Ngày xửa ngày xưa, có một bà lão rất già sống cùng đàn ngỗng trong một vùng đất hoang vu giữa những ngọn núi, tại đó bà có một ngôi nhà nhỏ. Vùng đất hoang ấy bao quanh bởi một khu rừng lớn, và cứ mỗi buổi sáng, bà lão lại chống gậy lững thững bước vào rừng.

Thế nhưng, tại đó, bà lại vô cùng nhanh nhẹn, hoạt bát hơn hẳn những gì người ta có thể tưởng tượng ở cái tuổi của bà. Bà thu nhặt cỏ cho lũ ngỗng, hái tất cả những loại quả dại mà tay bà với tới, rồi chất tất cả lên lưng để gùi về nhà. Ai nấy trông thấy đều nghĩ rằng gánh nặng ấy chắc chắn sẽ đè bẹp bà xuống đất, nhưng bà vẫn luôn mang chúng về nhà an toàn.

Nếu ai đó tình cờ gặp bà, bà đều chào hỏi rất nhã nhặn. “Chào ngày tốt lành, người bạn đồng hương thân mến, hôm nay quả là một ngày đẹp trời. À! Có lẽ anh ngạc nhiên khi thấy tôi phải lặn lội gánh cỏ, nhưng mà ai rồi cũng phải tự mang gánh nặng của riêng mình thôi.”

Dẫu vậy, người ta vẫn chẳng mấy mặn mà gì việc chạm mặt bà nếu có thể tránh được, và họ thà chọn đường vòng còn hơn. Và mỗi khi một người cha dắt các con đi ngang qua bà, ông đều thì thầm với chúng: “Hãy cẩn thận với mụ già đó. Bên dưới đôi găng tay kia là những chiếc móng vuốt đấy. Mụ ta là một phù thủy.”

Một buổi sáng nọ, một chàng trai trẻ khôi ngô đang đi xuyên qua khu rừng. Mặt trời chiếu sáng rực rỡ, chim chóc hót vang, làn gió mát lành len lỏi qua từng tán lá, và chàng tràn đầy niềm vui cùng sự phấn chấn. Chàng vẫn chưa gặp một ai, thì đột nhiên trông thấy mụ phù thủy già đang quỳ dưới đất, dùng liềm cắt cỏ. Mụ đã chất một đống lớn vào tấm vải của mình, và bên cạnh là hai chiếc giỏ đựng đầy táo và lê dại.

“Nhưng, thưa bà, làm sao bà có thể mang hết đống đó đi được?” chàng hỏi.

“Tôi buộc phải mang thôi, thưa cậu,” mụ đáp; “con cái nhà giàu thì chẳng cần phải làm những việc như thế này, nhưng người nhà quê chúng tôi có câu rằng: ‘Đừng nhìn lại đằng sau, nếu không cậu sẽ thấy lưng mình cong vẹo đến thế nào đấy!’”

“Cậu có muốn giúp tôi không?” mụ nói khi thấy chàng vẫn đứng đó bên cạnh. “Cậu vẫn còn có cái lưng thẳng và đôi chân trẻ trung, việc này với cậu chỉ là chuyện nhỏ. Hơn nữa, nhà tôi cũng chẳng cách đây bao xa. Nó nằm ở đó, trên bãi đất trống phía sau ngọn đồi. Cậu chạy đến đó thì nhanh lắm!”

Chàng trai thấy tội nghiệp cho bà lão. “Cha tôi chắc chắn không phải là nông dân,” chàng đáp, “nhưng là một vị Bá tước giàu có. Tuy nhiên, để bà thấy không chỉ có nông dân mới biết mang vác đồ đạc, tôi sẽ giúp bà mang gói hành lý này.”

“Nếu cậu muốn thử,” mụ nói, “tôi sẽ rất vui lòng. Cậu chắc chắn sẽ phải đi bộ mất một giờ đấy, nhưng điều đó có nghĩa lý gì với cậu chứ? Chỉ có điều, cậu phải mang cả giỏ táo và giỏ lê nữa.”

Đến lúc này, chàng trai bắt đầu thấy hơi nghiêm trọng khi nghe đến quãng đường đi bộ mất cả tiếng đồng hồ, nhưng mụ phù thủy không để chàng từ chối, mụ chất đống hành lý lên lưng chàng và treo hai chiếc giỏ vào tay chàng. “Nhìn xem, nó nhẹ tênh mà,” mụ nói.

“Không, chẳng nhẹ chút nào,” vị Bá tước đáp, gương mặt nhăn nhó đầy khổ sở. “Thật tình, đống đồ này nặng tựa như chứa đầy đá cuội vậy, còn giỏ táo và giỏ lê thì nặng như chì! Tôi hầu như chẳng thể thở nổi nữa.”

Chàng định đặt tất cả xuống, nhưng bà lão không cho phép. “Nhìn kìa,” mụ cười nhạo, “một vị công tử trẻ tuổi mà lại không mang nổi thứ mà một bà lão như ta thường xuyên kéo lê theo! Cậu cứ hay nói lời hoa mỹ, nhưng đến khi đụng chuyện thật lại muốn co cẳng chạy. Sao cậu cứ đứng lề mề ở đó thế?” mụ tiếp tục. “Đi mau lên. Không ai tháo đống đồ đó xuống cho cậu đâu.”

Chừng nào còn đi trên mặt đất bằng phẳng thì vẫn còn chịu được, nhưng khi họ tới ngọn đồi và bắt đầu leo dốc, những hòn đá lăn dưới chân chàng như thể chúng có linh hồn, việc này bắt đầu quá sức chịu đựng của chàng. Những giọt mồ hôi đọng trên trán chàng, nóng hổi, rồi lăn dài, nóng lạnh xen lẫn, xuống sống lưng.

“Bà ơi,” chàng nói, “tôi không đi tiếp được nữa. Tôi muốn nghỉ một chút.”

“Không phải ở đây,” bà lão đáp, “khi nào chúng ta đến nơi, cậu hãy nghỉ ngơi. Còn bây giờ, cậu phải đi tiếp. Ai mà biết được việc này có thể đem lại lợi ích gì cho cậu chứ?”

“Mụ già kia, mụ thật vô liêm sỉ!” vị Bá tước nói, cố gắng vứt bỏ đống hành lý, nhưng mọi nỗ lực đều vô ích. Nó dính chặt vào lưng chàng như thể mọc ra từ đó vậy. Chàng xoay sở, vặn vẹo đủ kiểu, nhưng vẫn không tài nào thoát khỏi nó.

Bà lão cười ngặt nghẽo, nhảy nhót trên chiếc gậy của mình đầy khoái chí. “Đừng giận dữ, thưa ngài,” mụ nói, “mặt cậu đang đỏ bừng lên như một con gà tây kìa! Hãy kiên nhẫn mà mang lấy đống đồ của cậu đi. Khi về đến nhà, ta sẽ tặng cậu một món quà hậu hĩnh.”

Chàng biết làm gì đây? Chàng buộc phải chấp nhận số phận, lầm lũi đi theo sau bà lão. Mụ dường như ngày càng nhanh nhẹn, còn gánh nặng của chàng lại càng thêm nặng. Bất thình lình, mụ tung người, nhảy phóc lên trên đống hành lý và ngồi chễm chệ bên trên. Và dù cho có gầy guộc đến đâu, mụ vẫn nặng hơn bất cứ cô thôn nữ vạm vỡ nào.

Đôi đầu gối của chàng trai run lẩy bẩy, nhưng mỗi khi chàng dừng lại, bà lão lại quất chiếc roi và những cây tầm ma vào chân chàng. Vừa rên rỉ không dứt, chàng vừa leo lên núi, và cuối cùng cũng chạm tới ngôi nhà của bà lão khi bản thân đã kiệt sức đến mức muốn gục ngã.

Khi bầy ngỗng thấy bà lão, chúng đập cánh, vươn cổ, chạy ùa ra đón bà, miệng kêu quang quác không ngừng. Theo sau đàn ngỗng là một cô gái, tay cầm gậy, thân hình to lớn vạm vỡ nhưng xấu xí như đêm đen. “Thưa mẹ,” cô ta nói với bà lão, “có chuyện gì xảy ra với mẹ sao, mẹ đi lâu quá vậy?”

“Không hề, con gái yêu của ta,” mụ đáp, “ta chẳng gặp chuyện gì tệ cả, trái lại, ta đã gặp chàng công tử tốt bụng này, người đã giúp ta mang gánh nặng. Con nghĩ xem, chàng còn cõng cả ta trên lưng khi ta mệt nữa cơ. Đường đi cũng chẳng thấy dài chút nào. Chúng ta đã rất vui vẻ và nói đùa với nhau suốt dọc đường đấy.”

Cuối cùng, bà lão tụt xuống, tháo đống hành lý khỏi lưng chàng trai, lấy giỏ khỏi tay chàng, nhìn chàng đầy tử tế và nói: “Bây giờ hãy ngồi lên chiếc ghế băng trước cửa mà nghỉ ngơi đi. Cậu đã làm việc xứng đáng nhận thù lao rồi, và nó sẽ không thiếu đâu.”

Sau đó, mụ nói với cô chăn ngỗng: “Vào trong nhà đi, con gái bé bỏng của ta, con không nên ở một mình với một chàng trai trẻ đâu. Không nên đổ thêm dầu vào lửa, kẻo cậu ta lại phải lòng con mất.”

Vị Bá tước không biết nên cười hay nên khóc. “Một người tình như thế,” chàng nghĩ bụng, “thì dù cô ta có trẻ hơn ba mươi tuổi nữa cũng chẳng thể chạm đến trái tim ta.”

Trong khi đó, bà lão âu yếm vuốt ve lũ ngỗng như thể chúng là con mình, rồi cùng con gái vào trong nhà. Chàng trai nằm xuống chiếc ghế băng dưới gốc cây táo dại. Không khí ấm áp và dịu nhẹ. Bốn bề là đồng cỏ xanh mướt, rải rác những đóa hoa anh thảo, cỏ xạ hương và hàng ngàn loài hoa khác. Giữa đồng cỏ, một con suối trong vắt chảy róc rách, ánh mặt trời nhảy múa trên làn nước, và bầy ngỗng trắng đang thong dong đi lại, hoặc nghịch nước.

“Ở đây thật dễ chịu,” chàng nói, “nhưng tôi mệt quá, chẳng thể mở nổi mắt nữa. Tôi sẽ chợp mắt một lát. Chỉ mong là đừng có luồng gió nào thổi bay đôi chân tôi ra khỏi thân mình, vì chúng giờ giòn tan như bùi nhùi vậy.”

Sau khi ngủ một lát, bà lão đến lay chàng tỉnh dậy. “Ngồi dậy đi,” mụ nói, “cậu không thể ở đây được. Ta thú thực là đã đối xử tệ với cậu, nhưng dù sao nó cũng chưa lấy đi mạng sống của cậu. Tiền bạc và ruộng đất thì cậu không cần, đây là thứ khác dành cho cậu.”

Nói rồi, mụ nhét vào tay chàng một cuốn sách nhỏ được khắc từ một viên ngọc lục bảo nguyên khối. “Hãy giữ gìn nó thật cẩn thận,” mụ nói, “nó sẽ mang lại may mắn cho cậu.”

Vị Bá tước bật dậy, và khi cảm thấy người mình hoàn toàn tươi tỉnh, sức lực đã hồi phục, chàng cảm ơn bà lão vì món quà rồi lên đường mà không hề ngoái đầu nhìn lại cô con gái xinh đẹp. Khi đã đi được một quãng xa, chàng vẫn nghe thấy tiếng kêu ồn ào của bầy ngỗng vọng lại từ đằng xa.

Suốt ba ngày ròng, vị Bá tước phải lang thang trong vùng hoang dã mới tìm được đường ra. Sau đó chàng tới một thành phố lớn. Vì không ai biết chàng, chàng được dẫn vào hoàng cung, nơi đức Vua và Hoàng hậu đang ngự trên ngai vàng. Vị Bá tước quỳ một chân xuống, lấy cuốn sách ngọc lục bảo trong túi ra và đặt dưới chân Hoàng hậu. Bà ra hiệu cho chàng đứng dậy và trao cho bà cuốn sách nhỏ.

Thế nhưng, bà vừa mở sách ra và nhìn vào bên trong thì lập tức đổ gục xuống đất như thể đã chết. Vị Bá tước bị những cận thần của đức Vua bắt giữ và đang bị dẫn đi giam cầm thì Hoàng hậu mở mắt ra, ra lệnh cho họ thả chàng, và đuổi tất cả mọi người ra ngoài vì bà muốn nói chuyện riêng với chàng.

Khi chỉ còn lại một mình, Hoàng hậu bắt đầu khóc nức nở và nói: “Vinh hoa phú quý vây quanh tôi nào có ích gì! Mỗi buổi sáng thức dậy, tôi đều chỉ thấy nỗi đau và sự sầu muộn. Tôi từng có ba người con gái, người con út xinh đẹp đến nỗi cả thế giới coi nàng là một tuyệt tác. Da nàng trắng như tuyết, má hồng như hoa táo, và mái tóc rạng rỡ tựa ánh mặt trời. Khi nàng khóc, những giọt lệ tuôn rơi từ mắt nàng không phải là nước mắt, mà chỉ toàn là ngọc trai và châu báu.”

“Năm con bé được mười lăm tuổi, đức Vua triệu tập cả ba chị em đến trước ngai vàng. Anh phải thấy người dân đã ngước nhìn con gái út của tôi ngưỡng mộ thế nào khi con bé bước vào. Cứ như thể mặt trời đang mọc vậy! Rồi đức Vua phán: ‘Các con gái của ta, ta không biết khi nào giờ cuối cùng của ta sẽ tới. Hôm nay ta sẽ quyết định mỗi đứa sẽ nhận được gì khi ta qua đời. Tất cả các con đều yêu thương ta, nhưng đứa nào yêu ta nhất, sẽ nhận được phần tốt nhất.’”

“Mỗi đứa đều khẳng định mình yêu cha nhất. ‘Các con không thể diễn tả cho ta biết,’ đức Vua nói, ‘các con yêu ta đến nhường nào sao, để ta thấy được ý các con là gì?’”

“Người chị cả lên tiếng: ‘Con yêu cha cũng như yêu thứ đường ngọt ngào nhất.’ Người thứ hai nói: ‘Con yêu cha như yêu chiếc váy đẹp nhất của con.’ Nhưng người con út vẫn im lặng.”

“Rồi người cha nói: ‘Còn con, đứa con yêu quý nhất của ta, con yêu ta nhiều chừng nào?’ ‘Con không biết, và con chẳng thể so sánh tình yêu của con với bất cứ thứ gì cả.’ Nhưng cha vẫn khăng khăng bắt con bé phải kể ra một thứ. Cuối cùng, con bé đành nói: ‘Món ăn ngon nhất mà thiếu muối thì cũng chẳng làm con vui, vì vậy con yêu cha như yêu muối vậy.’”

“Khi nghe thấy thế, đức Vua nổi trận lôi đình và phán: ‘Nếu con yêu ta như muối, tình yêu của con cũng sẽ được đáp lại bằng muối.’”

“Sau đó, ngài chia vương quốc cho hai người con lớn, nhưng bắt người con út phải chịu một bao muối buộc chặt trên lưng, và sai hai người hầu dẫn con bé ra giữa khu rừng hoang.”

“Tất cả chúng tôi đều van xin cầu khẩn cho con bé,” Hoàng hậu nói, “nhưng cơn giận của đức Vua không thể nguôi ngoai. Con bé đã khóc biết bao khi phải rời xa chúng tôi! Cả quãng đường dài rải đầy những viên ngọc trai tuôn rơi từ mắt con bé.”

“Đức Vua sau đó chẳng bao lâu đã hối hận về sự nghiêm khắc quá mức của mình, và cho người tìm kiếm khắp khu rừng để thấy đứa trẻ tội nghiệp, nhưng không một ai tìm được con bé. Mỗi khi nghĩ rằng lũ thú dữ đã ăn thịt con, tôi không biết làm sao để kìm nén nỗi đau buồn này. Nhiều lần, tôi tự an ủi mình với hy vọng rằng con bé vẫn còn sống, có thể đã ẩn náu trong một hang động nào đó, hoặc đã tìm được nơi trú ẩn nhờ những người nhân từ.”

“Nhưng hãy tưởng tượng xem, khi tôi mở cuốn sách ngọc lục bảo nhỏ bé của anh, một viên ngọc trai nằm trong đó, y hệt như những viên từng rơi ra từ mắt con gái tôi. Và anh có thể hình dung cảnh tượng đó đã lay động trái tim tôi như thế nào rồi đấy! Anh phải kể cho tôi nghe bằng cách nào anh có được viên ngọc đó.”

Vị Bá tước kể cho bà nghe rằng chàng nhận được nó từ bà lão trong rừng, người mà chàng thấy rất kỳ lạ và chắc hẳn là một mụ phù thủy. Nhưng chàng chưa từng thấy hay nghe bất cứ điều gì về người con gái của Hoàng hậu. Đức Vua và Hoàng hậu quyết định đi tìm bà lão. Họ nghĩ rằng ở nơi đã tìm thấy viên ngọc trai, họ sẽ có được tin tức về đứa con gái của mình.