Thành thực mà nói, nơi đây có vẻ chẳng đáng để công sức tìm kiếm là bao. Chỉ là dăm đoạn xóm làng lởm chởm chẳng lấy nổi một con đường ra ngõ, thay vào đó là những khoảng đất trống chất đầy củi mục và cành khô; dăm ngọn thánh giá xiêu vẹo; một ngôi điện thờ Đức Mẹ Ban Ơn trên đỉnh một gò nhỏ; và tất cả những thứ ấy nằm bên một dòng sông cao nguyên róc rách, giữa một góc thung lũng trơ trọi. Ta đi xem gì đây? Tôi tự hỏi mình. Thế nhưng chốn này lại có một nhịp sống riêng. Tôi tìm thấy một bảng ghi công đóng góp của dân làng Cheylard trong năm qua, được treo lên như một lá cờ trong ngôi nhà nguyện nhỏ bé và xiêu vẹo. Hóa ra, vào năm 1877, cư dân nơi đây đã quyên góp được bốn mươi tám franc mười centime cho "Hội Truyền bá Đức tin". Tôi không khỏi hy vọng một phần số tiền này sẽ được gửi về quê hương mình. Cheylard gom góp từng đồng xu lẻ cho những linh hồn lầm than ở Edinburgh, trong khi Balquhidder và Dunrossness lại đang than khóc cho sự u muội của thành Rome. Cứ thế, khiến các thiên thần được một phen giải trí lớn, chúng ta dùng các nhà truyền giáo để ném vào nhau, giống như lũ trẻ đi học húc cãi nhau trong tuyết.

Quán trọ lại một lần nữa vô cùng giản dị. Toàn bộ đồ đạc của một gia đình khá giả đều bày cả trong bếp: những chiếc giường, cái nôi, quần áo, giá đựng đĩa, hòm đựng bột và bức ảnh của cha xứ. Có năm đứa trẻ, một trong số đó đang đọc kinh cầu nguyện buổi sáng ngay chân cầu thang chẳng lâu sau khi tôi đến, và đứa thứ sáu thì chắc chẳng bao lâu nữa cũng ra đời. Tôi được những con người tốt bụng này tiếp đón niềm nở. Họ tỏ ra rất quan tâm đến tai nạn dọc đường của tôi. Khu rừng nơi tôi ngủ chính là của họ; họ coi gã đàn ông ở Fouzilhac là một tên ác độc tột cùng, và nhiệt tình khuyên tôi nên kiện hắn ra tòa—"bởi vì suýt nữa thì anh đã mất mạng rồi." Bà chủ nhà thì kinh hoàng đến mức trố mắt khi thấy tôi uống hơn một pints sữa chưa hớt váng.

"Anh sẽ tự rước họa vào thân đấy," bà nói. "Hãy để tôi đun sôi nó lên cho anh."

Sau khi tôi đã khởi đầu buổi sáng bằng thứ thức uống tuyệt diệu ấy, do bà còn bận trăm công nghìn việc, tôi được phép, à không, được yêu cầu tự pha cho mình một bát sô-cô-la. Đôi bốt và ủng của tôi được treo lên cho khô, và khi thấy tôi đang cố viết nhật ký trên đùi, cô con gái cả liền hạ chiếc bàn xếp bên góc sưởi xuống cho tôi tiện bề sử dụng. Ngay tại đây, tôi viết bài, uống sô-cô-la, và cuối cùng là ăn một đĩa trứng ốp-lết trước khi lên đường. Chiếc bàn phủ một lớp bụi dày; bởi như họ giải thích, nó chẳng bao giờ được dùng tới trừ những tháng mùa đông. Tôi có thể ngước nhìn thẳng qua ống khói, xuyên qua những tầng bồ hóng nâu và làn khói lam chiều, lên đến tận bầu trời; và cứ mỗi khi ai đó ném một nắm cành cây vào bếp lửa, đôi chân tôi lại bị cái nóng táp cho rát bỏng.

Người chồng từng bắt đầu cuộc đời bằng nghề dắt la, và khi tôi đến chất đồ lên lưng Modestine, ông tỏ ra rất dày dặn kinh nghiệm. "Anh sẽ phải đổi cách buộc gói đồ này," ông bảo; "lẽ ra nó nên được chia làm hai phần, và khi ấy anh có thể chở được gấp đôi trọng lượng."

Tôi giải thích rằng mình chẳng ham hố gì việc mang vác nặng hơn; và cho dù có là con lừa nào sinh ra trên đời đi nữa, tôi cũng đời nào cắt đôi chiếc túi ngủ của mình ra.

Và ông chủ quán bảo: "Tuy nhiên, nó làm con vật mệt mỏi đấy; nó làm con bé kiệt sức trên cả chặng đường. Hãy nhìn kìa."

Khốn khổ thay, hai chân trước của nó ở mặt trong chẳng khác gì những miếng thịt bò sống, và máu đang rỉ ra từ dưới đuôi. Khi tôi khởi hành, người ta đã bảo với tôi—và tôi sẵn sàng tin điều đó—rằng chỉ ít ngày nữa thôi tôi sẽ đượm tình yêu thương với Modestine như với loài chó. Ba ngày đã trôi qua, chúng tôi đã cùng nhau nếm trải dăm ba hoạn nạn, vậy mà trái tim tôi đối với con vật mang vác này vẫn lạnh ngắt như củ khoai tây. Trông nó cũng khá xinh xắn; nhưng khổ nỗi nó lại biểu lộ một sự đần độn tột cùng, dẫu được bù đắp chút ít bởi sự kiên nhẫn, nhưng lại bị khoét sâu thêm bởi những tia lanh chanh ngớ ngẩn và kém khôn ngoan. Và tôi thú nhận rằng phát hiện mới này lại là một điểm trừ nữa dành cho nó. Con lừa cái có quái gì là tốt đẹp nếu nó không thể mang nổi một chiếc túi ngủ và vài vật dụng thiết yếu? Tôi thấy cái kết của ngụ ngôn đang đến gần kề, khi mà chính tôi sẽ phải cõng Modestine. Aesop quả là kẻ thấu hiểu thế gian! Tôi đoan chắc với bạn rằng tôi đã lên đường với những suy nghĩ nặng trĩu cho chặng hành trình ngắn ngủi trong ngày.

Không chỉ những trăn trở về Modestine mới đè nặng bước chân tôi trên đường; mà toàn bộ chuyến đi quả là một gánh nặng chì đá. Bởi thứ nhất, gió thổi mạnh đến mức tôi phải dùng một tay giữ chặt đắp đồ từ Cheylard đến Luc; và thứ hai, con đường của tôi lại đi qua một trong những vùng đất nghèo nàn nhất trên cõi đời này. Nó giống như vùng cao nguyên tồi tệ nhất của Scotland, thậm chí còn tệ hơn; lạnh lẽo, trơ trọi và nghèo nàn, hiếm cây cối, hiếm thạch thảo, hiếm cả sự sống. Chỉ có một con đường và dăm chiếc hàng rào phá vỡ khung cảnh hoang vu đơn điệu ấy, và lối đi được đánh dấu bằng những cột mốc thẳng đứng để nhận diện trong những ngày tuyết phủ.

Lý do vì sao bất cứ ai lại muốn đặt chân đến Luc hay Cheylard quả là vượt quá trí tưởng tượng phong phú của tôi. Phần tôi, tôi du lịch không phải để đi đến một nơi nào đó, mà là để được đi. Tôi du lịch vì chính bản thân việc dịch chuyển. Điều cốt lõi là được vận động; được cảm nhận rõ hơn những nhọc nhằn và trở ngại của cuộc sống; được bước xuống chiếc đệm êm ái của nền văn minh nhân loại, để thấy mặt đất dưới chân rắn như đá hoa cương và rải rác những mảnh đá sắc nhọn. Than ôi, khi tuổi đời đã cao và bận tâm nhiều hơn đến công chuyện mâu thuẫn của cuộc mưu sinh, ngay cả một kỳ nghỉ cũng trở thành thứ phải vất vả mới có được. Giữ cho đống hành lý khỏi rơi trên yên la giữa trận cuồng phong thổi từ phương bắc giá lạnh chẳng phải là một ngành nghề cao cả gì, nhưng nó lại giúp tâm trí bận rộn và tĩnh tại. Và khi hiện thực đã quá đỗi ngặt nghèo, còn ai có thể bận tâm lo lắng cho tương lai?

Cuối cùng tôi cũng ra đến phía trên sông Allier. Thật khó lòng tưởng tượng ra một khung cảnh nào khó coi hơn vào thời điểm này trong năm. Những ngọn đồi thoai thoải vây quanh bốn phía, chỗ thì lốm đốm rừng cây và đồng ruộng, chỗ lại vươn lên thành những chỏm đỉnh trơ trụi hoặc rậm rạp thông xanh. Sắc màu bao trùm là một thứ đen đúa hoặc xám xịt, tập trung lại nơi chót vót của tàn tích lâu đài Luc—nơi nhô lên một cách xấc láo ngay dưới chân tôi, trên đỉnh tháp dựng một bức tượng Đức Mẹ bằng đá trắng cao lớn, mà tôi nghe ngóng được rằng nó nặng tới năm mươi tạ, và sẽ được làm lễ khánh thành vào ngày mùng 6 tháng Mười. Chảy róc rách qua bức tranh phong cảnh thê thảm ấy là con sông Allier cùng một nhánh sông phụ có kích thước gần như tương đương, uốn lượn đổ vào qua một thung lũng rộng lớn và trơ trụi ở Vivarais. Thời tiết đã quang đãng hơn đôi chút, mây tụ thành từng đội hình; nhưng những cơn gió dữ dội vẫn săn đuổi chúng qua bầu trời, hắt những vệt bóng tối và ánh nắng lớn kỳ quặc lên khung cảnh.

Bản thân làng Luc là hai hàng nhà lúp xúp nằm kẹp giữa sườn đồi và dòng sông. Nơi đây chẳng có lấy một nét đẹp, cũng chẳng có điểm gì nổi bật, ngoại trừ ngôi lâu đài cổ phía trên với bức tượng Đức Mẹ mới tinh nặng năm mươi tạ. Bù lại, quán trọ rất sạch sẽ và rộng rãi. Gian bếp với hai chiếc giường hộp che rèm ca-rô sạch sẽ, với lò sưởi bằng đá rộng thênh thang, chiếc kệ bếp dài tới bốn thước được trang trí bằng đèn lồng và các bức tượng tôn giáo nhỏ, cùng dãy hòm đựng đồ và đôi đồng hồ tích tắc, chính là hình mẫu lý tưởng cho một gian bếp đúng nghĩa; một gian bếp trong kịch câm, rất thích hợp cho bọn cướp hoặc các nhà quý tộc cải trang. Khung cảnh ấy cũng chẳng hề bị làm cho lu mờ bởi bà chủ quán, một người đàn bà lớn tuổi có khuôn mặt đẹp, trầm tính và ngăm đen, khoác áo trùm đầu màu đen trông như một nữ tu. Ngay cả phòng ngủ tập thể cũng mang một nét cá tính riêng, với những chiếc bàn dài bằng gỗ thông và băng ghế có thể đủ chỗ cho năm mươi người ăn tối, được bày biện như thể cho ngày hội mùa màng, cùng ba chiếc giường hộp kê dọc theo vách tường. Nằm trên một trong những chiếc giường ấy, trên lớp rơm lót và đắp bằng đôi khăn ăn, tôi đã phải chịu hình phạt suốt cả đêm dài với làn da nổi gai ốc và hàm răng lập cập, thi thoảng khi tỉnh giấc lại thở dài ngao ngán, thèm thuồng chiếc túi da cừu của mình và bóng râm của một khu rừng lớn nào đó.