Tại Landrecies, trời vẫn mưa và gió vẫn thổi; nhưng chúng tôi đã tìm được một căn phòng hai giường rộng rãi với đầy đủ đồ đạc, những chiếc vạc đựng nước thật sự với nguồn nước thật sự trong đó, cùng một bữa tối: một bữa tối đúng nghĩa, không thể thiếu những ly rượu vang hảo hạng. Sau một đêm đóng vai kẻ bán hàng rong, rồi lại thành bia đỡ đạn cho thời tiết suốt cả ngày hôm sau, những điều kiện thoải mái này rơi vào tim tôi tựa ánh nắng mặt trời. Có một người bán trái cây người Anh dùng bữa tối ở đó, đi cùng với một người bán trái cây người Bỉ; vào buổi tối tại quán cà phê, chúng tôi đã nhìn thấy người đồng hương của mình thua một khoản tiền lớn trò chơi ném nút chai, và chẳng hiểu sao, điều này lại khiến chúng tôi thấy vui thích.

Hóa ra chúng tôi sẽ còn phải ở lại Landrecies lâu hơn dự kiến; bởi vì thời tiết ngày hôm sau thật điên rồ hết chỗ nói. Đây không phải là nơi mà người ta sẽ chọn để nghỉ ngơi qua ngày; vì nó gần như hoàn toàn là các công trình phòng thủ. Bên trong các chiến lũy là một vài dãy nhà, một dãy nhà lính dài, và một nhà thờ, cố gắng phô bày ra vẻ mặt nào đó được chừng nào hay chừng ấy, hòng ra dáng một thị trấn. Dường như chẳng có hoạt động buôn bán nào cả; và một chủ cửa hàng mà từ đó tôi mua một bộ đánh lửa bằng đá trị giá sáu xu đã xúc động đến mức nhét đầy túi tôi những viên đá lửa dự phòng coi như khuyến mãi. Các công trình công cộng duy nhất thu hút sự chú ý của chúng tôi là khách sạn và quán cà phê. Nhưng chúng tôi cũng đã ghé thăm nhà thờ. Nơi đó là chốn an nghỉ của Thống chế Clarke. Song vì cả hai chúng tôi chưa từng nghe về vị anh hùng quân sự đó bao giờ, nên chúng tôi đã chịu đựng những mối liên hệ lịch sử của chốn này với một tinh thần kiên cường.

Ở mọi thị trấn đồn trú, tiếng kèn gọi lính canh, tiếng kèn thức giấc, và những âm thanh tương tự luôn tạo thành một khúc dạo đầu lãng mạn tuyệt vời cho nhịp sống thị dân. Tiếng kèn lệnh, tiếng trống, và tiếng sáo bản thân chúng là những âm thanh tuyệt diệu nhất trong tự nhiên; và khi chúng đưa tâm trí hướng về những đoàn quân đang hành quân, cùng những thăng trầm đầy chất thơ của chiến tranh, chúng khơi gợi lên một niềm tự hào nào đó trong lồng ngực. Nhưng giữa một thị trấn mờ nhạt như Landrecies, nơi chẳng có mấy hoạt động diễn ra, những tiếng hiệu lệnh quân sự này lại tạo ra một sự náo động tương ứng. Quả thực, chúng là những điều duy nhất đáng nhớ. Đó chính là nơi để nghe tiếng tuần tra đi qua vào ban đêm trong bóng tối, với tiếng bước chân nện vững chắc của binh lính, và tiếng trống vang dội đến giật mình. Nó gợi nhắc bạn rằng ngay cả nơi này cũng là một mắt xích trong cỗ máy chiến tranh vĩ đại của châu Âu, và biết đâu một ngày nào đó trong tương lai sẽ bị bao vây bởi khói súng đại bác cùng tiếng gầm thét, để rồi tự khắc ghi tên mình vào hàng ngũ những thành trì kiên cố.

Dù sao đi nữa, tiếng trống, với giọng điệu mang âm hưởng nhà binh cùng hiệu ứng sinh lý đặc biệt của nó—vâng, thậm chí ngay cả hình dáng cồng kềnh và buồn cười ấy,—vẫn đứng độc lập giữa các nhạc cụ tạo ra âm thanh. Và nếu đúng như tôi từng nghe người ta nói rằng mặt trống được bọc bằng da lứa, thì thật là một sự mỉa mai đầy chất thơ làm sao! Cứ như thể lớp da của loài vật chịu thương chịu khó này chưa đủ bị hành hạ khi còn sống, lúc thì bởi những kẻ bán hàng rong ở Lyon, lúc thì bởi những nhà tiên tri Do Thái kiêu ngạo, để rồi sau khi chết, nó vẫn phải bị lột khỏi phần mông tội nghiệp của con vật, căng lên mặt trống, và bị đánh lên đêm này qua đêm khác quanh đường phố của mọi thị trấn đồn trú ở châu Âu. Và trên các cao điểm Alma và Spicheren, hay bất cứ nơi nào cờ đỏ của thần chết đang phấp phới tung bay và tấu lên khúc nhạc đầy uy lực của chính hắn trên những cỗ đại bác, thì ở đó, những cậu lính đánh trống với gương mặt tái mét đang vội vã chạy qua những đồng đội đã ngã xuống cũng phải đập phá và hành hạ mảnh da cắt ra từ phần hông của những chú lừa hiền lành.

Nói chung, một con người chẳng bao giờ làm việc gì vô ích hơn là khi hắn cặm cụi với cái trò nện da lừa này. Chúng ta đều biết tác dụng của nó trong đời thực ra sao, và rằng cái giống lừa đần độn ấy sẽ chẳng chịu bước nhanh hơn dẫu có bị đánh đập. Nhưng trong trạng thái xác ướp và sự tồn tại đầy u sầu của chính nó, khi lớp da rỗng vang lên theo nhịp cổ tay của người đánh trống, và từng tiếng thình thịch đi thẳng vào trái tim con người, gieo rắc sự điên cuồng vào đó cùng cái cảm giác ở nhịp mạch mà chúng ta, với lối nói khoác lác khoa trương của mình, vẫn gọi chệch đi là Chủ nghĩa Anh hùng:—chẳng phải trong đó ẩn chứa điều gì đó mang tính trả thù đối với những kẻ từng ngược đãi con lừa hay sao? Xưa kia, nó có thể nói rằng, các người đã đánh đập ta từ đồi cao xuống lũng sâu, và ta buộc phải cắn răng chịu đựng; nhưng giờ đây, khi ta đã chết, những cú đánh đần độn vốn chẳng mấy ai nghe thấy trên những con đường đồng quê ấy nay đã trở thành khúc nhạc sôi động ở ngay tiền duyên của lữ đoàn; và cứ mỗi đòn mà các người giáng lên chiếc áo khoác cũ kỹ của ta, các người sẽ lại thấy một người đồng đội vấp ngã.

Chẳng bao lâu sau khi tiếng trống đi qua quán cà phê, Cigarette và Arethusa bắt đầu thấy buồn ngủ, liền lên đường trở về khách sạn, vốn chỉ cách đó chừng một hoặc hai căn nhà. Nhưng dẫu chúng tôi có phần hờ hững với Landrecies, thì Landrecies lại chẳng hề hờ hững với chúng tôi. Suốt cả ngày hôm đó, theo như chúng tôi được biết, người ta đã liên tục chạy ra giữa những trận mưa giông để tới thăm hai chiếc thuyền của chúng tôi. Hàng trăm con người, theo lời đồn đại, dẫu rằng điều đó có vẻ chẳng mấy khớp với ấn tượng của chúng tôi về thị trấn — hàng trăm con người đã đến chiêm ngưỡng chúng nơi chúng nằm trong một nhà kho chứa than. Chúng tôi bỗng trở thành những nhân vật nổi tiếng ở Landrecies, dẫu chỉ mới tối hôm trước còn là những kẻ bán hàng rong ở Pont.

Và giờ đây, khi rời khỏi quán cà phê, chúng tôi đã bị bám theo và kịp bắt kịp ngay tại cửa khách sạn bởi một nhân vật không ai khác chính là Juge de Paix (Quan tòa án hòa giải): một chức sắc, theo những gì tôi có thể hiểu được, có địa vị tương đương với một Thẩm phán Phó ở Scotland. Ông trao danh thiếp cho chúng tôi và mời chúng tôi ở lại dùng bữa tối nhẹ với ông ngay tại chỗ, một cách hết sức lịch thiệp và tao nhã, đúng như cách mà những người đàn ông Pháp vẫn thường làm. Ông bảo rằng đó là vì danh dự của Landrecies; và mặc dù chúng tôi thừa biết mình chẳng thể làm rạng danh cho nơi này được là bao, chúng tôi chắc chắn phải là những kẻ thô lỗ lắm mới đi từ chối một lời mời được đưa ra một cách nhã nhặn nhường ấy.

Ngôi nhà của vị Thẩm phán nằm ngay gần đó; đó là một cơ ngơi của người độc thân được bài trí rất trang nhã, với một bộ sưu tập kỳ thú gồm những chiếc chảo đồng hâm giường cổ treo trên tường. Một số chiếc trong số đó được chạm trổ vô cùng tỉ mỉ. Đó quả là một ý tưởng mang đậm chất thơ đối với một nhà sưu tầm. Bạn không khỏi liên tưởng đến việc đã có bao nhiêu chiếc mũ ngủ từng chúc đầu qua những chiếc chảo hâm giường này trong các thế hệ trước; biết bao câu chuyện cười từng được bật mí và những nụ hôn từng được trao trong lúc chúng còn đang phục vụ con người; và chúng đã phải vô ích diễu hành qua bao nhiêu chiếc giường hấp hối. Giá mà chúng có thể cất lời, thì chúng đã từng chứng kiến biết bao cảnh tượng lố bịch, bất lịch sự và bi thảm đến nhường nào!

Rượu vang vô cùng tuyệt hảo. Khi chúng tôi cất lời khen ngợi vị Thẩm phán về chai rượu, ông liền nói: "Tôi không mời các ông loại dở nhất của mình đâu." Tôi tự hỏi bao giờ người Anh mới học được những phong thái hiếu khách này. Chúng rất đáng để học hỏi; chúng tô điểm cho cuộc sống, và biến những khoảnh khắc bình thường trở nên rực rỡ.

Có hai vị khách người Landrecies khác cũng có mặt. Một người là nhân viên thu thuế gì đó, tôi quên mất rồi; người còn lại, theo lời chúng tôi được biết, là công chứng viên chính của thị trấn. Thế là cả năm chúng tôi ít nhiều đều có dính líu đến luật pháp. Với tình hình đó, câu chuyện hầu như chắc chắn sẽ trở nên vô cùng chuyên môn hóa. Cigarette diễn giải luật người nghèo một cách hết sức ra vẻ bề trên. Và chẳng bao lâu sau, tôi thấy mình đang say sưa giảng giải về Luật Hôn nhân bất hợp pháp của Scotland, một lĩnh vực mà tôi rất đỗi vui mừng vì chẳng biết chút gì. Viên thu thuế và vị công chứng viên, đều là những người đã có gia đình, liền trêu chọc vị Thẩm phán — người vẫn còn độc thân — rằng chính ông là kẻ khơi mào cho chủ đề này. Ông liền chối phắt đi với một vẻ mặt vừa ngượng ngùng vừa đắc ý, y hệt như tất cả những người đàn ông mà tôi từng gặp, dù là người Pháp hay người Anh. Thật kỳ lạ làm sao khi tất cả chúng ta, trong những khoảnh khắc sơ hở, lại đều thích được coi là một kẻ đào hoa dăm ba chút với phụ nữ!

Khi buổi tối dần trôi về muộn, rượu vang càng lúc càng hợp khẩu vị của tôi hơn; rượu mạnh thậm chí còn ngon hơn cả rượu vang; và bầu không khí của buổi hội ngộ thì vô cùng nồng hậu. Đây có thể coi là đỉnh cao của sự mến mộ mà chúng tôi nhận được trong suốt chuyến hành trình. Suy cho cùng, việc được ở trong nhà của một vị Thẩm phán, chẳng phải mang ý nghĩa bán chính thức của một sự vinh danh hay sao? Và thế là, nhớ đến việc nước Pháp là một quốc gia vĩ đại nhường nào, chúng tôi đã tận hưởng bữa tiệc một cách trọn vẹn nhất. Landrecies đã chìm vào giấc ngủ từ lâu trước khi chúng tôi quay trở lại khách sạn; và những lính gác trên các chiến lũy lúc ấy đã bắt đầu ngóng chờ ánh bình minh.