Ngày xửa ngày xưa, có một người phụ nữ sinh được ba cô con gái. Cô chị cả tên là Một Mắt, bởi vì trên trán cô chỉ có đúng một con mắt nằm ở chính giữa; cô thứ hai tên là Hai Mắt, vì cô có hai con mắt giống như mọi người bình thường khác; còn cô út tên là Ba Mắt, bởi vì cô có tận ba con mắt, với con mắt thứ ba nằm ngay giữa trán.

Bởi vì Hai Mắt có thị lực hoàn toàn bình thường giống như bao nhân thế khác, mẹ và các chị lại chẳng thể nào ưa nổi cô. Họ thường chì chiết cô rằng: “Mày với hai con mắt kia thì cũng chẳng khác gì kẻ phàm phu tục tử. Mày không thuộc về gia đình chúng ta!”

Họ xô đẩy cô, ném cho cô những bộ quần áo cũ rách, chẳng cho cô ăn gì ngoài những đồ thừa thãi, và làm đủ mọi cách để khiến cô phải khổ sở.

Rồi có một hôm, Hai Mắt phải ra đồng để chăn con dê. Do các chị cho ăn quá ít nên cái bụng cô vẫn cồn cào vì đói. Cô ngồi phịch xuống một gò đất rồi bật khóc tức tưởi, nước mắt tuôn rơi ròng ròng như hai dòng suối nhỏ.

Rồi một ngày nọ, khi cô ngước khuôn mặt đẫm buồn lên, bỗng thấy một bà lão đang đứng cạnh mình. Bà lên tiếng hỏi: “Hỡi Hai Mắt nhỏ bé, sao cháu lại khóc thế kia?”

Hai Mắt đáp lời: “Cháu có lý do để mà khóc chứ ạ! Người ta ai nấy đều có hai mắt, còn cháu cũng vậy, thế mà mẹ và các chị lại căm ghét cháu chỉ vì điều đó. Họ cứ xô đẩy cháu từ xó này sang góc nọ, ném cho cháu những bộ quần áo rách rưới, và chẳng cho cháu ăn gì ngoài mấy miếng cơm thừa canh cặn. Ngay đến hôm nay, họ cũng chỉ cho cháu chút xíu đồ ăn khiến cháu vẫn đói lả đi đây này.”

Bấy giờ, người phụ nữ thông thái liền bảo: “Nào, Hai Mắt, hãy lau nước mắt đi, ta sẽ chỉ cho cháu một cách để từ nay cháu không bao giờ phải chịu cảnh đói khát nữa. Cháu chỉ cần nói với con dê rằng:

‘Dê non của ta, hãy mau kêu be bé,

Dọn bàn ăn ngon cho ta ngay đi nhé!’

và khi ấy, một chiếc bàn nhỏ được dọn dẹp tinh tươm, bày biện những món ăn vô cùng ngon lành sẽ hiện ra ngay trước mắt cháu. Cháu thích ăn bao nhiêu tùy ý. Đến khi nào cháu đã ăn no nê và không cần dùng đến chiếc bàn nhỏ ấy nữa, cháu chỉ việc nói:

‘Dê non của ta, ơn trời phật ban,

Xin hãy cất giùm cái bàn đi nhé!’

thì chiếc bàn ấy sẽ biến mất khỏi tầm mắt cháu ngay lập tức.”

Nói đoạn, người phụ nữ thông thái liền rời đi.

Hai Mắt thầm nghĩ: “Mình phải thử ngay xem những lời bà ấy nói có thật không, chứ đói thế này thì chịu sao thấu,” và cô cất tiếng đọc:

‘Dê non của ta, hãy mau kêu be bé,

Dọn bàn ăn ngon cho ta ngay đi nhé!’

Và kỳ lạ thay, vừa dứt lời thì một chiếc bàn nhỏ trải khăn trắng tinh đã đứng sừng sững ở đó tự bao giờ. Trên bàn đặt một chiếc đĩa kèm dao dĩa cùng chiếc thìa bạc; bên cạnh là những món ăn ngon lành tuyệt hảo, vẫn còn bốc khói nghi ngút như vừa được mang ra từ trong bếp vậy.

Đoạn, Hai Mắt thành kính đọc một lời cầu nguyện quen thuộc: “Lạy Chúa, xin hãy luôn ở cùng chúng con, Amen,” rồi tự gắp thức ăn và thưởng thức một cách ngon lành. Khi đã ăn uống no nê, cô liền làm theo lời người phụ nữ thông thái đã dạy:

‘Dê non của ta, ơn trời phật ban,

Xin hãy cất giùm cái bàn đi nhé!’

Ngay lập tức, chiếc bàn nhỏ cùng mọi thứ trên đó đã biến mất tăm.

“Cách quản lý gia đình này mới tuyệt làm sao!” Hai Mắt nghĩ bụng, lòng cảm thấy vô cùng vui sướng và hạnh phúc.

Đến chiều tối, khi lùa con dê về nhà, cô thấy các chị đã để sẵn một chiếc đĩa đất nhỏ đựng chút thức ăn thừa cho mình, nhưng cô chẳng thèm đụng đến. Hôm sau, cô lại dắt dê ra đồng và để nguyên mấy mẩu bánh mì khô cằn người ta bố thí cho mình nằm đó mà không màng tới.

Hai lần đầu làm vậy, các chị cô chẳng để ý gì mấy; nhưng đến những lần sau, thấy sự việc lặp lại hoài, họ bắt đầu sinh nghi và bàn tán: “Có gì đó mờ ám ở con Hai Mắt rồi. Dạo này lúc nào nó cũng để phần cơm của mình nguyên vẹn chẳng chịu ăn. Hồi trước nó có bao giờ bỏ sót thứ gì được cho đâu. Chắc chắn nó đã tìm được nguồn kiếm ăn khác rồi.”

Để tìm ra chân tướng sự việc, họ quyết định cử Một Mắt đi theo Hai Mắt trong chuyến chăn dê ngoài đồng. Cô ta phải canh chừng xem Hai Mắt làm gì ở trển, và có ai đem đồ ăn thức uống gì đến cho nó hay không.

Thế là vào lần Hai Mắt dắt dê ra đồng tiếp theo, Một Mắt liền tiến lại gần và bảo: “Ta sẽ đi cùng em ra bãi chăn thả để đảm bảo con dê được chăm sóc chu đáo và được lùa đến những nơi có cỏ ngon.”

Nhưng Hai Mắt thừa biết trong đầu Một Mắt đang mưu tính điều gì, liền lùa con dê vàoám cỏ rậm và cất lời: “Nào Một Mắt, chúng ta ngồi xuống đây đi, em sẽ hát cho chị nghe một bài nhé.”

Một Mắt ngồi xuống, phần vì mệt mỏi sau quãng đường đi bộ lạ lẫm, phần vì cái nắng oi ả của mặt trời, nên Hai Mắt cứ liên mồm hát vang:

“Một Mắt ơi, chị có thức không?

Một Mắt ơi, chị đã ngủ chưa hông?”

cứ thế hát hoài cho đến khi Một Mắt sụp con mắt duy nhất của mình lại và chìm vào giấc ngủ sâu. Vừa thấy Một Mắt đã ngủ say như chết, chẳng còn hòng phát hiện ra điều gì nữa, Hai Mắt liền cất tiếng:

‘Dê non của ta, hãy mau kêu be bé,

Dọn bàn ăn ngon cho ta ngay đi nhé!’

rồi ngồi vào chiếc bàn của mình, ăn uống thỏa thích cho đến khi bụng no căng. Sau đó, cô lại cất tiếng gọi:

‘Dê non của ta, ơn trời phật ban,

Xin hãy cất giùm cái bàn đi nhé!’

và chỉ trong chớp mắt, mọi thứ đã biến mất sạch sẽ.

Lúc này Hai Mắt mới đánh thức Một Mắt dậy và bảo: “Chị Một Mắt hay thật đấy, đòi đi chăn dê hộ người ta mà lại lăn ra ngủ khì thế kia! Lỡ con dê nó chạy đi khắp chốn thì sao. Nào, chúng ta về nhà thôi.”

Thế là hai chị em trở về nhà, và Hai Mắt lại tiếp tục bỏ mặc đĩa thức ăn nhỏ không thèm động đũa. Một Mắt chẳng thể nào giải thích nổi cho mẹ nghe lý do tại sao con bé lại từ chối bữa ăn, đành phải ngượng ngùng chống chế rằng: “Con lỡ ngủ quên mất tiêu khi ở ngoài đồng ạ.”

Hôm sau, người mẹ bảo với Ba Mắt: “Lần này đến lượt con đi theo canh chừng xem con Hai Mắt có ăn uống gì khi ở ngoài không, và có ai mang thức ăn thức uống cho nó không nhé, vì chắc chắn nó phải ăn lén uống lút ở đâu đó rồi.”

Thế là Ba Mắt tìm gặp Hai Mắt và tuyên bố: “Ta sẽ đi cùng mày để xem con dê có được chăm sóc tử tế và lùa đến những nơi có cỏ ngon hay không.”

Nhưng Hai Mắt thừa biết dụng ý của Ba Mắt, bèn lùa con dê tiến vào đám cỏ rậm rạp rồi nói: “Chúng ta ngồi nghỉ chút đi chị Ba Mắt, em sẽ hát cho chị nghe một bài nhé.”

Ba Mắt bèn ngồi xuống, người mệt lả vì quãng đường đi bộ dưới cái nắng gay gắt. Hai Mắt liền cất giọng hát bài ca cũ:

“Ba Mắt ơi, chị đang thức đấy phăng?”

nhưng rồi, thay vì phải hát tiếp câu:

“Ba Mắt ơi, chị đã ngủ say chăng?”

như lẽ ra phải thế, vì lơ đễnh nên cô lại hát nhầm thành:

“Hai Mắt ơi, chị đã ngủ say chăng?”

và cứ thế lặp đi lặp lại điệp khúc:

“Ba Mắt ơi, chị đang thức đấy phăng?

Hai Mắt ơi, chị đã ngủ say chăng?”

Nghe vậy, hai trong số ba con mắt của Ba Mắt liền khép lại và chìm vào giấc ngủ. Chỉ có con mắt thứ ba là không chịu ngủ, bởi vì nó không hề được nhắc đến trong bài hát. Kỳ thực là Ba Mắt cũng nhắm nó lại đấy, nhưng chỉ là để giả vờ như đã ngủ say nhằm che mắt người khác thôi. Dẫu vậy, con mắt ấy vẫn hé mở và quan sát mọi thứ rõ mồn một. Khi thấy Ba Mắt đã ngủ say như chết, Hai Mắt liền dùng câu thần chú quen thuộc của mình:

‘Dê non của ta, hãy mau kêu be bé,

Dọn bàn ăn ngon cho ta ngay đi nhé!’

rồi thong thả ăn uống thỏa thích theo ý muốn. Ăn xong, cô lại ra lệnh cho chiếc bàn biến mất:

‘Dê non của ta, ơn trời phật ban,

Xin hãy cất giùm cái bàn đi nhé!’

và toàn bộ sự việc vừa rồi đã thu gọn vào tầm mắt của Ba Mắt.

Lát sau, Hai Mắt tiến lại gần, lay Ba Mắt dậy và bảo: “Ba Mắt, chị ngủ say sưa ghê nhỉ? Chị trông coi giỏi thật đấy! Nào, chúng ta về thôi.”

Về đến nhà, Hai Mắt lại tiếp tục bỏ bữa. Ba Mắt liền mách mẹ rằng: “Hừm, giờ thì con đã rõ vì sao cái con nhỏ kiêu kỳ kia lại chẳng thèm đụng đến thức ăn rồi. Cứ mỗi lần ra ngoài đồng là nó lại lẩm bẩm với con dê rằng:

‘Dê non của ta, hãy mau kêu be bé,

Dọn bàn ăn ngon cho ta ngay đi nhé!’

là ngay lập tức trước mặt nó xuất hiện một chiếc bàn nhỏ bày la liệt những món ngon vật lạ, ngon hơn hẳn bất cứ thứ gì nhà mình đang có. Lúc ăn no nê xong, nó lại đọc:

‘Dê non của ta, ơn trời phật ban,

Xin hãy cất giùm cái bàn đi nhé!’

thế là mọi thứ biến mất sạch trơn. Con đã tận mắt chứng kiến hết mọi chuyện. Nó dùng phép thuật làm cho hai con mắt của con ngủ thiếp đi, nhưng may sao con mắt trên trán con vẫn tỉnh táo suốt buổi.”

Nghe vậy, người mẹ độc ác liền lồng lộn thét lên: “Mày lại muốn được sung sướng hơn cả mẹ con ta á? Ý định đó tiêu đời từ đây nhé!” Nói rồi mụ ta vớ lấy con dao chọc tiết lợn, đâm thẳng vào trái tim con dê khiến nó ngã lăn ra chết tươi.

Chứng kiến cảnh tượng đó, Hai Mắt vô cùng đau khổ, lủi thủi bước ra ngoài ngồi bệt xuống gò cỏ ven đồng và khóc nức nở.

Bỗng nhiên, người phụ nữ thông thái lại xuất hiện bên cạnh cô từ lúc nào, ân cần hỏi: “Hai Mắt, sao cháu lại khóc lóc thảm thiết thế?”

Cô nghẹn ngào đáp: “Cháu chẳng buồn tủi sao được cơ chứ? Con dê ngày nào cũng dọn bàn ăn cho cháu mỗi khi cháu đọc câu thần chú của bà, nay đã bị mẹ cháu giết chết mất rồi. Giờ đây cháu lại phải quay về với cảnh đói khát nghèo khổ thôi.”

Người phụ nữ thông thái liền khuyên nhủ: “Hai Mắt này, ta sẽ hiến kế cho cháu một điều. Hãy xin các chị phần lòng phèo của con dê bị giết thịt ấy, rồi đem chôn xuống đất ngay trước cửa nhà, vận may sẽ mỉm cười với cháu.”

Nói xong bà biến mất. Hai Mắt lủi thủi đi về nhà và nói với các chị: “Các chị yêu quý, xin hãy cho em một phần của con dê đi. Em chẳng dám đòi hỏi phần thịt ngon đâu, chỉ xin bộ lòng của nó thôi ạ.”

Nghe thế, hai người chị phì cười đáp: “Nếu mày chỉ muốn mỗi thứ đó thì cứ việc lấy đi chẳng ai tiếc.”

Thế là Hai Mắt gom lấy bộ lòng dê rồi lặng lẽ đem chôn vào lúc chiều tà ngay trước cửa nhà, đúng như lời người phụ nữ thông thái đã dặn.

Sáng hôm sau, khi tất cả thức dậy và bước ra cửa nhà, họ vô cùng kinh ngạc khi thấy trước mắt mình mọc lên một cái cây kỳ diệu tuyệt mỹ. Tán lá của nó lấp lánh sắc bạc, đan xen giữa những chùm quả vàng óng ánh, đẹp đẽ và quý giá đến mức trên cõi đời này chẳng tài nào tìm được thứ gì hơn thế. Họ chẳng hiểu vì sao qua một đêm mà cái cây này lại có thể mọc lên ở đó được, nhưng riêng Hai Mắt thì thừa biết nó mọc lên chính là từ bộ lòng dê mà cô đã chôn, bởi vị trí của thân cây khớp hoàn toàn với chỗ cô vùi chúng xuống đất.

Thấy vậy, người mẹ liền bảo Một Mắt: “Con yêu, hãy trèo lên hái ít quả trên cây xuống cho nhà mình đi.”

Một Mắt liền leo lên cây, nhưng ngặt nỗi cứ hễ cô ta chừa tay định với lấy quả táo vàng nào thì cành cây lại vụt bay khỏi tầm tay cô ngay lập tức. Tình trạng ấy cứ lặp đi lặp lại mỗi lần như thế, mặc cho cô ta có xoay sở đủ mọi cách đi chăng nữa thì cũng chẳng tài nào ngắt nổi dù chỉ một quả táo.

Thấy vậy, người mẹ lại giục: “Ba Mắt, để con trèo lên xem nào. Con có tận ba con mắt cơ mà, chắc chắn sẽ quan sát tinh tường hơn con Một Mắt nhiều.”

Một Mắt bèn tuột xuống đất, và Ba Mắt nhanh nhẹn trèo lên thay. Nhưng ngặt nỗi Ba Mắt cũng chẳng khéo léo hơn là bao, dù cô ta có cất công tìm tòi săm soi thế nào đi nữa thì những quả táo vàng vẫn cứ trơ trơ né tránh tay cô.

Đến lúc này thì người mẹ đã hết kiên nhẫn, bèn tự mình trèo lên cây hái. Nhưng kết quả cũng chẳng khá khẩm hơn Một Mắt và Ba Mắt là bao, bởi vì mụ ta cũng chỉ với tay tóm vào không khí trống trơn.

Bấy giờ Hai Mắt mới lên tiếng: “Để em trèo lên xem sao, biết đâu em lại may mắn hơn các chị.”

Hai người chị liền la ó mỉa mai: “Mày mà cũng đòi trèo á, với hai con mắt còi cọc đó thì làm nên tích sự gì chứ!”

Mặc kệ họ, Hai Mắt cứ thế trèo lên. Và kỳ lạ thay, những quả táo vàng chẳng hề né tránh cô nữa, mà cứ tự động sà vào lòng bàn tay cô như thể chúng tự nguyện rụng xuống vậy. Nhờ thế mà cô tha hồ hái từng quả một cho đến khi đầy ắp cả vạt áo rồi mang xuống đất. Người mẹ liền giật lấy số quả táo từ tay cô. Thế nhưng, thay vì vì thế mà đối xử tử tế hơn với tội nghiệp Hai Mắt, mụ ta cùng với Một Mắt và Ba Mắt lại càng thêm phần ghen tị đỏ mắt, bởi chỉ có một mình Hai Mắt là hái được quả trên cây. Vì thế, họ lại càng đày đọa cô tàn nhẫn hơn xưa.

Rồi một hôm nọ, khi tất cả đang đứng quây quần bên gốc cây, bỗng có một chàng Hiệp sĩ trẻ tuổi đi tới. “Mau lên, Hai Mắt!” hai người chị hoảng hốt quát lớn, “Chui ngay xuống dưới cái này mau, đừng có ở đây mà làm nhục mặt chúng tao!” Nói đoạn, họ hộc tốc úp ngược một cái thùng gỗ đang để trống ngay sát gốc cây lên người tội nghiệp Hai Mắt, đồng thời tống luôn cả đống táo vàng mà cô vừa hái giấu tiệt vào trong đó.

Khi chàng Hiệp sĩ đến gần, hóa ra đó là một vị quý tộc tuấn tú. Chàng dừng chân ngắm nghía cái cây bạc vàng lộng lẫy, rồi cất tiếng hỏi hai người chị: “Cái cây tuyệt đẹp này là của ai thế nhỉ? Kẻ nào rộng lượng hiến tặng ta một cành cây này, ta sẽ đáp ứng bất cứ điều gì người đó ước nguyện.”

Nghe vậy, Một Mắt và Ba Mắt liền nhanh nhẩu nhận rằng cái cây này là của họ, đồng thời hứa sẽ bẻ cho chàng một cành. Cả hai cô nàng thi nhau trổ tài hết sức, nhưng khổ nỗi chẳng làm sao thực hiện được, bởi cứ mỗi lần họ chìa tay ra là các cành cây và quả ngọt lại tự động dịch chuyển ra xa.

Thấy thế, chàng Hiệp sĩ liền ngạc nhiên bảo: “Thật là lạ lùng, rõ ràng các cô nhận cây này là của mình cơ mà, sao đến cả việc bẻ lấy một mẩu nhỏ mà các cô cũng không tài nào làm nổi thế kia?”

Hai ả vẫn cố cãi băng đi rằng cái cây đích thị là tài sản của gia đình họ. Giữa lúc đôi bên đang đôi co, Hai Mắt bèn lén lút lăn một cặp táo vàng từ dưới đáy thùng ra ngay sát đôi bốt của chàng Hiệp sĩ, bởi cô đã quá bực bội trước thói gian dối tráo trở của Một Mắt và Ba Mắt.

Trông thấy những quả táo rơi ra ngỡ ngàng dưới chân, chàng Hiệp sĩ liền cất tiếng hỏi chúng xuất phát từ đâu. Một Mắt và Ba Mắt đành lí nhí đáp rằng họ còn một đứa em gái nữa, nhưng vì con bé chỉ có hai con mắt như bao người phàm trần thông thường nên không được phép ló mặt ra ngoài.

Tuy nhiên, chàng Hiệp sĩ lại nài nỉ muốn được diện kiến cô gái ấy, liền lớn tiếng gọi: “Hai Mắt, hãy ra đây nào!”

Nghe gọi thế, Hai Mắt mừng khôn xiết chui từ dưới đáy thùng bước ra. Chàng Hiệp sĩ vô cùng sửng sốt trước nhan sắc kiều diễm tuyệt trần của cô, bèn cất lời: “Chắc chắn là nàng, Hai Mắt xinh đẹp ạ, mới có thể bẻ được một cành cây này cho ta.”

“Vâng, thưa ngài,” Hai Mắt đáp lời, “chắc chắn em sẽ làm được, bởi vì cái cây này là của chính em mà.” Nói rồi cô uyển chuyển trèo lên cây, nhẹ nhàng bẻ lấy một cành rợp bóng lá bạc cùng những chùm quả vàng óng rồi trao tận tay chàng Hiệp sĩ.

Chàng Hiệp sĩ liền dịu dàng hỏi: “Hỡi Hai Mắt, ta phải lấy gì đền đáp cho nàng đây?”

“Ôi!” Hai Mắt ngậm ngùi đáp, “Từ sáng sớm tinh mơ cho đến tận đêm khuya khoắt, lúc nào cháu cũng phải chịu đựng đói khát, cơ hàn cùng muôn vàn nỗi buồn tủi bủa vây. Nếu ngài có lòng thương tình đưa em đi theo, giải thoát em khỏi chốn đọa đày này, thì đó là niềm hạnh phúc lớn lao nhất đời em rồi.”

Nghe vậy, chàng Hiệp sĩ liền dịu dàng đỡ Hai Mắt lên lưng ngựa, đưa cô về tận lâu đài của thân phụ chàng. Tại đây, chàng sắm cho cô những bộ xiêm y lộng lẫy, ban cho cô những món ăn thức uống ngon lành cho đến thỏa thuê thì thôi. Và vì quá đỗi si mê tấm lòng của cô, chàng đã quyết định rước cô về làm vợ, tổ chức một lễ cưới linh đình ngập tràn trong niềm vui hân hoan tột độ.

Khoảnh khắc Hai Mắt được chàng Hiệp sĩ tuấn tú rước đi mất, hai người chị ở nhà tức tối đến mức ruột gan lộn mửa vì ghen ghét. Dẫu vậy, họ vẫn tự an ủi: “Dù sao thì cái cây kỳ diệu kia vẫn ở lại với chúng ta cơ mà. Cho dù có không hái được quả nào đi nữa thì ai đi ngang qua cũng sẽ phải dừng chân ngắm nghía, rồi xuýt xoa trầm trồ khen ngợi cho xem. Biết đâu chừng nhờ thế mà tụi mình lại gặp được vận may nào khác thì sao?”

Thế nhưng ngặt nỗi, vào sáng hôm sau, cái cây kỳ diệu ấy đã biến mất tăm biến tích không một dấu vết, chấm dứt hoàn toàn mọi mộng tưởng hão huyền của họ. Trong khi đó, khi Hai Mắt ngước nhìn qua khung cửa sổ căn phòng nhỏ của mình ở lâu đài, cô vô cùng mừng rỡ khi thấy cái cây ấy đang đứng sừng sững ngay trước hiên nhà. Hóa ra nó đã di chuyển theo chân cô đến tận chốn này.

Hai Mắt cứ thế sống những tháng ngày hạnh phúc dài lâu. Cho đến một ngày nọ, có hai người phụ nữ rách rưới tới cổng lâu đài của cô để xin bố thí. Nhìn kỹ khuôn mặt họ, cô bỗng bàng hoàng nhận ra đó chính là hai người chị cả Một Mắt và Ba Mắt thuở nào. Giờ đây, cảnh đời nghèo túng đã đẩy họ vào bước đường cùng, phải đi lang thang khắp nơi chìa tay xin từng miếng ăn qua ngày đoạn tháng. Hai Mắt đã rộng mở vòng tay chào đón, đối xử vô cùng tử tế và chu cấp cho hai người chị mọi bề. Cảm kích trước ân huệ ấy, cả Một Mắt và Ba Mắt đã thành tâm ăn năn hối hận vì những cay nghiệt, tàn ác mà họ từng đối xử với đứa em gái út thuở thiếu thời.