Sáng hôm sau (thứ Năm, ngày 26 tháng 9), tôi lên đường với một cách sắp xếp mới. Chiếc túi không còn bị gấp đôi lại nữa mà được treo xuồng dài vắt ngang yên ngựa, trông như một khúc dồi màu xanh dài sáu thước với hai chùm len xanh thò ra ở hai đầu. Trông nó đẹp mắt hơn, đỡ vất vả cho con lừa hơn, và như tôi bắt đầu nhận ra, nó sẽ giữ được sự thăng bằng dù gió có thổi hướng nào đi nữa. Dù vậy, tôi quyết định như thế cũng không phải là không áy náy. Bởi dẫu đã mua một sợi dây thừng mới và buộc cẩn thận hết sức có thể, tôi vẫn thấp thỏm lo sợ rằng các mép túi có thể tuột ra và làm rơi vãi đồ đạc dọc đường hành quân.
Con đường của tôi hướng lên thung lũng hoang vu của dòng sông, dọc theo ranh giới giữa Vivarais và Gévaudan. Những ngọn đồi ở Gévaudan bên phía tay phải có phần trơ trọi hơn một chút so với những ngọn đồi ở Vivarais bên phía tay trái, và vùng đất trước có độc quyền một loài cây bụi thấp thưa thớt mọc chi chít ở các hẻm núi rồi thưa dần thành những bụi cây đơn độc trên các sườn đồi và đỉnh núi. Những mảng rừng thông đen sẫm được dán đắp rải rác ở cả hai bên, đan xen với những mảnh ruộng được canh tác. Chạy dọc theo con sông là một tuyến đường sắt; đoạn đường sắt duy nhất ở Gévaudan, dẫu cho có rất nhiều đề xuất đang được tiến hành, các cuộc khảo sát đang được thực hiện, và thậm chí, như người ta nói với tôi, một nhà ga đã được xây dựng sẵn sàng ở Mende. Chỉ một hoặc hai năm nữa thôi, nơi đây có lẽ sẽ là một thế giới khác. Vùng hoang dã đang bị vây hãm. Giờ đây, ước gì có một nhà thơ ca tụng vùng Languedoc nào đó chuyển thể bài sonnet ấy sang tiếng địa phương: "Hỡi những ngọn núi, thung lũng và dòng nước, các người có nghe tiếng còi tàu ấy chăng?"
Tại một nơi gọi là La Bastide, tôi được hướng dẫn rời con sông và rẽ vào một con đường ngược lên phía bên trái giữa những ngọn đồi thuộc vùng Vivarais, nay là Ardèche; bởi tôi giờ đây đã đến khá gần điểm đến kỳ lạ của mình, tu viện Trappist Đức Mẹ Tuyết. Mặt trời ló dạng khi tôi rời khỏi sự che chở của một khu rừng thông, và trước mắt tôi đột nhiên mở ra một khung cảnh hoang dã tuyệt đẹp về phía nam. Những ngọn đồi đá cao ngất, xanh thẳm như ngọc bích, khép lại tầm nhìn, và trải giữa những ngọn đồi ấy là các dãy núi nối tiếp nhau, phủ đầy thạch nam và gập ghềnh đá vôi, ánh nắng lấp lánh trên những mạch đá, những đám cây bụi len lỏi trong các trũng sâu, hoang sơ y như thuở hồng hoang Thiên Chúa tạo dựng. Không hề có một dấu bàn tay con người nào trong toàn bộ khung cảnh ấy; và quả thực chẳng có chút dấu vết nào của sự qua lại, ngoại trừ những lối mòn ngoằn ngoèo do hết thế hệ này đến thế hệ khác dẫm lên, uốn lượn giữa những rặng sồi và lên xuống trên các sườn đồi xói mòn. Những làn sương mù vốn bao trùm lấy tôi bấy giờ đã tan thành từng đám mây, bay vụt đi và rực rỡ dưới ánh mặt trời. Tôi hít một hơi thật sâu. Thật dễ chịu làm sao khi sau bao lâu lại được bắt gặp một khung cảnh có sức hút đối với cõi lòng con người. Tôi thú nhận rằng mình thích những hình khối rõ ràng cho đôi mắt ngắm nhìn; và nếu phong cảnh mà cũng được bày bán như những tờ tranh nhân vật thời thơ ấu của tôi, loại chưa tô màu giá một xu và loại tô màu giá hai xu, chắc chắn tôi sẽ sẵn sàng chi đủ hai xu vào bất kỳ ngày nào trong đời.
Nhưng nếu cảnh vật phía nam có phần khởi sắc hơn, thì ngay gần đó vẫn vô cùng tiêu điều và khắc nghiệt. Một cây thánh giá hình nhện trên mỗi đỉnh đồi đánh dấu sự hiện diện của một cơ sở tôn giáo; và cách đó chừng một phần tư dặm, khi khung cảnh phía nam mở rộng và trở nên hùng vĩ hơn sau từng bước chân, một bức tượng Đức Mẹ màu trắng ở góc của một khu rừng mới trồng chỉ đường cho lữ khách đến với tu viện Đức Mẹ Tuyết. Đến đây, tôi rẽ sang trái, tiếp tục bước đi, lùa theo trước mặt con lừa phàm tục của mình và phát ra tiếng cóót kéc từ đôi bốt cùng ống cạp phàm tục, hướng về nơi ẩn náu của sự thinh lặng.
Tôi chưa đi được bao xa thì tiếng gió mang đến tiếng chuông đổ, và chẳng hiểu sao, tôi khó lòng diễn tả nổi, lòng tôi như chùng xuống trước âm thanh ấy. Hiếm khi nào tôi tiếp cận điều gì với nỗi kinh hoàng nguyên sơ hơn là tu viện Đức Mẹ Tuyết. Đó chính là hệ quả của việc lớn lên với nền giáo dục theo đạo Tin Lành. Và đột nhiên, khi rẽ qua một góc đường, sự sợ hãi bao trùm lấy tôi từ đầu đến chân — một nỗi sợ hãi nô lệ, đầy mê tín; dẫu không dừng bước, tôi vẫn tiến lên chậm chạp, tựa như một kẻ vô tình bước qua ranh giới cõi âm và lạc vào xứ sở của những người đã khuất. Bởi ở đó, ngay trên con đường mới mở hẹp ngủi giữa những hàng thông non, là một vị tu sĩ thời trung cổ đang vật lộn với một xe cất đầy những tảng than bùn. Mỗi Chủ nhật thời thơ ấu, tôi vẫn thường ngắm nhìn bộ tranh Các vị ẩn sĩ của Marco Sadeler — những bức khắc quyến rũ, ngập tràn rừng cây, đồng nội và phong cảnh trung cổ rộng lớn bằng cả một hạt để trí tưởng tượng mặc sức bay xa; và giờ đây, quả thực xuất hiện trước mắt tôi là một trong những nhân vật anh hùng của Marco Sadeler. Ông khoác tấm áo choàng trắng tựa bóng ma, chiếc mũ trùm đầu tuột ra trong lúc đang quần thảo với chiếc xe cút kít, để lộ một chỏm đầu hói và vàng khè như chiếc sọ người. Ông có lẽ đã được chôn cất từ ngàn năm trước, và mọi phần sinh động trên cơ thể đã hóa thành đất bụi, bị cày nát bởi chiếc bừa của người nông dân.
Lòng tôi lúc ấy còn bận tâm về phép lịch sự xã giao. Liệu tôi có dám bắt chuyện với một người đang mang lời nguyện thinh lặng không? Rõ ràng là không. Nhưng khi đến gần, tôi vẫn ngả mũ chào ông với một sự kính trọng đầy mê tín từ đằng xa. Ông gật đầu chào lại và vui vẻ bắt chuyện với tôi. Tôi có đang định vào tu viện không? Tôi là ai? Người Anh à? À, người Ai-len phỏng?
"Không," tôi đáp, "tôi là người Xốt-len."
Người Xốt-len ư? À, từ trước tới nay ông chưa từng gặp người Xốt-len nào cả. Rồi ông ngắm tôi từ đầu đến chân, gương mặt phúc hậu, chân chất và vạm vỡ ánh lên vẻ tò mò, giống như một đứa trẻ đang chiêm ngưỡng con sư tử hay cá sấu vậy. Từ ông, tôi biết được với nỗi thất vọng rằng mình không thể được tiếp đón tại Đức Mẹ Tuyết; tôi có lẽ sẽ kiếm được một bữa ăn, nhưng chỉ có thế mà thôi. Và rồi, khi câu chuyện tiếp diễn và vỡ lẽ ra rằng tôi không phải là kẻ bán hàng rong, mà là một nhà văn chuyên phác họa phong cảnh và sắp viết một cuốn sách, thái độ của ông đối với việc tiếp đón tôi liền thay đổi (vì tôi e rằng người ta vẫn còn phân biệt giai cấp ngay cả trong một tu viện dòng Trappist), và ông dặn tôi nhất định phải xin gặp Đức Viện phụ để giãi bày sự tình đầy đủ với ngài. Suy nghĩ lại, ông quyết định sẽ xuống cùng tôi luôn; ông nghĩ mình có thể lo liệu cho tôi chu đáo hơn. Liệu ông có thể nói rằng tôi là một nhà địa lý học không?
Không; xét vì lợi ích của sự thật, tôi nghĩ ngài tuyệt đối không nên làm thế.
"Vậy thì được thôi" (với vẻ thất vọng), "một nhà văn vậy."
Hóa ra ông từng theo học tại một chủng viện cùng sáu thanh niên người Ai-len, đều là các linh mục từ lâu, những người thường nhận báo chí và cập nhật cho ông tình hình các vấn đề giáo hội ở Anh. Và ông hồi hộp hỏi thăm về Tiến sĩ Pusey, người mà vị thiện nam này vẫn luôn cầu nguyện ngày đêm kể từ đó cho sự cải đạo của ông ấy.
"Tôi nghĩ ngài ấy đã rất gần với chân lý," ông nói; "và rồi ngài ấy sẽ đạt được thôi; lời cầu nguyện có sức mạnh vô cùng lớn lao."
Phải là một kẻ cứng đầu, vô thần theo đạo Tin Lành thì mới không cảm thấy thú vị trước câu chuyện tử tế và tràn đầy hy vọng này. Trong lúc câu chuyện đang đến hồi gần gũi ấy, vị tu sĩ hiền lành hỏi tôi có phải là tín đồ Thiên Chúa giáo không; và khi nhận ra tôi không phải, hoặc không theo cách của ông, ông đã xí xóa đi với tấm lòng rất mực bao dung.
Con đường chúng tôi đang đi, do chính đôi bàn tay của vị tu sĩ vạm vỡ này tạo nên chỉ trong vòng một năm, dẫn đến một khúc cua và hé lộ một vài tòa nhà màu trắng nằm ẩn mình phía bên kia khu rừng. Cùng lúc đó, tiếng chuông một lần nữa vang lên. Chúng tôi đã đến sát tu viện. Cha Apollinaris (đó là tên người đồng hành của tôi) ngăn tôi lại.
"Tôi không được phép nói chuyện với cậu dưới đó đâu," ông nói. "Hãy hỏi gặp Thầy Giữ Cổng, mọi chuyện sẽ ổn thôi. Nhưng hãy cố gắng tìm gặp tôi khi cậu đi ra qua đường rừng nhé, ở đó tôi có thể nói chuyện với cậu. Tôi rất lấy làm vinh hạnh được làm quen với cậu."
Và rồi, đột ngột vung hai tay, khua các ngón tay và kêu lên hai lần, "Tôi không được phép nói! Tôi không được phép nói!", ông chạy vụt lên trước mặt tôi và biến mất sau cánh cửa tu viện.
Tôi thú nhận rằng sự khác người kỳ quái đến rợn ngợp này đã khơi dậy phần nào nỗi sợ hãi trong tôi. Nhưng khi có một người vừa tốt bụng lại vừa giản dị đến thế, cớ sao những người khác lại không thể như vậy? Tôi lấy lại can đảm và tiến thẳng đến cổng nhanh hết mức có thể theo ý Modestine — con vật hình như có sự ác cảm sâu sắc với các tu viện. Đây là cánh cửa đầu tiên trong suốt thời gian tôi quen biết nó mà nó không hề tỏ ra cái vẻ vội vã bất thành văn muốn bước vào. Tôi cất tiếng gọi theo đúng nghi thức, dẫu với một trái tim đang run rẩy. Cha Michael, vị Khách Trai, cùng hai vị tu sĩ mặc áo choàng nâu đã ra cổng và nói chuyện với tôi một lúc. Tôi nghĩ chiếc túi của tôi chính là điểm thu hút lớn nhất; nó đã sớm chinh phục được trái tim của tội nghiệp Apollinaris, người đã căn dặn tôi bằng cả tính mạng là phải đem nó ra cho Đức Viện phụ xem. Nhưng dù là nhờ phong thái của tôi, hay chiếc túi, hay ý tưởng nhanh chóng lan truyền trong số các tu sĩ chuyên tiếp đón khách rằng rốt cuộc tôi không phải là một kẻ bán hàng rong, tôi chẳng gặp chút khó khăn nào trong việc xin nhập tu viện. Modestine được một người thế tục dắt ra chuồng ngựa, còn tôi và hành lý thì được đón nhận vào tu viện Đức Mẹ Tuyết.
