Tiếng chuông nhà thờ Monastier vừa điểm chín giờ khi tôi dứt khỏi những rắc rối ban đầu và rảo bước xuống sườn đồi băng qua bãi đất chung. Chừng nào còn nằm trong tầm nhìn của những ô cửa sổ, một nỗi hổ thẹn thầm kín cùng nỗi sợ về một thất bại nực cười đã ngăn tôi không dám dùng thủ đoạn với con Modestine. Nó lững thững bước đi trên bốn chiếc móng nhỏ với dáng điệu đoan trang, điềm tĩnh; thỉnh thoảng nó lại lắc đôi tai hoặc chiếc đuôi; và trông nó thật nhỏ bé dưới đống hành lý khiến lòng tôi đâm ra ái ngại. Chúng tôi vượt qua khúc cạn không chút khó khăn — điều đó thì khỏi phải bàn, nó đúng là hiện thân của sự hiền lành — và một khi đã sang đến bờ bên kia, nơi con đường bắt đầu leo dốc qua những cánh rừng thông, tôi liền cầm chắc chiếc gậy chưa được phép thánh hóa trong tay, với một tâm trạng đầy sợ hãi mà quất lên người con lừa. Modestine rảo nhanh bước chân được chừng ba nhịp, rồi lại quay về với nhịp điệu minuet vốn có của nó. Một cú quất nữa cũng mang lại kết quả y hệt, và cú thứ ba cũng vậy. Tôi xứng đáng mang danh một người Anh, và lương tâm tôi không cho phép mình thô bạo ra tay với một giống cái. Tôi bèn dừng lại, ngắm nghía nó từ đầu đến chân; đôi chân gối của con vật tội nghiệp đang run rẩy và nhịp thở thì hổn hển; rõ ràng là nó chẳng thể đi nhanh hơn trên đường đồi. Nguyện xin Thượng đế, tôi thầm nghĩ, đừng để tôi phải đối xử tàn bạo với sinh vật vô tội này; cứ để nó đi theo tốc độ của chính nó, còn tôi sẽ kiên nhẫn theo sau.
Tốc độ đó chậm đến mức chẳng có từ ngữ tầm thường nào tả nổi; nó chậm hơn cả một nhịp điệu đi bộ vốn đã chậm hơn cả tiếng chạy; nó khiến tôi phải dồn trọng lượng lên từng bước chân trong một khoảng thời gian dài đến khó tin; chỉ mới năm phút trôi qua đã vắt kiệt tinh thần và làm dấy lên cơn sốt trong mọi thớ cơ ở chân. Thế nhưng tôi vẫn phải bám sát và căn chỉnh bước đi của mình sao cho khớp với nó; bởi vì nếu tôi tụt lại phía sau vài thước, hay vượt lên trước vài thước, Modestine lập tức dừng phắt lại và cúi đầu gặm cỏ. Ý nghĩ rằng cảnh này sẽ kéo dài từ đây cho tới Alais suýt làm tôi tan nát cõi lòng. Trong tất cả những chuyến đi có thể tưởng tượng được, đây quả là hành trình hứa hẹn sự chán ngắt tột cùng. Tôi tự nhủ rằng hôm nay là một ngày đẹp trời; tôi cố xoa dịu tâm hồn đầy điềm gở của mình bằng làn khói thuốc; nhưng trước mắt tôi luôn hiện lên hình ảnh những con đường dài dằng dặc, lên dốc xuống đèo, và hai bóng người cứ nhích lên từng chút một, từng bước một, một thước mỗi phút, và hệt như những sinh vật bị yểm bùa trong cơn ác mộng, chẳng hề tiến lại gần đích đến hơn là bao.
Cùng lúc đó, từ phía sau, một lão nông cao gầy vượt lên kịp chúng tôi; lão độ chừng bốn mươi tuổi, mang nét mặt mỉa mai hằn vẹn vết thuốc lào, và khoác trên mình chiếc áo đuôi tôm màu xanh đặc trưng của vùng quê này. Lão rảo bước vượt qua chúng tôi, rồi dừng lại để ngắm nhìn bước tiến thảm hại của hai thầy trò.
"Con lừa của ông," lão cất lời, "chắc là già lắm rồi nhỉ?"
Tôi đáp rằng tôi tin là không phải vậy.
Thế thì, lão đoán rằng chúng tôi đã đi một quãng đường dài.
Tôi bảo lão, rằng chúng tôi vừa mới rời khỏi Monastier.
"Et vous marchez comme ça!" lão kêu lên; rồi ngả đầu ra đằng sau, cười dài một cách sảng khoái. Tôi đứng nhìn lão, nửa buồn bực nửa sẵn sàng thấy khó chịu, cho đến khi lão cười thỏa thuê; rồi lão phán: "Ông không được phép thương hại mấy con vật này," và giật phắt một nhánh cây ven đường, lão bắt đầu quất tới tấp vào phần mông của Modestine kèm theo một tiếng hò hét. Con ranh con liền vểnh tai lên và tung vó bước với một nhịp độ dũng mãnh, giữ nguyên tốc độ ấy mà không hề chùng xuống, cũng chẳng biểu lộ chút dấu hiệu mệt mỏi nào, chừng nào lão nông hãy còn đi bên cạnh chúng tôi. Tôi rất tiếc phải nói rằng, cái điều thở hồng hộc và run rẩy khi nãy của nó chỉ là một màn kịch mà thôi.
Vị cứu tinh xuất hiện đúng lúc của tôi, trước khi rời đi, đã đưa ra một vài lời khuyên tuyệt vời dù có phần tàn nhẫn; tặng lại tôi chiếc roi cành cây mà lão quả quyết rằng con vật sẽ cảm thấy "dễ chịu" hơn là cây gậy của tôi; và cuối cùng, lão truyền dạy cho tôi tiếng kêu thực sự hay còn gọi là mật khẩu hội viên của những kẻ đánh lừa: "Proot!" Suốt thời gian đó, lão nhìn tôi với một vẻ mặt buồn cười, đầy hoài nghi khiến tôi thấy ngượng ngùng chẳng biết phải đối đáp ra sao; và lão mỉm cười trước cách tôi điều khiển con lừa, hệt như cách tôi có thể mỉm cười trước cách viết chính tả hay chiếc áo đuôi tôm màu xanh của lão vậy. Nhưng lúc này chưa phải lúc để tôi gỡ gạc thể diện.
Tôi cảm thấy tự hào về vốn kiến thức mới mẻ của mình, và tưởng rằng mình đã lĩnh hội nghệ thuật ấy một cách hoàn hảo. Quả nhiên Modestine đã thể hiện những màn trình diễn tuyệt vời suốt phần còn lại của buổi sáng, và tôi có được khoảng thời gian thảnh thơi để ngắm nhìn phong cảnh xung quanh. Hôm nay là ngày Chủ nhật; những cánh đồng trên núi đều vắng lặng dưới ánh nắng vàng; và khi chúng tôi đi xuống qua làng St. Martin de Frugères, nhà thờ đông nghịt người đến tận cửa, bên ngoài có những giáo The dân đang quỳ gối trên các bậc thềm, và tiếng tụng kinh của vị linh mục vọng ra từ không gian mờ ảo bên trong. Điều đó mang lại cho tôi cảm giác thân thuộc ngay tức khắc; bởi vì tôi có thể nói rằng mình là một người con của ngày Chủ nhật, và mọi nghi lễ ngày Chủ nhật, giống như giọng điệu xứ Scotland, đều gợi lên trong tôi những cảm xúc lẫn lộn, vừa biết ơn lại vừa trái ngược. Chỉ có kẻ lữ hành, vội vã lướt qua như thể một người đến từ hành tinh khác, mới có thể tận hưởng trọn vẹn sự bình yên và vẻ đẹp của đại tiệc khổ hạnh vĩ đại này. Cảnh tượng vùng quê đang nghỉ ngơi mang lại sự xoa dịu cho tâm hồn anh ta. Có một thứ gì đó tuyệt vời hơn cả âm nhạc ẩn giấu trong khoảng không gian rộng lớn, tĩnh lặng đến lạ thường; và nó khiến lòng người hướng đến những ý nghĩ thiện lành, tựa như tiếng róc rách của dòng suối nhỏ hay sự ấm áp của ánh nắng mặt trời.
Trong tâm trạng dễ chịu ấy, tôi bước xuống sườn đồi để đến Goudet — nơi nằm nép mình ở một góc thung lũng xanh tươi, với Château Beaufort đối diện trên mỏm đá hiểm trở, và dòng suối trong vắt như pha lê nằm lọt thỏm trong một vũng sâu ở giữa hai nơi. Cả đoạn trên lẫn đoạn dưới, bạn có thể nghe thấy tiếng nước róc rách chảy qua những hòn đá, một dòng sông hãy còn trẻ trung đáng yêu, mà gọi nó là sông Loire thì có vẻ thật ngớ ngẩn. Bốn bề Goudet đều được bao bọc bởi núi non; những lối mòn đá, vốn chỉ thích hợp nhất cho loài lừa, nối liền nơi đây với thế giới bên ngoài nước Pháp; và những người đàn ông cùng phụ nữ uống rượu và chửi thề trong góc khuất xanh tươi của họ, hoặc ngẩng đầu nhìn lên những đỉnh núi tuyết phủ vào mùa đông ngay từ ngưỡng cửa nhà mình, trong một sự cô lập mà bạn có thể tưởng tượng, giống như những gã Khổng lồ Một Mắt Cyclops trong thơ Homer vậy. Nhưng sự thật không phải vậy; người đưa thư vẫn đến được Goudet cùng chiếc túi đựng thư; những thanh niên đầy hoài bão của Goudet chỉ cách tuyến xe lửa ở Le Puy một ngày đường đi bộ; và ngay tại quán trọ này, bạn có thể tìm thấy bức chân không khắc họa chân dung người cháu của chủ quán, Régis Senac, "Giáo sư Kiếm thuật và Nhà vô địch của cả hai Châu lục", một vinh quang mà anh ta giành được cùng số tiền năm trăm đô la tại Tammany Hall, New York, vào ngày 10 tháng 4 năm 1876.
Tôi vội vã ăn qua loa bữa trưa rồi lại sớm lên đường. Thế nhưng, hỡi ôi, khi chúng tôi leo lên ngọn đồi dài vô tận ở phía bên kia, tiếng "Proot!" dường như đã mất đi sự linh nghiệm. Tôi hò hét "Proot" vang dội như một con sư tử, tôi ngọt ngào thốt lên tiếng "Proot" dịu dàng như chim bồ câu non; nhưng Modestine chẳng hề mủi lòng hay sợ hãi. Nó cứ lì lợm giữ nguyên tốc độ của mình; chẳng thứ gì ngoài những cú đập có thể lay chuyển nó, và điều đó cũng chỉ có tác dụng trong tích tắc. Tôi buộc phải bám sát gót chân nó, không ngớt giáng roi đòn. Chỉ cần lơi lỏng một khoảnh khắc trong công việc hèn mọn này, nó lại quay về với dáng điệu riêng của nó. Tôi nghĩ rằng mình chưa từng nghe thấy ai rơi vào hoàn cảnh thảm hại đến thế. Tôi phải đến được hồ Bouchet — nơi tôi dự định hạ trại — trước khi mặt trời lặn, và để có dẫu chỉ một tia hy vọng làm được điều đó, tôi bắt buộc phải lập tức ngược đãi con vật chẳng hề oán thán này. Tiếng roi của chính mình quất ra khiến tôi phát nôn. Có lúc, khi nhìn sang nó, tôi thấy nó có chút nét tương đồng với một người quý bà quen biết từng rộng lòng đối xử tử tế với tôi ngày trước; và điều này càng làm gia tăng sự kinh hoàng của tôi trước sự tàn nhẫn của bản thân.
Để mọi thứ tồi tệ hơn, chúng tôi chạm trán một con lừa khác đang nhở nhơ gặm cỏ bên đường; và con lừa kia lại vô tình là một gã đực rựa. Nó và Modestine gặp nhau với những tiếng hí vang vì mừng rỡ, và tôi đập tan bộ đôi ấy, dập tắt mối tình non trẻ của chúng bằng một trận đòn roi mới đầy cuồng nộ. Nếu con lừa kia mang trái tim của một giống đực dưới lớp da ấy, hẳn nó đã chồm lên tấn công tôi bằng cả răng lẫn móng; và đây cũng có thể coi là một sự an ủi — rõ ràng nó không xứng đáng với tình cảm của Modestine. Thế nhưng sự việc ấy lại khiến tôi buồn bã, y như bất cứ thứ gì gợi nhắc đến giới tính của con lừa nhà tôi vậy.
Trời nóng như thiêu đốt dọc thung lũng, lặng gió, với ánh nắng gay gắt dội thẳng lên vai tôi; và tôi phải liên tục vật lộn với cây gậy đến mức mồ hôi tuôn ròng ròng vào mắt. Cứ mỗi năm phút, chiếc gác-ba-ri, cái giỏ, và chiếc áo khoác phi công lại bị trượt lệch sang một bên một cách khó coi; và tôi lại phải chặn Modestine lại — ngay khi vừa dỗ được nó đi với tốc độ kha khá khoảng hai dặm một giờ — để kéo, đẩy, vác vai và chỉnh đốn lại đống hành lý. Và cuối cùng, ngay tại ngôi làng Ussel, từ yên ngựa cho đến tất cả mọi thứ, toàn bộ cơ ngơi tròng trành ấy đã quay lộn vòng và nằm phủ phục trong lớp bụi dưới bụng con lừa. Về phần nó, chẳng gì vui sướng hơn, nó liền đứng khựng lại và ra vẻ mỉm cười, thế rồi một nhóm gồm một người đàn ông, hai người phụ nữ và hai đứa trẻ bước tới, đứng vây quanh tôi thành một vòng cung và cổ vũ con lừa bằng chính tấm gương của họ.
Tôi phải khổ sở đến mức quỷ tha ma bắt mới dựng lại được đống đồ đạc; và ngay khoảnh khắc vừa làm xong, chẳng mảy may do dự, nó lại chao đảo rồi đổ sập sang phía bên kia. Hãy thử đoán xem lúc đó tôi đang bốc hỏa đến nhường nào! Thế nhưng chẳng một cánh tay nào chìa ra giúp đỡ tôi. Người đàn ông nọ quả thực có bảo rằng tôi nên dùng một bọc hành lý có hình dáng khác. Tôi liền gợi ý rằng nếu lão chẳng có lời khuyên nào hay ho hơn cho hoàn cảnh khốnốn cùng của tôi lúc này, thì lão có thể ngậm miệng lại. Và gã tốt tính ấy mỉm cười đồng tình với tôi. Đó quả là một tình cảnh đáng khinh bỉ nhất trên đời. Rõ ràng tôi phải tự bằng lòng với chiếc gác-ba-ri trên lưng Modestine, và tự gánh vác những món đồ sau đây cho phần hành lý của mình: một cây gậy, một bình đựng rượu một lít, một chiếc áo khoác phi công nặng trĩu ở các túi, hai cân bánh mì đen, và một chiếc giỏ hở miệng đựng đầy thịt và các chai lọ. Tôi tin mình có thể nói rằng bản thân không phải là kẻ thiếu thốn sự vĩ đại trong tâm hồn; bởi vì tôi đã không chùn bước trước gánh nặng ghê tởm này. Tôi sắp xếp chúng — Chúa mới biết bằng cách nào — sao cho có thể mang vác một cách tương đối nhẹ nhàng, rồi tiếp tục dẫn dắt Modestine đi xuyên qua ngôi làng. Nó lại tìm cách — vốn là thói quen muôn thuở của nó — bước vào từng ngôi nhà và từng sân hợp tác xã dọc theo con đường; và với cơ thể bị kìm kẹp như thế, chẳng có một bàn tay nào phụ giúp, không từ ngữ nào có thể diễn tả hết những khó khăn của tôi. Một vị linh mục, cùng với sáu hoặc bảy người khác, đang kiểm tra một nhà thờ đang trong quá trình tu sửa, và ông ta cùng các phụ tá đã cười lớn khi chứng kiến hoàn cảnh khốn cùng của tôi. Tôi chợt nhớ rằng chính mình cũng từng cười lớn khi nhìn thấy những người tốt vật lộn với nghịch cảnh dưới hình hài của một con lừa đần độn, và ký ức ấy tràn ngập trong tôi sự ăn năn. Đó là trong những ngày tháng vô tư lợt lạt ngày xưa, trước khi rắc rối này giáng xuống đầu tôi. Ít nhất Chúa cũng biết rằng tôi sẽ không bao giờ cười cợt nữa, tôi thầm nghĩ. Nhưng ôi, một gò hề mới tàn nhẫn làm sao đối với những kẻ kẹt trong đó!
Cách làng không xa, Modestine, bị con quỷ dữ ám ảnh, đã quyết tâm rẽ vào một con đường tắt và nhất quyết từ chối rời đi. Tôi quăng tất cả các bọc đồ xuống đất, và, tôi lấy làm xấu hổ khi phải nói điều này, đã giáng hai phát roi vào mặt con vật tội nghiệp. Thật đáng thương khi thấy nó ngẩng đầu lên với đôi mắt nhắm nghiền, như thể đang chờ đợi một cú đánh nữa. Tôi suýt thì khóc, nhưng tôi đã làm một việc khôn ngoan hơn thế: ngồi bệt xuống vệ đường để suy ngẫm về hoàn cảnh của mình dưới ảnh hưởng sảng khoái của làn khói thuốc lá và một ngụm brandy. Trong lúc ấy, Modestine thong thả gặm dăm miếng bánh mì đen với một vẻ mặt hối hận đầy giả tạo. Rõ ràng tôi phải dâng hiến một sự hy sinh cho các vị thần đắm tàu. Tôi vứt bỏ cái chai trống vốn định dùng để đựng sữa; tôi vứt bỏ cả ổ bánh mì trắng của chính mình, và dẫu khinh bỉ thói tính toán theo kiểu bình quân chủ nghĩa, tôi vẫn giữ lại ổ bánh mì đen cho Modestine; cuối cùng, tôi vứt luôn cả chiếc đùi cừu nguội và cái dụng cụ đánh trứng, dẫu cho món đồ sau cùng này vô cùng gắn bó với trái tim tôi. Nhờ thế tôi tìm được chỗ trống cho mọi thứ vào trong giỏ, thậm chí còn nhét được cả chiếc áo khoác đi biển lên tận trên cùng. Bằng một đoạn dây thừng, tôi vắt nó qua một bên vai, và mặc dù sợi dây cứa vào vai tôi đau nhói, chiếc áo khoác thì thòng xuống tận mặt đất, tôi vẫn bước đi tiếp với một tâm hồn nhẹ nhõm hơn rất nhiều.
Lúc này tôi đã có một cánh tay rảnh rang để quất Modestine, và tôi đã trừng phạt nó một cách tàn nhẫn. Nếu tôi muốn đến bên hồ trước khi trời tối, nó phải lắc lư bốn cái chân nhỏ bé ấy cho thật nhanh. Mặt trời đã lặn xuống lớp sương mù mang điềm báo gió giông; và mặc dù ở phía Đông, xa tít trên các ngọn đồi và những cánh rừng thông đen, vẫn còn vài vệt vàng sót lại, nhưng mọi thứ xung quanh con đường chúng tôi đi đều lạnh lẽo và xám xịt. Vô số những con đường nông thôn nhỏ chằng chịt dẫn đi khắp các ngả giữa những cánh đồng. Đó là một mê cung vô nghĩa nhất. Tôi có thể nhìn thấy đích đến của mình ở phía trên, hay đúng hơn là ngọn núi đang sừng sững thống trị nơi đó, nhưng dù tôi có chọn thế nào đi nữa, các con đường cuối cùng vẫn rẽ ngoặt ra xa, lủi thủi quay trở lại thung lũng, hoặc chạy dọc theo mép đồi về hướng bắc. Ánh sáng đang lụi tàn, sắc màu đang nhạt phai, vùng đất hoang sơ, trơ trọi và lạnh lẽo không một bóng người mà tôi đang đi qua đã đẩy tôi vào tâm trạng chán nản. Tôi hứa với bạn, chiếc gậy không hề nghỉ ngơi; tôi nghĩ cứ mỗi bước đi đàng hoàng mà Modestine cất lên chắc phải đánh đổi bằng ít nhất hai cú quất đầy uy lực của tôi. Chẳng còn âm thanh nào khác quanh quẩn bên tai ngoài tiếng roi vụt không mệt mỏi của tôi.
Đột nhiên, giữa lúc tôi đang cực nhọc, đống hành lý lại một lần nữa hôn đất mẹ, và như thể có phép thuật, tất cả các sợi dây thừng đồng thời tuột ra, rải rác những món đồ quý giá của tôi khắp mặt đường. Lại phải bắt đầu việc xếp đồ lại từ đầu; và vì tôi phải phát minh ra một hệ thống mới tốt hơn, tôi chắc chắn mình đã mất toi nửa tiếng đồng hồ. Trời bắt đầu sẩm tối thực sự khi tôi đến một vùng hoang vu toàn cỏ dại và đá sỏi. Nơi đây có vẻ giống như một con đường có thể dẫn đến mọi nơi cùng một lúc; và tôi đang dần rơi vào trạng thái tuyệt vọng thì nhìn thấy hai bóng người đang lầm lũi tiến về phía mình qua đám đá sỏi. Họ đi nối đuôi nhau hệt như những kẻ lang thang, nhưng sải bước của họ thật đáng kinh ngạc. Người con đi tiên phong, một kẻ cao gầy, dị dạng, ảm đạm, trông giống hệt người xứ Scotland; người mẹ theo sau, diện toàn đồ đi lễ Chủ nhật, với chiếc mũ trêu thêu hoa văn thanh nhã trên đầu cùng một chiếc nải nỉ mới tinh ngự phía trên, vừa sải bước dài với chiếc váy được vén cao vừa tuôn ra một tràng những lời nguyền rủa tục tĩu, báng bổ.
Tôi cất tiếng gọi người con và hỏi đường đi. Hắn chỉ tay qua loa về hướng tây và tây-tây-bắc, lẩm bẩm một câu vô nghĩa không tài nào nghe nổi, rồi cứ thế bước tiếp theo hướng đi của mình, cắt ngang qua con đường của tôi mà tốc độ chẳng hề giảm đi một nhịp. Người mẹ theo sau mà không buồn ngẩng đầu lên lấy một lần. Tôi hét lớn hết lần này đến lần khác đằng sau họ, nhưng họ vẫn tiếp tục leo lên sườn đồi và phớt lờ những tiếng kêu gào của tôi. Cuối cùng, bỏ mặc Modestine đứng đó một mình, tôi buộc lòng phải chạy theo họ, miệng vẫn không ngừng gọi lớn. Họ dừng lại khi tôi đến gần, người mẹ vẫn tiếp tục chửi rủa; và lúc này tôi có thể nhận ra bà là một người phụ nữ trông rất đỗi phúc hậu, đáng kính và xinh đẹp. Người con một lần nữa cất giọng trả lời tôi một cách cộc cằn, khó nghe rồi toan bước đi tiếp. Nhưng lần này tôi liền túm ngay cổ áo người mẹ — kẻ đang đứng gần tôi nhất — và sau khi cất lời xin lỗi vì hành động bạo lực của mình, tôi tuyên bố rằng tôi không thể để họ đi cho đến khi họ chỉ đường cho tôi. Cả hai người họ chẳng hề tỏ ra tức giận — thậm chí còn có vẻ dịu đi đôi chút; họ bảo tôi chỉ việc đi theo họ; rồi người mẹ hỏi tôi muốn làm gì ở bên hồ vào giờ này. Tôi đáp lại theo phong cách xứ Scotland bằng cách hỏi ngược lại xem liệu bà có phải đi một quãng đường dài nữa không. Bà đáp lại bằng một lời thề thốt khác, rằng bà vẫn còn một tiếng rưỡi đường đi trước mắt. Và rồi, chẳng buồn chào hỏi một câu, hai mẹ con lại sải bước tiến thẳng lên sườn đồi trong màn sương chập choạng tối.
Tôi quay lại tìm Modestine, thúc nó rảo bước thật nhanh, và sau một đoạn dốc gắt kéo dài hai mươi phút, tôi đã lên đến mép của một cao nguyên. Cảnh sắc nhìn lại chặng đường trong ngày của tôi vừa hoang vu lại vừa ảm đạm. Núi Mézenc và những đỉnh núi phía bên kia vùng St. Julien nổi bật với vẻ âm u sắc nét trên nền ánh sáng lạnh lẽo phía đông; và vùng đồi núi nằm ở giữa đã sụp đổ thành một mảng bóng tối bao trùm, ngoại trừ thỉnh thoảng hiện lên đường nét của một ngọn đồi hình chóp nón phủ đầy cây cối đen sẫm, thỉnh thoảng là một đốm trắng lốm đốm tượng trưng cho một trang trại được cày cấy, và đôi chỗ là một vệt tối nơi dòng sông Loire, Gazeille, hoặc Laussonne đang uốn lượn qua các khe núi.
Chẳng mấy chốc chúng tôi đã bắt gặp một con đường lớn, và sự kinh ngạc bao trùm tâm trí tôi khi trông thấy một ngôi làng có quy mô kha khá nằm ngay gần đó; bởi vì tôi từng được bảo rằng vùng quanh hồ chẳng có bóng người sinh sống ngoại trừ loài cá hồi. Con đường chập choạng đang vương vãi bụi mù bởi những đứa trẻ đang lùa gia súc từ đồng cỏ về nhà; và một cặp phụ nữ cưỡi ngựa kẹp hông, đầu đội mũ nỉ mũ vải đàng hoàng, đang phóng vụt qua tôi với một nhịp phi nước đại nặng nề từ cái tổng xã nơi họ vừa đi nhà thờ và chợ búa trở về. Tôi hỏi một đứa trẻ rằng mình đang ở đâu. Nó bảo tôi đang ở Bouchet St. Nicholas. Chính những con đường rắc rối và đám nông dân xảo trá ấy đã dẫn dắt tôi đến nơi này, cách đích đến thực sự của tôi khoảng một dặm về phía nam, bên kia một ngọn đồi kha khá. Vai tôi bị cứa rách rưới đến mức buốt nhói; cánh tay tôi ê ẩm như đau răng vì những trận đòn roi liên miên; tôi đành từ bỏ cái hồ và dự định hạ trại, rồi cất tiếng hỏi tìm quán trọ auberge.
