Thuở xưa, có một vị vua sở hữu một khu vườn ngự uyển tuyệt đẹp đằng sau cung điện, trong đó có một cây sinh ra những quả Táo Vàng. Khi táo bắt đầu chín, người ta đếm chúng, nhưng đúng vào sáng hôm sau thì mất một quả. Sự việc này được tâu lên nhà vua, và ngài ra lệnh cắt cử người canh gác mỗi đêm dưới gốc cây.

Nhà vua có ba người con trai, và vừa đến tối, ngài sai người con cả ra vườn. Nhưng khi đến nửa đêm, chàng không sao cưỡng lại cơn buồn ngủ, và sáng hôm sau một quả táo lại biến mất.

Đêm tiếp theo, người con thứ hai phải gác, và kết quả cũng chẳng khá hơn. Ngay khi chuông điểm mười hai giờ, chàng chìm vào giấc ngủ, và đến sáng một quả táo lại không còn.

Đến lượt người con thứ ba canh gác. Chàng hoàn toàn sẵn sàng, nhưng nhà vua không đặt nhiều lòng tin vào chàng, ngài nghĩ rằng chàng sẽ kém ích dụng hơn các anh. Thế nhưng cuối cùng ngài vẫn để chàng đi.

Chàng thanh niên nằm xuống dưới gốc cây, nhưng vẫn giữ mình tỉnh táo và không để giấc ngủ chế ngự. Khi đồng hồ điểm mười hai giờ, có tiếng gì đó sột soạt lao qua không trung, và dưới ánh trăng, chàng nhìn thấy một con chim bay tới với bộ lông lấp lánh sắc vàng. Con chim sà xuống cây, vừa vặt một quả táo thì chàng thanh niên giương cung bắn một mũi tên về phía nó. Con chim bay vụt đi, nhưng mũi tên đã sượt qua bộ lông, và một chiếc lông vàng của nó rơi xuống.

Chàng thanh niên nhặt nó lên, sáng hôm sau đem dâng lên nhà vua và kể lại những gì mình đã chứng kiến trong đêm. Nhà vua triệu tập hội đồng, và ai nấy đều tuyên bố một chiếc lông vũ thế này có giá trị lớn hơn cả vương quốc.

“Nếu chiếc lông quý giá đến vậy,” nhà vua tuyên bố, “thì một mình nó là chưa đủ đối với ta. Ta nhất định phải có cho bằng được cả con chim!”

Người con cả lên đường. Chàng cậy vào sự khôn ngoan của mình và nghĩ rằng sẽ dễ dàng tìm được con Chim Vàng. Khi đi được một quãng, chàng nhìn thấy một con Cáo đang ngồi bên bìa rừng, liền lên cò súng và nhắm bắn nó.

Con Cáo kêu lên: “Đừng bắn tôi! Đổi lại, tôi sẽ cho anh một lời khuyên chân thành. Anh đang trên đường tìm con Chim Vàng. Chiều nay anh sẽ đến một ngôi làng có hai quán trọ nằm đối diện nhau. Một quán sáng rực ánh đèn và trong đó vô cùng náo nhiệt, nhưng đừng bước vào đó. Hãy ghé vào quán kia, dẫu cho nó trông có vẻ tồi tàn.”

“Một con thú ngốc nghếch thế này thì có thể cho lời khuyên khôn ngoan gì chứ?” Hoàng tử nghĩ bụng, rồi bóp cò. Nhưng chàng đã bắn hụt con Cáo, con vật liền quất đuôi chạy biến vào rừng sâu.

Chàng tiếp tục cuộc hành trình, và đến chiều thì tới ngôi làng có hai quán trọ. Ở một quán người ta đang ca hát nhảy múa. Quán kia thì mang vẻ nghèo nàn, xơ xác.

“Ta thật là đồ ngốc,” chàng nghĩ, “nếu bước vào quán trọ rách rưới này mà bỏ qua quán tốt kia.” Thế là chàng bước vào quán vui vẻ, sống trong cảnh phè phỡn tiệc tùng, rồi quên bẵng đi con chim, người cha cùng mọi lời khuyên nhủ tốt lành.

Thời gian trôi qua, và khi người con cả tháng này qua tháng khác vẫn không về, người con thứ hai lên đường với mong muốn tìm con Chim Vàng. Con Cáo cũng gặp chàng như đã gặp người anh cả, và đưa ra lời khuyên hữu ích, nhưng chàng hoàn toàn phớt lờ. Chàng đến hai quán trọ nọ. Người anh của chàng đang đứng bên cửa sổ của quán phát ra tiếng âm nhạc và gọi với ra. Chàng không cưỡng lại được, liền bước vào trong và chỉ sống vì những cuộc vui chơi.

Lại một thời gian trôi qua, bấy giờ người Hoàng tử út mới muốn lên đường thử vận may. Nhưng cha chàng không cho phép. “Chẳng ích gì đâu,” ngài nói, “nó còn ít hy vọng tìm được con Chim Vàng hơn các anh nó. Và nếu có tai họa xảy ra, nó chẳng biết cách tự cứu mình. Suy cho cùng nó hơi kém cỏi.” Nhưng cuối cùng, vì không thể chịu đựng sự nài nỉ, ngài đành để chàng đi.

Con Cáo lại đang ngồi bên ngoài bìa rừng, van xin tha mạng và ngỏ ý ban tặng lời khuyên chân thành. Chàng thanh niên bản tính lương thiện liền nói: “Cứ yên tâm đi, cáo nhỏ, ta sẽ không làm hại ngươi.”

“Anh sẽ không phải hối tiếc đâu,” con Cáo đáp; “và để anh có thể đi nhanh hơn, hãy trèo lên ngồi bám vào đuôi tôi.”

Và chàng vừa ngồi vững thì con Cáo bắt đầu chạy, phi thẳng qua gò đống và đá sỏi cho đến khi lông bay phần phật trong gió. Khi đến làng, chàng thanh niên xuống đất. Chàng nghe theo lời khuyên tốt, không ngoảnh đầu nhìn lại mà rẽ vào quán trọ nhỏ, nơi chàng qua đêm trong yên bình.

Sáng hôm sau, vừa ra đến vùng đồng hoang, con Cáo đã ngồi sẵn ở đó và nói: “Tôi sẽ bảo anh những việc cần làm tiếp theo. Cứ đi thẳng mãi. Cuối cùng anh sẽ đến một lâu đài, trước cổng có cả một trung đội lính đang nằm ngủ, nhưng đừng bận tâm đến họ, vì tất cả bọn họ đều đang ngủ say và ngáy khò khò.

Hãy đi xuyên qua giữa bọn họ để vào thẳng bên trong lâu đài. Đi qua tất cả các căn phòng cho đến khi tới một căn buồng nơi có con Chim Vàng đang treo trong chiếc lồng gỗ. Ngay bên cạnh đó có một chiếc lồng vàng trống không được bày ra để làm cảnh. Hãy cẩn thận, đừng lấy con chim ra khỏi chiếc lồng bình thường mà chuyển nó sang chiếc lồng đẹp, kẻo anh sẽ gặp tai họa đấy.”

Nói đoạn, con Cáo lại quất đuôi ra, và Hoàng tử liền ngồi lên đó. Chàng bay đi qua gò đống và đá sỏi cho đến khi lông bay phần phật trong gió.

Khi đến lâu đài, chàng thấy mọi sự đúng như lời con Cáo đã dặn. Hoàng tử bước vào căn phòng nơi con Chim Vàng bị nhốt trong chiếc lồng gỗ, trong khi chiếc lồng vàng đứng ngay gần đó; và ba quả Táo Vàng nằm vương vãi khắp phòng.

“Nhưng,” chàng nghĩ bụng, “thật ngớ ngẩn nếu ta để con chim xinh đẹp trong chiếc lồng tầm thường và xấu xí này,” thế là chàng mở cửa, cầm lấy nó và đặt sang chiếc lồng bằng vàng. Nhưng ngay khoảnh khắc ấy, con chim cất lên một tiếng kêu lảnh lót.

Binh lính bừng tỉnh, ùa vào và bắt giam chàng. Sáng hôm sau, chàng bị giải ra trước tòa án, và vì đã khai nhận mọi chuyện, chàng bị kết án tử hình.

Tuy nhiên, nhà vua nói rằng ngài sẽ ân chuẩn tha mạng cho chàng với một điều kiện — đó là chàng phải đem về cho ngài con Ngựa Vàng chạy nhanh hơn gió. Và nếu làm được điều đó, ngoài ra chàng sẽ nhận được phần thưởng là con Chim Vàng.

Hoàng tử lên đường nhưng lòng đầy thở dài buồn bã, bởi làm sao chàng có thể tìm được con Ngựa Vàng đây? Thế nhưng bỗng nhiên chàng nhìn thấy người bạn cũ là con Cáo đang ngồi bên đường.

“Anh thấy chưa,” con Cáo nói, “chuyện này xảy ra là vì anh đã không chịu nghe lời tôi. Dù sao thì hãy can đảm lên. Tôi sẽ giúp anh và chỉ cho anh cách lấy được con Ngựa Vàng. Anh phải đi thẳng, rồi anh sẽ đến một lâu đài, nơi có con ngựa đứng trong chuồng. Những kẻ chăn ngựa sẽ nằm dài ở phía trước chuồng.

Chúng sẽ ngủ say và ngáy khò khò, và anh có thể thong thả dắt con Ngựa Vàng ra ngoài. Nhưng có một điều anh phải hết sức lưu ý. Hãy tròng cho nó chiếc yên bằng gỗ và da bình thường, chứ đừng dùng chiếc yên bằng vàng treo ở gần đó, kẻo rồi anh sẽ gặp họa đấy.”

Rồi con Cáo quất đuôi ra, Hoàng tử ngồi lên đó. Chàng bay đi qua gò đống và đá sỏi cho đến khi lông bay phần phật trong gió.

Mọi chuyện diễn ra đúng y như lời con Cáo đã nói. Hoàng tử đến chuồng ngựa nơi con Ngựa Vàng đang đứng, nhưng ngay khi chàng định tròng chiếc yên bình thường cho nó, chàng lại nghĩ: “Thật hổ thẹn cho một sinh vật tuyệt đẹp thế này nếu ta không cho nó hưởng chiếc yên tốt vốn thuộc về nó.”

Nhưng chiếc yên vàng vừa chạm vào lưng ngựa thì nó bắt đầu hí vang lừng. Những kẻ chăn ngựa giật mình tỉnh giấc, tóm lấy chàng thanh niên và ném vào ngục tối. Sáng hôm sau, tòa phán quyết tử hình chàng; nhưng nhà vua hứa sẽ tha mạng, và cho phép chàng nhận luôn con Ngựa Vàng, nếu chàng cứu được nàng Công chúa xinh đẹp khỏi Lâu Đài Vàng.

Với tâm trạng nặng trĩu âu lo, chàng thanh niên lên đường. May mắn thay cho chàng, chẳng bao lâu sau lại tìm thấy chú Cáo trung thực.

“Lẽ ra tôi nên mặc kệ cái vận rủi của anh,” con Cáo nói, “nhưng tôi thương hại anh và sẽ giúp anh thoát nạn một lần nữa. Con đường này dẫn thẳng tới Lâu Đài Vàng. Anh sẽ tới nơi vào lúc chiều tà. Và vào ban đêm, khi mọi thứ đã yên tĩnh, nàng Công chúa xinh đẹp sẽ ra nhà tắm để tắm. Khi nàng bước vào đó, hãy chạy đến và trao cho nàng một nụ hôn. Khi ấy nàng sẽ đi theo anh, và anh có thể đưa nàng đi cùng. Chỉ có điều đừng để nàng chào tạm biệt cha mẹ trước, kẻo anh sẽ gặp họa đấy.”

Rồi con Cáo quất đuôi, Hoàng tử ngồi lên đó. Con Cáo phóng đi, qua gò đống và đá sỏi, cho đến khi lông bay phần phật trong gió.

Khi chàng đến Lâu Đài Vàng, mọi chuyện y hệt như lời con Cáo đã dặn. Chàng chờ cho đến nửa đêm, khi tất cả chìm trong giấc ngủ sâu và nàng Công chúa xinh đẹp đang đi đến nhà tắm. Bấy giờ chàng lao ra và trao cho nàng một nụ hôn. Nàng nói rằng nàng rất muốn đi cùng chàng, nhưng nàng thiết tha và đẫm nước mắt xin phép được chào từ biệt cha mẹ mình.

Ban đầu chàng từ chối lời khẩn cầu của nàng, nhưng khi nàng khóc lóc ngày càng nhiều và sụp xuống dưới chân chàng, cuối cùng chàng đã xiêu lòng. Nhưng nàng vừa đặt chân đến bên giường của vua cha, thì nhà vua và tất cả mọi người trong lâu đài bừng tỉnh, còn chàng thanh niên thì bị tóm lấy và tống giam.

Sáng hôm sau, nhà vua bảo chàng rằng: “Mạng sống của ngươi đã bị tước đoạt, và ngươi chỉ có thể được ân xá nếu dời đi ngọn đồi nằm trước cửa sổ của ta, thứ đang che khuất tầm nhìn của ta ra xa. Và ngươi phải hoàn thành toàn bộ trong vòng tám ngày. Nếu làm được điều đó, ngươi sẽ được thưởng con gái ta.”

Hoàng tử bắt đầu công việc, đào bới và xúc đất không ngừng nghỉ. Nhưng sau bảy ngày, khi thấy mình làm được quá ít và mọi nỗ lực gần như công cốc, chàng vô cùng đau khổ và tuyệt vọng.

Vào buổi tối ngày thứ bảy, con Cáo xuất hiện và nói: “Anh chẳng đáng để tôi phải bận tâm lo lắng gì cả. Dù sao thì cứ đi đi và nằm xuống ngủ đi. Tôi sẽ làm thay anh công việc đó.”

Sáng hôm sau, khi tỉnh giấc và nhìn qua cửa sổ, ngọn đồi đã biến mất. Tràn ngập niềm vui, chàng thanh niên chạy đến chỗ nhà vua và tâu rằng nhiệm vụ đã hoàn thành. Dù muốn hay không, nhà vua cũng phải giữ lời hứa và gả con gái cho chàng.

Thế là hai người cùng nhau lên đường, và chẳng bao lâu sau chú Cáo trung thực đã đuổi kịp họ. “Anh quả đã đạt được điều tuyệt vời nhất,” nó nói, “nhưng con Ngựa Vàng cũng thuộc về thiếu nữ của Lâu Đài Vàng cơ mà.”

“Làm sao ta lấy được nó đây?” chàng thanh niên hỏi.

“Việc đó cứ để tôi lo,” con Cáo đáp; “trước tiên hãy đưa nàng công chúa xinh đẹp đến chỗ vị vua đã sai anh đi Lâu Đài Vàng. Sẽ có một lễ hội ăn mừng chưa từng thấy. Họ sẽ vui vẻ trao cho anh con Ngựa Vàng và dắt nó ra cho anh.”

Mọi việc diễn ra suôn sẻ, và Hoàng tử đã rước nàng Công chúa xinh đẹp trên lưng con Ngựa Vàng rời đi.

Con Cáo không hề rời lại phía sau, nó nói với chàng thanh niên rằng: “Bây giờ tôi sẽ giúp anh lấy con Chim Vàng. Khi anh đến gần lâu đài nơi có con Chim Vàng, hãy để nàng công chúa xuống ngựa, tôi sẽ thay anh chăm sóc nàng. Sau đó hãy cưỡi con Ngựa Vàng tiến vào sân lâu đài. Sẽ có sự vui mừng khôn xiết khi họ nhìn thấy nó, và họ sẽ mang con Chim Vàng ra cho anh.”

Khi mọi việc đã hoàn tất và Hoàng tử chuẩn bị cưỡi ngựa về nhà cùng những báu vật của mình, con Cáo nói: “Bây giờ anh phải thưởng cho sự giúp đỡ của tôi chứ.”

“Ngươi muốn gì nào?” chàng thanh niên hỏi.

“Khi anh vào đến khu rừng đằng kia, hãy bắn chết tôi, rồi chặt đầu và chân tôi đi.”

“Làm thế hóa ra là kẻ vô ơn sao,” Hoàng tử nói, “tôi không tài nào làm điều đó cho ngươi được.”

Con Cáo bảo: “Nếu anh không chịu làm thì tôi đành phải rời xa anh. Nhưng trước khi đi, tôi sẽ tặng anh một lời khuyên chân thành. Hãy cẩn trọng với hai điều sau: Không mua thịt từ giá treo cổ, và không ngồi bên thành giếng.” Rồi nó chạy thẳng vào rừng.

Chàng thanh niên thầm nghĩ: “Đúng là một con thú kỳ lạ, nó có những ý nghĩ thật bóng gió. Ai mà đi mua thịt tử tội bao giờ? Và ta cũng chưa từng có ham muốn ngồi bên miệng giếng bao giờ.”

Chàng tiếp tục cưỡi ngựa cùng nàng công chúa xinh đẹp, con đường đưa chàng đi qua ngôi làng nơi hai người anh trai đã dừng chân ngày trước. Ở đó có một sự náo động lớn, và khi hỏi chuyện gì đang xảy ra, chàng được biết có hai kẻ chuẩn bị bị đem treo cổ. Khi đến gần pháp trường hơn, chàng nhận ra đó chính là hai người anh của mình, những kẻ đã ăn chơi trác táng và nướng sạch toàn bộ gia sản. Chàng dò hỏi xem họ có thể được chuộc về hay không.

“Nếu anh chịu trả tiền cho họ,” đám đông đáp; “nhưng sao anh lại đi phí tiền vào những kẻ tồi tệ đó và chuộc thân cho chúng làm gì?”

Chàng chẳng ngần ngại suy nghĩ mà trả tiền chuộc ngay. Và khi họ được thả ra, tất cả cùng nhau tiếp tục lên đường.

Họ tiến vào khu rừng nơi con Cáo từng gặp họ lần đầu, và vì trong rừng không khí mát mẻ dễ chịu trong khi ngoài trời nắng gắt, hai người anh liền nói: “Chúng ta hãy dừng lại nghỉ ngơi bên cái giếng một lát, rồi ăn uống chút đi.”

Chàng đồng ý, và trong lúc mải trò chuyện, chàng đã lơ đễnh ngồi xuống thành giếng mà không mảy may nghi kỵ điều gì xấu. Nhưng hai người anh đã đẩy ngã chàng xuống giếng, cướp lấy nàng công chúa, con ngựa cùng con chim rồi trở về nhà gặp cha. “Chúng con không những mang về cho cha con Chim Vàng đây,” chúng nói; “mà chúng con còn chiến thắng đem về cả con Ngựa Vàng lẫn nàng công chúa từ Lâu Đài Vàng nữa.”

Bấy giờ nhà vua vô cùng vui sướng. Nhưng con ngựa không chịu ăn, con chim không thèm hót, và nàng công chúa thì cứ ngồi đó khóc lóc..

Tuy nhiên, người con út không hề chết. Thật may mắn là cái giếng đã cạn nước, và chàng rơi xuống lớp rêu mềm mà không hề bị thương. Nhưng chàng không tài nào leo lên được. Ngay trong hoàn cảnh ngặt nghèo ấy, chú Cáo trung thành vẫn không bỏ rơi chàng. Nó quay lại, nhảy xuống giếng và mắng nhiếc chàng vì đã quên mất lời khuyên của nó. “Nhưng dù sao tôi cũng không thể bỏ mặc anh thế này được,” nó nói; “tôi sẽ giúp anh trở lại với ánh sáng ban ngày.” Nó bảo chàng bám chặt lấy đuôi mình và giữ thật chắc; rồi nó kéo chàng lên.

“Anh vẫn chưa thoát khỏi nguy hiểm đâu,” con Cáo nói. “Các anh trai của anh không chắc về cái chết của anh, nên đã cho người mai phục xung quanh khu rừng với lệnh tiêu diệt anh nếu để lộ tung tích.”

Nhưng bên đường có một người nghèo đang ngồi, chàng thanh niên bèn đổi quần áo cho ông ta, và nhờ cách đó mà chàng về được tới cung điện của vua cha.

Không ai nhận ra chàng, nhưng con chim bắt đầu cất tiếng hót, con ngựa bắt đầu ăn uống trở lại, và nàng công chúa xinh đẹp cũng ngừng khóc. Nhà vua kinh ngạc hỏi: “Chuyện này có nghĩa là gì?”

Bấy giờ nàng công chúa mới đáp rằng: “Thiếp không rõ, nhưng thiếp đã vô cùng buồn khổ và giờ thì lại hạnh phúc biết bao! Thiếp có cảm giác như vị Hôn phu thực sự của mình đã về rồi vậy.” Nàng kể lại tất cả những gì đã xảy ra, mặc cho những người anh kia đã đe dọa giết nàng nếu dám hé lộ bất cứ điều gì.

Nhà vua hạ lệnh đưa tất cả mọi người có mặt trong cung điện ra hầu trước ngặt; và trong số đó có chàng thanh niên trong bộ y phục rách rưới. Nhưng nàng công chúa nhận ra ngay lập tức và lao vào ôm chầm lấy cổ chàng. Những kẻ ác độc bị bắt giữ và đem đi xử tử, còn chàng được kết hôn với nàng công chúa xinh đẹp và được sắc phong làm người thừa kế ngai vàng.

Còn số phận chú Cáo tội nghiệp ra sao? Mãi lâu sau đó, khi Hoàng tử đang dạo bước trong rừng, con Cáo lại xuất hiện và nói: “Bây giờ anh đã có tất cả mọi thứ mình hằng mong ước. Nhưng sự khốn khổ của tôi thì chẳng bao giờ chấm dứt, thế mà anh lại có quyền giải thoát cho tôi,” rồi nó lại khóc lóc van xin chàng bắn chết nó và chặt đứt đầu cùng chân nó đi.

Thế là chàng làm theo, và vừa dứt việc thì con Cáo bỗng biến thành một con người, không ai khác chính là anh trai của nàng Công chúa xinh đẹp, cuối cùng đã được giải thoát khỏi lời nguyền phù phép giáng xuống người.

Và từ đó về sau, hạnh phúc của họ chẳng còn thiếu thứ gì cho đến cuối đời.