Hôm sau (Thứ Ba, ngày 24 tháng 9), mãi đến tận hai giờ chiều tôi mới viết xong nhật ký và sửa lại chiếc ba lô. Lần này tôi quyết tâm tự mang ba lô trên lưng chứ nhất quyết không dính líu gì đến giỏ đác nữa. Nửa giờ sau, tôi lên đường hướng về Le Cheylard l'Évêque, một ngôi làng nằm ven khu rừng Mercoire. Người ta bảo đi bộ đến đó mất chừng một tiếng rưỡi; và tôi nghĩ chắc mình cũng chẳng quá hoang đường khi đoán rằng một kẻ vướng víu theo con lừa có thể vượt qua quãng đường ấy trong bốn giờ.
Suốt dọc con dốc dài từ Langogne, trời mưa và mưa đá cứ thay phiên nhau trút xuống; gió thổi mạnh lên từng cơn một cách đều đặn dẫu chẳng nhanh nhẩu gì. Những đám mây vội vã kéo đến—có đám kéo theo những giàn mưa trắng xóa, có đám cuồn cuộn rực sáng như thể chực chờ tuyết rơi—lao vun vút từ phương bắc và bám theo tôi suốt dọc đường. Chẳng mấy chốc tôi đã rời khỏi vùng bồn địa canh tác của lưu vực Allier, rời xa những chú bò cày kéo cùng những cảnh tượng đồng quê quen thuộc. Thảo nguyên, đầm lầy ngập tràn hoa thạch nam, những dải đất đá và thông, những cánh rừng bạch dương điểm xuyết sắc vàng mùa thu, dăm ba ngôi nhà trơ trọi cùng những cánh đồng tiêu điều—đó chính là diện mạo của vùng đất này. Đồi núi cứ thế nối tiếp nhau điệp trùng; những lối mòn dắt gia súc nhỏ bé, xanh rì và đầy đá cứ uốn lượn đan xen, có đoạn chia làm ba làm bốn, có đoạn lụi tàn giữa những trũng lầy, rồi lại lổn nhổn hiện lên bên sườn đồi hay mép rừng.
Chẳng có con đường thẳng nào dẫn đến Cheylard, và việc dò dẫm lối đi giữa vùng địa hìnhấp mô cùng chốn mê cung lối mòn đứt quãng này thực sự chẳng dễ dàng gì. Chắc là khoảng bốn giờ khi tôi đến Sagnerousse, và tiếp tục bước đi với niềm hân hoan vì tìm được một điểm xuất phát chắc chắn. Hai tiếng sau, khi màn đêm đang sập xuống thật nhanh trong một phút gió lặng, tôi bước ra từ một cánh rừng linh sam nơi mình đã lang thang từ lâu, để rồi chẳng thấy ngôi làng hằng mong đợi mà lại bắt gặp một vùng trũng đầm lầy khác nằm giữa những gò đồi nham nhở. Từ nãy đến giờ, tôi đã nghe văng vẳng tiếng lục lạc bò ở phía trước; và giờ đây, khi vừa ra khỏi bìa rừng, tôi nhìn thấy gần chục con bò cùng khoảng chừng ấy bóng đen mà tôi đoán là trẻ con, dù sương mù đã làm biến dạng hình hài chúng đến mức khó nhận ra. Tất cả bọn chúng đang lặng lẽ nối đuôi nhau vòng quanh theo một vòng tròn, lúc thì nắm tay nhau, lúc lại buông ra trong những nhịp múa lượn và cúi chào. Một điệu nhảy của trẻ thơ vốn gợi lên những liên tưởng vô cùng trong trẻo và sinh động; thế nhưng, giữa lúc chiều tà trên chốn đầm lầy, cảnh tượng ấy lại trở nên kỳ quái và huyễn hoặc đến lạ lùng. Ngay cả tôi, kẻ từng đọc không ít sách của Herbert Spencer, cũng cảm thấy tâm trí mình chợt chìm vào một khoảng lặng ngắt trong tích tắc. Ngay khoảnh khắc tiếp theo, tôi hối thúc Modestine đi tới, điều khiển nó len lỏi qua khoảng trống giống như một con tàu bất kham. Khi ở trên đường mòn, nó cứ lì lợm cắm cổ đi theo ý mình như thể đang xuôi chiều gió thuận; thế nhưng hễ đặt chân lên thảm cỏ hay giữa bãi thạch nam là con vật ấy lại đâm ra điên dại. Bản tính hay đi vòng tròn của những lữ khách lạc đường đã bộc lộ ở nó thành một thứ mê muội thực sự, và tôi phải dùng hết mọi khả năng cầm cương chèo chống mới giữ được một hướng đi tương đối thẳng qua dù chỉ một mảnh ruộng.
Trong lúc tôi đang chật vật tát gió rẽ nước qua vùng lầy lội ấy, lũ trẻ và đàn bò bắt đầu tản mác dần, cuối cùng chỉ còn lại hai đứa con gái đứng lại phía sau. Tôi bèn cất lời hỏi đường chúng. Nhìn chung, đám dân nghèo ở vùng này chẳng mặn mà gì việc chỉ đường cho khách lữ hành. Có một lão già khốn kiếp nọ chỉ lủi thủi quay về nhà, đóng sập và cài then cửa ngay khi thấy tôi đến gần; mặc cho tôi có đập cửa và gào thét khản cả cổ, lão vẫn làm ngơ như điếc đặc. Một kẻ khác, sau khi chỉ cho tôi một hướng đi mà tận sau này tôi mới vỡ lẽ là mình đã hiểu lầm, cứ thản nhiên đứng nhìn tôi đi lạc mà chẳng thèm buông lấy một dấu hiệu cảnh báo. Lão nào thèm đếm xỉa gì đến việc tôi có lang thang suốt cả đêm trên đồi hay không! Còn về hai đứa con gái kia, chúng là một cặp thiếu nữ trơ tráo và láu cá, trong đầu chẳng có gì ngoài những trò nghịch ngợm quỷ quái. Đứa thì lè lưỡi trêu tôi, đứa thì giục tôi cứ theo chân đàn bò, rồi cả hai khúc khích cười và huých khuỷu tay vào nhau. Quái vật xứ Gévaudan từng ăn thịt khoảng một trăm đứa trẻ ở vùng này; bỗng dưng tôi lạiâm thầm thấy đồng cảm với con quái vật ấy.
Bỏ lại hai đứa nhỏ phía sau, tôi rảo bước vượt qua vùng đầm lầy để tiến vào một cánh rừng khác và bắt gặp một con đường mòn rõ lối. Trời càng lúc càng tối sầm lại. Modestine bỗng ngửi thấy điều chẳng lành, tự động rảo bước nhanh hơn và từ đó về sau không còn làm phiền tôi nữa. Đó là dấu hiệu khôn ngoan đầu tiên mà tôi có dịp ghi nhận ở nó. Cùng lúc đó, gió thốc mạnh lên thành một cơn bão nhỏ, và một đợt mưa nặng hạt nữa lại ào ạt kéo đến từ phương bắc. Ở phía bên kia khu rừng, tôi lờ mờ nhìn thấy những ô cửa sổ đỏ rực trong chạng vạng. Đó là thôn Fouzilhic, gồm ba ngôi nhà nằm sườn đồi, gần một cánh rừng bạch dương. Tại đây, tôi gặp một cụ già vô cùng đáng mến; cụ đã đi cùng tôi một đoạn ngắn dưới làn mưa để đưa tôi ra đúng con đường an toàn dẫn về Cheylard. Cụ nhất quyết không nhận thù lao, cứ khua hai tay lên đầu như thể đang đe dọa, miệng tuôn ra một tràng từ chối lanh lảnh bằng thứ thổ ngữ đặc sệt không lẫn vào đâu được.
Cuối cùng thì mọi chuyện có vẻ như đã ổn thỏa. Tâm trí tôi bắt đầu nghĩ đến bữa tối và lò sưởi ấm cúng, lòng bỗng thấy mềm lại một cách dễ chịu. Hỡi ôi, thế mà tôi lại đang đứng bên bờ vực của những khốn khổ mới lớn lao hơn! Chỉ trong chớp mắt, màn đêm buông sầm xuống. Tôi từng trải qua không ít đêm đen trên đường thiên lý, nhưng chưa từng thấy đêm nào đen kít đến thế. Một vệt đá lờ mờ, một vệt đường mòn lấp ló ở đoạn nào còn rõ dấu chân, một màn sương đặc quánh như len dạ, hay lớp bóng tối chồng chất bóng tối vẽ nên hình thù của một cái cây—đó là tất cả những gì tôi có thể phân biệt nổi. Bầu trời đơn giản chỉ là một khối đen kít bao trùm đỉnh đầu; ngay cả những đám mây đang bay lướt qua cũng che giấu tầm nhìn của con người. Tôi đưa tay ra dài bằng một sải tay mà chẳng phân biệt nổi bàn tay mình với lối mòn, cũng chẳng nhận ra cây gót lừa cách đó chừng ấy khoảng cách với thảm cỏ hay bầu trời.
Chẳng mấy chốc, con đường mòn tôi đang đi lại rẽ ra thành ba bốn nhánh giữa một khoảng đồng cỏ đá theo đúng kiểu của vùng này. Vì Modestine đã tỏ ra khá có thiện cảm với những con đường mòn quen thuộc, tôi bèn phó mặc vào bản năng của nó trong hoàn cảnh ngặt nghèo này. Thế nhưng bản năng của một con lừa thì đúng là chẳng mong đợi gì hơn cái tên của nó; chỉ nửa phút sau, nó đã luẩn quẩn trèo lên trèo xuống giữa mấy tảng đá lớn, ngớ ngẩn hệt như bất kỳ con lừa khốn khổ nào mà bạn từng muốn nhìn thấy. Lẽ ra tôi đã dựng trại từ lâu nếu được chuẩn bị chu đáo; nhưng vì chặng đường này quá ngắn, tôi chẳng mang theo rượu, chẳng có bánh mì cho mình, và chỉ đem vỏn vẹn hơn một cân thức ăn cho người bạn đồng hành cái nết na của tôi. Thêm vào đó, cả tôi và Modestine đều đã ướt sũng sau những trận mưa. Thế nhưng lúc này, giá mà tìm được chút nước, tôi sẵn sàng dựng trại ngay bất chấp tất cả. Tuy nhiên, nước hoàn toàn bốc hơi khỏi mặt đất, ngoại trừ thứ nước mưa từ trời rơi xuống, nên tôi đành quyết định quay lại Fouzilhic và nhờ người chỉ đường thêm một đoạn nữa—"hãy cho tôi mượn bàn tay dẫn đường đi thêm một quãng ngắn."
Mọi chuyện quyết định thì dễ, thực hiện mới khó. Giữa màn đêm đen kịt gầm rú đến rợn ngợp này, tôi chẳng thể chắc chắn điều gì ngoài hướng gió. Tôi cứ quay mặt về hướng ấy mà đi; con đường đã biến mất từ lúc nào, tôi cứ thế băng đồng vượt ruộng, lúc thì lội qua những khoảng đầm lầy trống trải, lúc lại bị cản trở bởi những bức tường mà Modestine chẳng tài nào vượt qua nổi, cho đến khi tôi lại nhìn thấy ánh sáng từ những ô cửa sổ đỏ rực. Lần này vị trí của chúng đã khác. Đó không phải là Fouzilhic, mà là Fouzilhac, một ngôi làng nằm cách làng kia chẳng xa về khoảng cách, nhưng lại cách biệt một trời một vực về thâm tâm của những kẻ cư ngụ nơi đây. Tôi cột Modestine vào một cái cổng rồi lần mò bước tới, vấp ngã dúi dụi giữa những đám đá hộc, sụt chân ngập đến đầu gối dưới bùn lầy, cho đến khi chạm tới lối vào làng. Ở ngôi nhà có ánh đèn đầu tiên, có một người phụ nữ nhất quyết không chịu mở cửa cho tôi. Ả ta gào lên qua khe cửa rằng mình chẳng thể giúp gì vì ở nhà một mình lại bị què; nhưng nếu tôi sang nhà bên cạnh thì ở đó có một người đàn ông sẵn sàng giúp đỡ nếu hắn muốn.
Họ kéo ra cửa nhà bên cạnh một cách đông đủ: một người đàn ông, hai người phụ nữ và một đứa trẻ, trên tay cầm theo đôi đèn lồng để săm soi vị khách lữ hành. Gã đàn ông trông không đến nỗi nào, nhưng lại mang một nụ cười lươn lẹo. Hắn ta dựa lưng vào khung cửa rồi lắng nghe tôi giãi bày cơ sự. Tất cả những gì tôi xin chỉ là một người dẫn đường đến tận Cheylard.
"C'est que, voyez-vous, il fait noir," hắn nói.
Tôi bảo hắn rằng đó chính là lý do tôi cần sự giúp đỡ.
"Tôi hiểu chứ," hắn nói với vẻ mặt đầy khó chịu; "mais—c'est—de la peine."
Tôi bảo mình sẵn sàng trả công. Hắn lắc đầu. Tôi nâng giá lên đến mười franc; nhưng hắn vẫn tiếp tục lắc đầu. "Vậy thì anh cứ ra giá đi," tôi nói.
"Ce n'est pas ça," cuối cùng hắn cũng thốt lên với vẻ đầy khó nhọc; "nhưng tôi không bước chân ra khỏi cửa đâu—mais je ne sortirai pas de la porte."
Tôi bắt đầu thấy bực mình, bèn hỏi hắn xem hắn đề nghị tôi phải làm gì lúc này.
"Anh đi đâu sau khi qua Cheylard?" hắn hỏi như để thoái thác.
"Đó không phải việc của anh," tôi đáp lại, bởi tôi chẳng dại gì nuông chiều sự tò mò đê tiện của hắn; "điều đó chẳng thay đổi được hoàn cảnh khốn đốn hiện tại của tôi."
"C'est vrai, ça," hắn cười nhạt thừa nhận; "oui, c'est vrai. Et d'où venez-vous?"
Một người ôn hòa hơn tôi có lẽ cũng đã nổi giận.
"Này," tôi nói, "tôi chẳng việc gì phải trả lời bất kỳ câu hỏi nào của anh cả, thế nên anh cứ đỡ mất công gặng hỏi đi. Tôi đã quá muộn rồi; tôi cần sự giúp đỡ. Nếu anh không chịu tự mình dẫn đường, thì ít ra cũng hãy giúp tôi tìm một ai khác làm việc đó."
"Khoan đã," hắn bỗng la lên. "Chẳng phải anh là kẻ đã đi qua bãi cỏ lúc trời vẫn còn sáng đó sao?"
"Đúng thế, đúng thế," con bé con lên tiếng—nãy giờ tôi chưa nhận ra nó; "chính là monsieur; cháu đã bảo ông ấy đi theo đàn bò mà."
"Còn phần cô, tiểu thư," tôi nói, "cô đúng là một ả hề."
"Và," gã đàn ông bồi thêm, "quái quỷ thật, anh đã làm cái trò gì mà giờ này vẫn còn lảng vảng ở đây thế?"
Quái quỷ thật, đúng thế đấy! Nhưng ngặt nỗi tôi đang kẹt ở đây rồi. "Vấn đề lớn nhất lúc này," tôi bảo hắn, "là phải chấm dứt chuyện này," và một lần nữa tôi đề nghị hắn giúp mình tìm người dẫn đường.
"C'est que," hắn lại lặp lại, "c'est que—il fait noir."
"Được thôi," tôi nói; "lấy một chiếc đèn lồng của anh đi."
"Không," hắn kêu lên, lùi lại một chút và lại rúc vào sau một trong những câu cửa miệng cũ rích; "tôi không bước ra khỏi cửa đâu."
Tôi nhìn thẳng vào mặt hắn. Tôi thấy sự sợ hãi nguyên thủy đang giằng xé trên nét mặt hắn cùng nỗi hổ thẹn không che giấu; hắn đang cười một cách tội nghiệp và dùng lưỡi liếm đôi môi hệt như một đứa học trò vừa bị bắt quả tang trốn học. Tôi phác họa nhanh hoàn cảnh của mình và hỏi hắn rốt cuộc tôi phải làm thế nào.
"Tôi không biết," hắn nói; "tôi không bước chân ra khỏi cửa đâu."
Quả thực đây chính là hiện thân của con Quái vật xứ Gévaudan chứ chẳng sai đi đâu được.
"Thưa ngài," tôi nói với điệu bộ đường bệ nhất của mình, "anh đúng là một kẻ hèn nhát."
Nói đoạn, tôi quay lưng đi thẳng trước sự chứng kiến của cả gia đình nọ—những kẻ đang vội vã rút lui vào bên trong chiến lũy của mình; và cánh cửa nổi tiếng ấy lại đóng sập lại, nhưng không quên mang theo tiếng cười vọng ra phía sau. Filia barbara pater barbarior. Hãy để tôi dùng số nhiều mà gọi chúng: Những con Quái vật xứ Gévaudan.
Ánh đèn lồng đã làm tôi hơi lóa mắt, khiến tôi phải chật vật lê bước giữa những đống đá sỏi và rác rưởi. Tất cả các ngôi nhà khác trong làng đều tối om và im lìm; và mặc dù tôi có gõ cửa hết nhà này đến nhà khác, chẳng có lời hồi đáp nào vang lên. Tình hình thật tồi tệ; tôi nguyền rủa rồi vứt quách Fouzilhac ra khỏi đầu. Trời đã tạnh mưa, và cơn gió vẫn đang thổi mạnh dần bắt đầu làm khô chiếc áo khoác và quần của tôi. "Được rồi," tôi tự nhủ, "có nước hay không thì tôi cũng phải dựng trại thôi." Nhưng việc đầu tiên là phải quay lại tìm Modestine. Tôi chắc mẩm mình đã mất tới hai mươi phút mò mẫm trong bóng đêm để tìm cô bạn nhỏ; và nếu không nhờ ơn cái vũng lầy oái oăm mà tôi lại một lần nữa ngã chúi xuống, có lẽ tôi vẫn còn đang mò mẫm tìm nó cho đến tận lúc bình minh. Công việc tiếp theo của tôi là tìm cho ra chỗ trú ẩn trong rừng, bởi gió vừa buốt giá lại vừa gầm rú dữ dội. Làm sao mà giữa một vùng đất bạt ngàn cây cối thế này mà tôi lại mất nhiều thời gian đến thế để tìm ra một khu rừng, lại là một trong những điều bíศ ẩn khó lý giải của cuộc phiêu lưu ngày hôm nay; nhưng tôi xin thề là mình đã mất gần một tiếng đồng hồ mới tìm ra nó.
Cuối cùng thì những bóng cây đen sẫm cũng bắt đầu hiện ra ở phía bên trái tôi, rồi bất ngờ khép kín ngang đường, tạo thành một vòm hang tối mịt mùng ngay trước mặt. Tôi gọi đó là một cái hang hoàn toàn không phóng đại chút nào; bước dưới vòm lá dày đặc ấy chẳng khác nào đi vào một ngục tối. Tôi khua tay quờ quạng cho đến khi chạm vào một cành cây chắc chắn, và cột Modestine vào đó—một con lừa gầy gò, ướt sũng và chán chường. Sau đó, tôi hạ chiếc ba lô xuống, đặt dọc theo bức tường bên lề đường và tháo dây đai. Tôi thừa biết chiếc đèn lồng nằm ở đâu, thế nhưng mấy cây nến lại giấu ở chỗ nào cơ chứ? Tôi cứ quờ quạng mãi giữa đống đồ đạc lộn xộn, và trong lúc đang sờ soạng ấy, bất chợt ngón tay tôi chạm phải chiếc đèn cồn. Cứu tinh đây rồi! Thứ này cũng sẽ hữu dụng chẳng kém. Gió vẫn gầm rú không mệt mỏi qua những tán cây; tôi có thể nghe tiếng cành gãy khua động và tiếng lá xào xạc suốt nửa dặm rừng; thế nhưng bãi cắm trại của tôi chẳng những đen như hũ lúc mà lại còn được che chắn vô cùng kín đáo. Đến que diêm thứ hai thì bấc đã bắt lấy ngọn lửa. Ánh sáng vừa xanh ngắt vừaập lờ; nhưng nó lại giúp tôi cách ly với cả vũ trụ ngoài kia và nhân đôi màn đêm tĩnh mịch bao trùm xung quanh.
Tôi cột Modestine lại ở một vị trí thoải mái hơn cho nó, bẻ nửa ổ bánh mì đen làm bữa tối, phần còn lại cất dành cho sáng hôm sau. Sau đó, tôi gom những thứ cần dùng vào trong tầm với, cởi đôi bốt và xà cạp ướt sũng gói vào tấm vải không thấm nước, xếp chiếc ba lô làm gối ngay dưới vòm túi ngủ, luồn hai chân vào trong và kéo khóa kín mít hệt như một đứa trẻ sơ sinh. Tôi mở một hộp xúc xích Bologna, bẻ một thanh sô-cô-la, và đó là tất cả những gì tôi có để ăn tối. Nghe có vẻ chướng tai gai mắt đấy, nhưng tôi cứ cắn mỗi thứ một miếng, ăn thay cho bánh mì và thịt. Thứ duy nhất tôi có để nuốt trôi cái hỗn hợp ghê tởm ấy chính là rượu mạnh nguyên chất: bản thân nó cũng là một thứ đồ uống khó nuốt. Thế nhưng tôi đang đói ngấu đó nghiến; ăn uống no nê xong, tôi châm một trong những điếu thuốc ngon nhất đời mình. Kế tiếp, tôi bỏ một viên đá vào chiếc mũ rơm, kéo vành mũ lông trùm kín cổ và mắt, đặt khẩu súng lục sát bên tay, rồi rúc sâu vào giữa lớp da cừu ấm áp.
Ban đầu tôi tự hỏi liệu mình có buồn ngủ không, bởi tôi cảm thấy tim mình đập nhanh hơn bình thường, tựa như đang dâng trào một niềm phấn khích dễ chịu nào đó trong khi tâm trí hoàn toàn chẳng hay biết gì. Thế nhưng ngay khi mí mắt tôi vừa khép lại, thứ keo dán vô hình ấy liền gắn chặt chúng lại và chẳng đời nào chịu tách rời ra nữa. Tiếng gió rít qua những tán cây chính là khúc hát ru tôi chìm vào giấc ngủ. Có lúc tiếng gió vang lên rào rạt suốt nhiều phút liền đều đặn và trầm bổng, chẳng dâng cao cũng chẳng hạ thấp; có lúc nó lại gầm thét dữ dội hệt như một ngọn sóng bạc đầu vỡ òa trên ghềnh đá, khiến những tán cây trút lên người tôi vô số giọt nước mưa đọng lại từ buổi chiều hôm trước. Đêm này qua đêm khác, trong chính phòng ngủ ở vùng quê của mình, tôi từng lắng nghe bản hòa tấu nhiễu nhương này của gió ngàn qua kẽ lá, thế nhưng chẳng rõ vì khác biệt về loài cây, về địa hình, hay bởi vì chính tôi đang đứng giữa lòng hoang dã, sự thật là gió ngàn ở những cánh rừng Gévaudan này lại ngân lên một khúc ca hoàn toàn khác lạ. Tôi cứ lắng tai nghe mãi; và trong lúc ấy giấc ngủ dần chiếm lấy cơ thể, khuất phục tâm trí và các giác quan của tôi; thế nhưng nỗ lực tỉnh táo cuối cùng của tôi vẫn là lắng nghe và phân biệt, và trạng thái ý thức cuối cùng là sự ngạc nhiên trước thứ âm thanh xa lạ đang vang vọng bên tai.
Hai lần trong suốt đêm đen—lần đầu tiên khi một hòn đá cấn dưới chiếc túi ngủ, và lần thứ hai khi con Modestine tội nghiệp kiên nhẫn đến mức bực dọc, cứ cào móng và giậm chân lộp cộp trên đường—tôi chợt tỉnh giấc trong giây lát, nhìn thấy dải ngân hà hoặc một vài ngôi sao lấp lánh trên đỉnh đầu cùng đường viền tán lá trông như đăng ten cắt ngang bầu trời. Khi tôi tỉnh giấc lần thứ ba (Thứ Tư, ngày 25 tháng 9), thế giới đã ngập chìm trong thứ ánh sáng xanh biếc, sứ giả của buổi bình minh. Tôi nhìn thấy những chiếc lá đang oằn mình trong gió cùng dải ruy băng của con đường mòn; và khi quay đầu lại, kìa Modestine đang được cột vào một gốc dẻ gai, đứng chắn ngang nửa lối đi với dáng vẻ kiên nhẫn chẳng gì sánh được. Tôi nhắm mắt lại và bắt đầu ngẫm lại những trải nghiệm của đêm qua. Tôi ngạc nhiên khi nhận ra mọi chuyện lại dễ dàng và dễ chịu đến thế, dẫu cho thời tiết có bão bùng giông tố đi chăng nữa. Hòn đá làm tôi khó chịu ban nấy sẽ chẳng nằm ở đó nếu tôi không bị ép phải dựng trại trong màn đêm mù mịt; và tôi chẳng hề cảm thấy phiền toái nào khác ngoại trừ lúc bàn chân chạm phải chiếc đèn lồng hoặc tập hai cuốn "Những mục tử trong hoang mạc" của Peyrat nằm lẫn lộn trong chiếc túi ngủ của mình; hơn thế nữa, tôi chẳng hề thấy lạnh chút nào và thức dậy với một tinh thần sảng khoái và nhẹ nhõm lạ thường.
Nói đoạn, tôi vùng dậy, xỏ chân vào bốt và xà cạp, bẻ nốt chỗ bánh mì còn lại cho Modestine rồi thong thả rảo bước ngắm xem mình đã thức dậy ở chốn nào trên cõi đời này. Odysseus khi bị bỏ lại trên đảo Ithaca với tâm trí bấn loạn vì nữ thần chắc cũng chẳng lang thang trong tâm thế thú vị hơn là bao. Cả đời tôi luôn đi tìm những cuộc phiêu lưu, những cuộc phiêu lưu thuần túy và vô tư lự, hệt như những nhà thám hiểm anh dũng thời cổ đại; và việc được thức dậy vào buổi sáng giữa một góc rừng hoang vu ngẫu nhiên ở Gévaudan—chẳng phân biệt được Nam Bắc, xa lạ với cảnh vật xung quanh hệt như người đầu tiên đặt chân lên mặt đất, một kẻ bị bỏ rơi giữa vùng đại ngàn—chính là hiện thực hóa một phần những giấc mơ ban ngày của tôi. Tôi đang đứng ở bìa một khu rừng bạch dương nhỏ, điểm xuyết vài tán dẻ gai; phía sau là một khu rừng thông khác; còn phía trước, khu rừng thưa dần rồi mở ra một thung lũng nông đầy cỏ non xanh rát. Xung quanh tôi là những đỉnh đồi trọc trụi, cái gần cái xa tùy theo góc nhìn xa gần, nhưng dường như chẳng có ngọn nào cao hơn hẳn những ngọn còn lại. Gió quật tơi tả những tán cây. Những đốm vàng mùa thu trên thân bạch dương run rẩy chao đảo. Trên bầu trời, những dải mây tua tủa bay lượn, tan biến, xuất hiện trở lại và xoay vòng như những nghệ sĩ nhào lộn khi bị gió đuổi lùa qua vòm trời hoang dã. Thời tiết thật khắc nghiệt và cái lạnh thấu xương. Tôi ăn một ít sô-cô-la, nuốt vội ngụm rượu mạnh và châm một điếu thuốc trước khi cái lạnh kịp làm tê cóng những ngón tay mình. Và khi tôi vừa làm xong xuôi mọi việc, kịp thu dọn ba lô và cột chặt lên yên ngựa, thì ngày mới đã chớm đặt chân lên ngưỡng cửa phương đông. Chúng tôi vừa đi chưa được mấy bước trên đường mòn thì mặt trời, dẫu vẫn chưa khuất dạng, đã rọi một luồng hào quang vàng óng lên dãy mây xếp hàng dọc theo bầu trời phía đông.
Gió thổi xuôi chiều đằng sau lưng, thúc giục chúng tôi bước đi một cách rét buốt. Tôi cài kín cúc áo khoác, bước đi với tâm trạng hòa hợp dễ chịu với muôn loài, thì bỗng nhiên, ngay tại một khúc cua, thôn Fouzilhic lại hiện ra trước mặt tôi. Không những thế, vị lão ông từng hộ tống tôi đến tận đoạn đường tối hôm trước cũng đang hớt hãi chạy từ nhà ra khi nhìn thấy tôi, hai tay giơ cao vẻ bàng hoàng.
"Cậu thanh niên tội nghiệp của tôi ơi!" cụ kêu lên, "chuyện này là thế nào vậy?"
Tôi kể lại cho cụ nghe mọi chuyện đã xảy ra. Cụ đập hai bàn tay già nua vào nhau như tiếng cối xay lúa khi nghĩ đến việc mình đã để tôi đi dễ dãi đến thế; nhưng khi nghe nhắc đến gã đàn ông ở Fouzilhac, sự phẫn nộ và chán chường lập tức bao trùm lấy tâm trí cụ.
"Ít ra thì lần này," cụ tuyên bố, "sẽ không có chuyện nhầm lẫn nào nữa đâu."
Thế là cụ lê bước khập khiễng—vì bị thấp khớp nặng—đồng hành cùng tôi chừng nửa dặm đường, cho đến khi tôi gần như nhìn thấy Cheylard, đích đến mà tôi đã nhọc công tìm kiếm bấy lâu nay.
