt nát khi các nhà thiên văn công bố về một sao chổi mới, thì thông báo này nhìn chung vẫn được đón nhận với một sự dao động và hoài nghi mà tôi chẳng rõ nguyên nhân.
Các yếu tố của thiên thể lạ nhanh chóng được tính toán, và tất cả các nhà quan sát đều ngay lập tức thừa nhận rằng quỹ đạo của nó, tại điểm cận nhật, sẽ đưa nó đến rất gần Trái Đất. Có hai hoặc ba nhà thiên văn học hạng hai đã kiên quyết duy trì quan điểm rằng một cuộc va chạm là điều không thể tránh khỏi. Tôi không sao diễn tả hết cho cậu nghe ảnh hưởng của tin tức ấy đối với người dân. Trong vài ngày ngắn ngủi, họ không chịu tin vào một lời khẳng định mà trí tuệ của họ — vốn bấy lâu nay chỉ quen bận tâm với những toan tính trần tục — không sao nắm bắt nổi. Thế nhưng sự thật của một sự kiện mang ý nghĩa sinh tử chẳng mấy chốc đã len lỏi vào nhận thức của cả những kẻ đần độn nhất. Cuối cùng, mọi người đều thấy rằng tri thức thiên văn không hề nói dối, và họ mỏi mòn ngóng chờ sao chổi. Thoạt đầu, sự tiếp cận của nó có vẻ không nhanh chóng; hình dáng của nó cũng chẳng có gì là quá bất thường. Nó mang một màu đỏ xỉn và hầu như không có cái đuôi đáng chú ý nào. Suốt bảy, tám ngày, chúng ta không thấy đường kính biểu kiến của nó tăng lên đáng kể, và màu sắc của nó cũng chỉ thay đổi một phần. Trong khi ấy, những công việc thường nhật của con người bị gạt sang một bên và mọi sự chú ý đều bị hút vào cuộc tranh luận ngày càng lan rộng do giới triết gia khởi xướng về bản chất sao chổi. Ngay cả những kẻ dốt nát thô kệch cũng đánh thức năng lực trì trệ của mình để bận tâm đến những vấn đề ấy. Giờ đây, giới bác học đã dâng hiến trí tuệ — tâm hồn mình — cho những mục đích không phải để xoa dịu nỗi sợ hay duy trì một lý thuyết yêu thích nào. Họ tìm kiếm — họ khao khát những góc nhìn đúng đắn. Họ rên rỉ vì khát khao tri thức hoàn mỹ. Chân lý trỗi dậy trong sự tinh tuyết của sức mạnh cùng vẻ uy nghi tuyệt đỉnh, và các bậc hiền triết đã cúi đầu tôn thờ.
Rằng sự tổn hại vật chất đối với địa cầu hay cư dân của nó sẽ xảy ra từ cuộc va chạm được dự báo là một quan điểm ngày càng thất thế trong giới hiền triết; và giờ đây giới hiền triết được tự do phô bày quyền uy để dẫn dắt lý trí lẫn trí tưởng tượng của đám đông. Người ta đã chứng minh rằng mật độ phần nhân của sao chổi nhỏ hơn rất nhiều so với loại khí loãng nhất của chúng ta; và sự lướt qua vô hại của một vị khách tương tự giữa các vệ tinh của Sao Mộc là một điểm được nhấn mạnh mạnh mẽ, góp phần xoa dịu đáng kể sự kinh hoàng. Các nhà thần học với sự sốt sắng được nung nấu bởi nỗi sợ hãi, đã xoáy sâu vào những lời tiên quyết trong Kinh Thánh, giảng giải chúng cho dân chúng với một sự trực diện và giản dị chưa từng có tiền lệ. Rằng sự hủy diệt cuối cùng của Trái Đất chắc chắn phải do tác lực của lửa gây ra, đã được thúc đẩy bằng một tinh thần củng cố niềm tin ở khắp mọi nơi; và việc các sao chổi không mang bản chất lửa (như mọi người giờ đây đều biết) là một sự thật đã giải tỏa phần lớn cho tất cả mọi người khỏi nỗi lo âu về đại họa đã được tiên tri. Đáng chú ý là những định kiến dân gian và sai lầm thô tục liên quan đến dịch bệnh và chiến tranh — những lầm tưởng từng hoành hành mỗi khi sao chổi xuất hiện — giờ đây hoàn toàn biến mất. Tựa như nhờ một nỗ lực co giật bất ngờ nào đó, lý trí đã ngay lập tức hất cẳng sự mê tín ra khỏi ngai vàng của nó. Trí tuệ yếu kém nhất cũng đã thu được sinh lực từ sự quan tâm thái quá.
Những tệ hại nhỏ nào có thể phát sinh từ cuộc va chạm là những vấn đề được đặt câu hỏi một cách tỉ mỉ. Giới bác học bàn về những chấn động địa chất nhẹ, về những thay đổi có thể xảy ra đối với khí hậu và hệ quả là thảm thực vật, về những ảnh hưởng từ từ trường và điện năng có khả năng xuất hiện. Nhiều người cho rằng sẽ chẳng có hiệu ứng hữu hình hay cảm nhận được nào xảy ra dưới bất kỳ hình thức nào. Trong lúc những cuộc tranh luận ấy đang diễn ra, đối tượng của chúng cứ thế tiến đến gần hơn, đường kính biểu kiến ngày càng lớn dần cùng một thứ ánh sáng rực rỡ hơn. Loài người trở nên tái nhợt khi nó tiến đến. Mọi hoạt động của con người đều ngưng trệ.
Đã có một cột mốc trong diễn biến của tâm lý chung khi sao chổi cuối cùng đạt tới kích thước vượt trội hơn bất kỳ lần ghé thăm nào từng được ghi nhận trước đó. Lúc này đây, người dân đã gạt bỏ mọi niềm hy vọng mong manh rằng các nhà thiên văn đã sai, để trải nghiệm toàn bộ sự chắc chắn của thảm họa. Vẻ ho đường trong sự kinh hoàng của họ đã biến mất. Trái tim của những kẻ kiên cường nhất trong giống loài chúng ta đập loạn nhịp trong lồng ngực. Dù vậy, chỉ vài ngày ngắn ngủi cũng đủ để nhấn chìm ngay cả những cảm xúc ấy vào những tâm tình không thể chịu đựng nổi. Chúng ta không thể áp dụng bất kỳ suy nghĩ quen thuộc nào đối với thiên thể kỳ lạ ấy nữa. Những thuộc tính lịch sử của nó đã biến mất. Nó đè nặng lên chúng ta bằng một cảm xúc mới lạ đầy gớm ghiếc. Chúng ta nhìn nó không phải như một hiện tượng thiên văn trên bầu trời, mà như một thứ tà ma đè nặng lên trái tim và là một bóng đen phủ lên bộ óc chúng ta. Nó đã nhanh chóng đến khó tin để khoác lên mình hình hài của một tấm áo choàng khổng lồ bằng thứ lửa hiếm hoi, kéo dài từ chân trời này sang chân trời khác.
Thêm một ngày nữa trôi qua, và con người đã thở phào nhẹ nhõm hơn. Rõ ràng là chúng ta đã nằm trong ảnh hưởng của sao chổi; thế nhưng chúng ta vẫn sống. Thậm chí chúng ta còn cảm thấy một sự dẻo dai bất thường trong thể xác và sự hoạt bát trong tâm trí. Độ loãng tột cùng của đối tượng gây khiếp sợ đã trở nên hiển hiện; bởi vì mọi thiên thể đều có thể nhìn thấy rõ mồn một xuyên qua nó. Trong khi đó, thảm thực vật của chúng ta đã thay đổi thấy rõ; và từ hoàn cảnh được tiên báo này, chúng ta đã củng cố thêm niềm tin vào sự tiên liệu của các bậc hiền triết.
Lại thêm một ngày nữa — và thảm họa vẫn chưa hoàn toàn giáng xuống chúng ta. Giờ đây, hiển nhiên là phần nhân của nó sẽ tiếp cận chúng ta trước tiên. Một sự biến đổi cuồng loạn đã bao trùm lên tất cả mọi người; và cảm giác đau đớn đầu tiên chính là tín hiệu dữ dội báo hiệu nỗi kinh hoàng và tiếng khóc than vang dội khắp nơi. Cảm giác đau đớn đầu tiên ấy nằm ở sự co thắt dữ dội ở lồng ngực cùng buồng phổi, và một sự khô khốc không thể chịu nổi ở làn da. Không thể chối cãi rằng bầu khí quyển của chúng ta đã bị tác động tận gốc rễ; cấu trúc của bầu khí quyển này cùng những biến đổi có thể xảy ra mà nó phải gánh chịu giờ đây trở thành những đề tài bàn thảo. Kết quả của cuộc khảo sát đã gửi đi một luồng điện mang nỗi kinh hoàng tột độ xuyên suốt trái tim của toàn nhân loại.
Từ lâu người ta đã biết rằng lớp không khí bao quanh chúng ta là một hợp chất gồm khí oxy và nitơ, theo tỷ lệ hai mươi mốt phần oxy và bảy mươi chín phần nitơ trong mỗi một trăm phần không khí. Oxy, vốn là nguyên lý của sự cháy và là dung môi của nhiệt, hoàn toàn thiết yếu cho việc duy trì sự sống của động vật, đồng thời là tác nhân mạnh mẽ và năng nổ nhất trong tự nhiên. Trái lại, nitơ lại không có khả năng duy trì sự sống động vật hay ngọn lửa. Một lượng oxy dư thừa bất thường sẽ dẫn đến — như người ta đã xác định — đúng một trạng thái hưng phấn tinh thần như chúng ta vừa mới trải qua gần đây. Chính sự theo đuổi, sự mở rộng của ý tưởng ấy đã sinh ra nỗi kính sợ. Kết quả của việc rút kiệt hoàn toàn nitơ sẽ là gì? Một sự bốc cháy không thể cưỡng lại, nuốt chửng tất cả, lan tràn khắp chốn, diễn ra tức thì; — sự ứng nghiệm trọn vẹn, trong từng chi tiết nhỏ nhặt và khủng khiếp nhất, của những lời cáo chung đầy lửa và gợi lên nỗi kinh hoàng trong các lời tiên tri của Sách Thánh.
Hỡi Charmion, tại sao tôi phải vẽ lại cơn điên cuồng giờ đây đã được tháo cũi sổ lồng của nhân loại làm gì? Độ loãng ở sao chổi — thứ vốn từng truyền cảm hứng hy vọng cho chúng ta — giờ đây lại là cội nguồn của sự cay đắng tuyệt vọng. Trong bản chất thể khí vô hình ấy, chúng ta nhận thức rõ ràng sự kết liễu của Định mệnh. Trong khi đó, một ngày nữa lại trôi qua — mang theo lớp sương hy vọng cuối cùng. Chúng ta thở hồng hộc trong sự biến đổi chóng mặt của không khí. Dòng máu đỏ cuồn cuộn chảy xiết qua những mạch máu bị siết chặt. Một cơn mê sảng cuồng nộ chiếm lĩnh toàn bộ con người; và với đôi tay giơ thẳng cứng đờ hướng về bầu trời đầy đe dọa, họ run rẩy và gào thét lớn. Thế nhưng phần nhân của kẻ hủy diệt giờ đây đã giáng xuống chúng ta; ngay tại nơi Aidenn này, tôi vẫn thấy rùng mình khi cất lời. Hãy để tôi nói ngắn gọn — ngắn gọn như sự sụp đổ đã tàn phá tất cả. Chỉ trong khoảnh khắc, xuất hiện một thứ ánh sáng mờ ảo hoang dại duy nhất, ghé thăm và thấm đẫm vạn vật. Rồi thì — hỡi Charmion, chúng ta hãy cùng cúi đầu trước sự uy nghi tột cùng của vị Thượng Đế vĩ đại! — rồi thì, một âm thanh gầm rú vang dội khắp chốn vang lên, như thể phát ra từ chính kim khẩu của NgÀI; trong khi toàn bộ khối êm-te ngập tràn mà chúng ta từng tồn tại bỗng chốc bùng nổ thành một dạng ngọn lửa dữ dội, mà sự rực rỡ vượt trội cùng sức nóng thiêu đốt vạn vật của nó đến cả các thiên thần trên Thiên Đàng thanh cao của tri thức thuần khiết cũng không có tên gọi. Mọi thứ đã chấm dứt như thế đấy.
