[TIÊU ĐỀ CHƯƠNG GỐC KHÔNG CÓ, BỎ QUA]

Rời Bleymard sau bữa trưa, dẫu trời đã muộn, tôi vẫn lên đường chinh phục một phần dãy Lozère. Một con đường mòn sỏi đá, ít người qua lại dẫn lối cho tôi bước tiếp; và tôi đã gặp chừng nửa tá xe bò từ trong rừng đi xuống, chiếc nào cũng chở nặng một thân cây thông trọn vẹn để làm củi sưởi mùa đông. Khi lên đến đỉnh khu rừng, vốn không mọc quá cao trên sườn núi lạnh lẽo này, tôi rẽ trái theo một lối mòn giữa những hàng thông cho đến khi tìm được một thảm cỏ xanh tươi, nơi một con suối nhỏ róc rách chảy qua mấy mỏm đá đủ làm chiếc vòi nước cho tôi. "Nơi một chốn bồng lai thâm nghiêm hoặc linh thiêng... chưa từng có nữ thần hay thần rừng nào lui tới." Những thân cây không quá già nhưng mọc dày đặc quanh bãi đất trống; chẳng có tầm nhìn nào ngoài hướng đông bắc nhìn ra những đỉnh đồi xa xôi, hoặc thẳng lên bầu trời; và chỗ cắm trại mang lại cảm giác an toàn, kín đáo như trong một căn phòng. Lúc tôi kịp thu xếp xong xuôi và cho Modestine ăn uống, trời đã bắt đầu chạng vạng. Tôi chui người vào túi ngủ tận đầu gối, đánh một bữa thật thịnh soạn; và vừa khi mặt trời lặn hẳn, tôi sụp vành mũ xuống mắt rồi chìm vào giấc ngủ.

Ban đêm dưới một mái nhà là khoảng thời gian tẻ nhạt, chết lặng; nhưng ở chốn thiên nhiên hoang dã, nó trôi qua nhẹ nhàng với những vì sao, hơi sương và hương thơm, cùng các khoảng thời gian được đánh dấu bằng sự biến đổi của diện mạo Tự nhiên. Thứ tự tưởng như là một dạng chết chóc tạm bợ đối với những con người bị bóp nghẹt giữa bốn bức tường và màn cửa, lại chỉ là giấc ngủ nhẹ nhàng và đầy sức sống đối với kẻ ngủ ngoài trời. Suốt cả đêm, anh ta có thể nghe tiếng Tự nhiên thở sâu và tự do; ngay cả khi nghỉ ngơi, bà vẫn trở mình và mỉm cười; và có một khoảnh khắc xao động mà những kẻ sống trong nhà chẳng thể nào biết tới, khi một luồng sinh khí thức tỉnh lan tỏa khắp bán cầu đang ngủ say, và toàn bộ thế giới hoang dã ngoài trời đều đứng dậy. Đó là lúc những con gà trống gáy lần đầu, lần này không phải để báo hiệu bình minh, mà giống như một người canh gác vui vẻ thúc giục đêm dài mau qua. Đàn gia súc thức giấc trên đồng cỏ; cừu non ăn điểm tâm trên những sườn đồi đẫm sương, rồi chuyển sang chỗ ngủ mới giữa đám dương xỉ; và những kẻ không nhà cửa, những kẻ đã ngả lưng cùng bầy gia cầm, mở đôi mắt mờ ảo của mình để chiêm ngưỡng vẻ đẹp của màn đêm.

Trước tiếng gọi vô thanh nào, trước cái chạm nhẹ nhàng nào của Tự nhiên, mà tất cả những sinh linh đang ngủ say ấy lại cùng lúc bừng tỉnh vào cùng một giờ? Phải chăng các vì sao trút xuống một nguồn cảm hóa, hay chúng ta đang cùng chia sẻ một nhịp đập thổn thức từ lòng mẹ Trái Đất bên dưới những thân thể đang nghỉ ngơi? Ngay cả những người chăn cừu và dân quê lớn tuổi, những kẻ thông thạo nhất về những bí ẩn này, cũng chẳng thể đoán nổi ý đồ hay mục đích của sự phục sinh hàng đêm ấy. Họ chỉ khẳng định rằng điều đó diễn ra vào khoảng hai giờ sáng, và chẳng biết gì hơn cũng chẳng màng gặng hỏi. Suy cho cùng, đó cũng là một trải nghiệm thú vị. Chúng ta bị đánh thức khỏi giấc ngủ, chẳng qua cũng giống như triết gia Montaigne ham hưởng lạc, là "để có thể thưởng thức nó một cách trọn vẹn và sâu sắc hơn." Chúng ta có một khoảnh khắc để ngước nhìn các vì sao. Và đối với một số tâm hồn, có một niềm vui đặc biệt khi nghĩ rằng chúng ta đang chung nhịp đập với mọi sinh vật ngoài trời xung quanh, rằng chúng ta đã trốn khỏi ngục Bastille của nền văn minh, để chốc lát hóa thành một loài thú thiện lành và một chú cừu trong bầy đàn của Tự nhiên.

Khi khoảnh khắc ấy đến với tôi giữa rừng thông, tôi thức dậy với cổ họng khô khốc. Chiếc ca thiếc để cạnh tôi vẫn còn lưng lửng nước. Tôi uống cạn một hơi; và cảm thấy tỉnh như sáo sau ngụm nước lạnh buốt ấy, tôi ngồi bật dậy để cuốn một điếu thuốc. Những vì sao sáng rực, rỡ màu sắc và trông như những viên ngọc quý, nhưng không lạnh lẽo. Một làn sương bạc mờ ảo tượng trưng cho dải Ngân Hà. Xung quanh tôi, những ngọn linh sam đen sẫm đứng thẳng tắp và bất động. Dựa vào màu trắng của chiếc yên ngựa, tôi có thể nhìn thấy Modestine đang đi vòng quanh theo sợi dây buộc; tôi có thể nghe tiếng nó đều đặn nhai thảm cỏ; nhưng ngoài ra chẳng còn âm thanh nào khác, ngoại trừ tiếng thì thầm không tài nào tả xiết của con suối nhỏ qua kẽ đá. Tôi nằm dài hút thuốc, thẫn thờ ngắm nhìn màu sắc của bầu trời – theo cách chúng ta gọi khoảng không vũ trụ ấy – từ chỗ ánh lên sắc đỏ xám đằng sau những rặng thông cho đến chỗ hiện ra một màu xanh đen bóng loáng giữa các vì sao. Cốt để trông giống một kẻ buôn bán dạo hơn, tôi đeo một chiếc nhẫn bạc. Tôi có thể thấy nó lấp lánh mờ ảo mỗi khi đưa qua đưa lại điếu thuốc; và sau mỗi hơi rít, lòng bàn tay tôi bừng sáng, trong giây lát trở thành điểm sáng rực rỡ nhất giữa khung cảnh thiên nhiên.

Một cơn gió thoảng, giống làn khí mát di động hơn là một dòng không khí, thỉnh thoảng lại lướt qua bãi đất trống; thế nên ngay cả trong căn phòng lớn của tôi, không khí vẫn được đổi mới suốt cả đêm dài. Tôi rùng mình khi nghĩ tới quán trọ ở Chasseradès với những chiếc mũ ngủ chen chúc; rùng mình khi nghĩ tới những chiến tích ban đêm của đám thư sinh và sinh viên, của những nhà hát ngột ngạt, những chiếc chìa khóa vạn năng và căn phòng bí bách. Đã lâu lắm rồi tôi mới lại tận hưởng được sự tĩnh tại trọn vẹn của bản thân đến thế, và cảm thấy ít phụ thuộc vào vật chất nhường ấy. Thế giới bên ngoài, nơi chúng ta thường co ro trốn tránh trong những ngôi nhà, hóa ra rốt cuộc lại là một chốn dung thân dịu êm; và đêm này qua đêm khác, giường ngủ của một con người dường như đã được dọn sẵn và chờ đợi anh ta ngoài đồng nội, nơi Thượng Đế rộng mở mái nhà chào đón tất cả. Tôi ngỡ như mình vừa tái khám phá ra một trong những chân lý vốn được mặc khải cho những kẻ hoang dã nhưng lại bị giấu kín khỏi các nhà kinh tế học; ít ra, tôi cũng tự khám phá ra một niềm vui mới cho riêng mình. Thế nhưng, ngay cả khi đang đắc ý trong sự cô độc ấy, tôi chợt nhận ra một sự thiếu vắng kỳ lạ. Tôi ước gì có một người đồng hành nằm bên mình dưới ánh sao, lặng thầm và bất động, nhưng luôn trong tầm tay với. Bởi có một sự gắn bó còn tĩnh lặng hơn cả sự cô độc, và nếu hiểu đúng, đó chính là sự cô độc hoàn hảo. Và được sống giữa thiên nhiên cùng người phụ nữ mình yêu mới là cuộc sống trọn vẹn và tự do nhất.

Khi tôi đang nằm đó, lơ lửng giữa sự thỏa mãn và nỗi khát khao, một âm thanh mờ ảo len lỏi đến bên tôi qua những rặng thông. Ban đầu, tôi tưởng đó là tiếng gà gáy hay tiếng chó sủa từ một nông trại nào đó rất xa; nhưng rồi nó cứ đều đặn và dần dà rõ hình hài trong tai tôi, cho đến khi tôi nhận ra có một lữ khách đang rảo bước trên con đường cái quan dưới thung lũng, vừa đi vừa cất giọng hát vang. Tiếng hát ấy nhiệt tình hơn là uyển chuyển; nhưng anh ta cất cao lồng ngực mà ngân nga; và âm thanh giọng hát đã bao trùm sườn đồi, làm rung chuyển bầu không khí trong những thung lũng ngập lá. Tôi từng nghe tiếng người qua đường ban đêm ở những thành phố đang ngủ; vài người trong số họ hát; tôi nhớ có người còn thổi kèn túi rất to. Tôi từng nghe tiếng lộc cộc của xe ngựa bỗng vang lên sau nhiều giờ tĩnh lặng, rồi lướt qua trong vài phút ở tầm nghe của tôi khi tôi đang nằm trên giường. Luôn có một vẻ lãng mạn quanh những kẻ lang thang trong đêm tối, và với một chút hồi hộp, chúng ta cố đoán xem công việc của họ là gì. Nhưng ở đây, sự lãng mạn ấy nhân lên gấp bội: một bên là người lữ khách vui tính kia, trong lòng ngập tràn hơi men, cất cao tiếng hát giữa đêm trường; và một bên là tôi, cuộn mình trong túi ngủ, đơn độc hút thuốc giữa cánh rừng thông ở độ cao gần năm nghìn thước hướng về các vì sao.

Khi tôi tỉnh giấc lần nữa (Chủ Nhật, ngày 29 tháng 9), nhiều ngôi sao đã biến mất; chỉ còn những người bạn đồng hành kiên cường nhất của màn đêm vẫn còn sáng tỏ phía trên đầu; và phía đằng Đông, tôi nhìn thấy một làn sương mờ ảo trên chân trời, giống hệt dải Ngân Hà lúc tôi thức giấc lần trước. Ngày mới đã đến. Tôi thắm chiếc đèn lồng, và dưới ánh sáng lập lòe như đom đóm ấy, tôi xỏ bốt và mang xà cạp; rồi tôi bẻ vụn ít bánh mì cho Modestine, múc đầy bình nước ở vòi, và châm bếp cồn để nấu chút sô-cô-la. Bóng tối xanh thẳm còn lưu lại lâu trong khoảnh đất nơi tôi đã có giấc ngủ ngon lành; nhưng chẳng mấy chốc, một vệt cam rộng lớn đã tan chảy thành sắc vàng dọc theo những đỉnh núi thuộc vùng Vivarais. Một niềm hân hoan trang nghiêm ngự trị trong tâm trí tôi trước sự chào đón ngày mới dần dần và đáng yêu ấy. Tôi lắng nghe tiếng suối chảy với niềm vui thích; tôi đưa mắt tìm kiếm một điều gì đó đẹp đẽ và bất ngờ; nhưng những cây thông đen đứng lặng, thung lũng hõm sâu, chú lừa đang nhai cỏ, tất cả vẫn giữ nguyên hình dáng cũ. Chẳng có gì thay đổi ngoài ánh sáng, và quả thực, ánh sáng ấy đã phủ lên vạn vật một linh hồn của sự sống cùng hơi thở bình yên, dấy lên trong tôi một niềm phấn khích kỳ lạ.

Tôi uống cạn phần sô-cô-la pha nước của mình – món đồ uống dẫu không béo ngậy nhưng ít ra cũng còn nóng – rồi lang thang khắp bãi cỏ. Trong lúc tôi còn đang thong thả, một cơn gió thổi mạnh, dài như một tiếng thở dài nặng nhọc, thổi thốc thẳng từ hướng ban mai tới. Trời lạnh làm tôi hắt xì. Những tán cây gần đó quăng quật những chùm lá đen nhánh theo luồng gió lướt qua; và tôi có thể thấy những ngọn thông mỏng manh ở phía xa dọc theo rìa đồi đang chao đảo nhẹ qua lại trước ánh vàng rực phương Đông. Mười phút sau, ánh nắng mặt trời lan nhanh như phi nước đại dọc theo sườn đồi, xua đi những bóng râm và gieo rắc ngàn tia lấp lánh, ngày mới đã thực sự đến hẳn.

Tôi vội vã chuẩn bị hành lý và đối mặt với con dốc hiểm trở trước mắt; nhưng trong lòng tôi hãy còn vương vấn một điều gì đó. Đó chỉ là một ý nghĩ chợt nảy sinh; thế nhưng có những ý nghĩ cứ hay dai dẳng mãi. Tôi đã được tiếp đón vô cùng nồng hậu và phục vụ chu đáo trong quán trọ xanh mát của mình. Căn phòng thoáng đãng, nước uống tuyệt vời, và bình minh đã gọi tôi dậy đúng giờ. Tôi không bàn tới những bức thảm treo tường hay chiếc trần nhà có một không hai, cũng chẳng nhắc đến tầm nhìn bao quát từ những ô cửa sổ; thế nhưng tôi cảm thấy mình đang mắc nợ ai đó vì toàn bộ sự thết đãi hào phóng này. Thế nên, tôi lấy làm thích thú, theo một cách nửa đùa nửa thật, để lại những đồng tiền xu trên thảm cỏ dọc đường đi, cho đến khi đủ trả tiền phòng cho một đêm. Tôi chỉ mong chúng không rơi vào tay một gã chăn gia đình giàu có mà thô lỗ.