Khi kiểm tra vào sáng ngày 3 tháng 10, Modestine được chẩn đoán là không đủ sức khỏe để tiếp tục lên đường. Người giữ chuồng ngựa cho biết con vật cần nghỉ ngơi ít nhất hai ngày; thế nhưng, tôi lúc bấy giờ lại sốt sắng muốn đến Alais để nhận thư, và vì đang ở một vùng đất văn minh có xe khách tuyến cố định, tôi quyết định bán người bạn nhỏ của mình để lên chiếc xe công cộng vào buổi chiều hôm đó. Cuộc hành trình ngày hôm qua của chúng tôi, cùng với lời xác nhận từ người đánh xe từng bám theo chúng tôi lên con dốc dài ở St. Pierre, đã tạo nên tiếng tăm khá tốt về sức bền của con lừa. Những ai có ý định mua đều nhận thức rõ đây là một cơ hội có một không hai. Trước mười giờ, tôi đã nhận được một lời đề nghị mua với giá hai mươi lăm franc; và trước buổi trưa, sau một trận chiến khẩu chiến quyết liệt, tôi đã bán nó, tính cả yên cương, với giá ba mươi lăm franc. Lợi ích tài chính thì không thấy rõ lắm, nhưng bù lại tôi đã mua được sự tự do cho chính mình.

St. Jean du Gard là một thị trấn lớn, và phần lớn cư dân theo đạo Tin Lành. Vị thị trưởng, một tín đồ Tin Lành, đã nhờ tôi giúp đỡ một việc nhỏ mà bản thân nó cũng mang đậm nét đặc trưng của vùng đất này. Các thiếu nữ vùng Cévennes thường tận dụng điểm chung về tôn giáo và sự bất đồng ngôn ngữ để sang Anh làm gia sư; và ở đây có một cô gái quê ở Mialet đang chật vật với những tờ thông cáo bằng tiếng Anh gửi đến từ hai cơ quan môi giới khác nhau ở London. Tôi đã giúp hết sức có thể; và còn chủ động đưa ra một vài lời khuyên mà tôi cho là vô cùng sáng suốt.

Tôi còn ghi nhận thêm một điều nữa. Bệnh rệp phylloxera đã tàn phá các vườn nho ở vùng này; và vào sáng sớm, dưới tán những cây hạt dẻ cạnh bờ sông, tôi bắt gặp một nhóm người đang hì hục làm việc bên chiếc máy ép táo cider. Ban đầu tôi không tài nào hiểu được họ đang làm gì, bèn hỏi một người trong nhóm để được giải thích.

“Đang làm rượu táo cider đấy,” hắn đáp. “Oui, c'est comme ça. Comme dans le nord!”

Giọng hắn phảng phất vẻ mỉa mai: xứ sở này đang dần đi đến hồi diệt vong.

Phải đợi đến khi đã ngồi vững vàng bên cạnh người đánh xe, nghe tiếng bánh xe lăn lộc cộc qua thung lũng đá lúp xúp những cây ô liu lùn, tôi mới thực sự nhận thức được sự mất mát của mình. Tôi đã mất đi Modestine. Cho đến khoảnh khắc ấy, tôi cứ ngỡ mình căm ghét nó; thế nhưng giờ đây, khi nó đã rời xa,

“Và ôi!

Khác biệt biết bao cho tôi!”

Trong suốt mười hai ngày, chúng tôi đã là những người bạn đồng hành gắn bó; chúng tôi đã vượt qua quãng đường dài hơn một trăm hai mươi dặm, băng qua vài ngọn núi đáng kể, và cùng nhau nhịp nhàng bước đi với sáu cái chân trên biết bao con đường tắt gập ghềnh đá và lầy lội. Kể cả sau ngày đầu tiên, dù đôi lúc tôi tỏ ra tổn thương và lạnh lùng, tôi vẫn giữ được sự kiên nhẫn của mình; còn về phần nó, tội nghiệp thay! nó đã tôn sùng tôi như một vị thần. Nó rất thích ăn đồ lấy ra từ lòng bàn tay tôi. Nó kiên nhẫn, có vóc dáng tao nhã, mang màu lông của một chú chuột lý tưởng, và nhỏ nhắn đến mức khó ai bì kịp. Những thói hư tật xấu của nó là bản tính chung của loài và giới tính ấy; còn những phẩm chất cao đẹp là của riêng nó. Vĩnh biệt nhé, và dẫu là vĩnh viễn—

Cha Adam đã khóc khi bán nó cho tôi; đến lượt tôi sau khi bán nó đi, tôi cũng bị cám dỗ muốn làm theo gương ông; và vì chỉ ở một mình cùng người đánh xe cùng bốn, năm thanh niên dễ mến, tôi đã chẳng ngần ngại buông xuôi theo cảm xúc của mình.