Bridget Elia đã làm quản gia cho tôi từ rất nhiều năm nay. Tôi mang ơn Bridget, những ân nghĩa kéo dài vượt qua cả khoảng ký ức có thể với tới. Chúng tôi sống chung một nhà, một ông thầy độc thân và một người cô độc, trong một dạng đời sống độc thân kép; với mức độ dễ chịu tolerable đến mức nói chung, cá nhân tôi chẳng hề có chút ý định nào muốn trèo lên những ngọn núi cùng với dòng dõi của vị vua liều lĩnh để mà than khóc cho cảnh độc thân của mình. Sở thích và thói quen của chúng tôi khá tâm đồng ý hợp — nhưng lại theo kiểu "có một chút khác biệt." Chúng tôi thường thì hòa hợp, dẫu có đôi lúc dăm ba chuyện cãi vã nhỏ nhặt — đúng như lẽ thường tình giữa những người thân cận. Sự đồng cảm của chúng tôi thường là ngầm hiểu hơn là bày tỏ bằng lời; và có một lần, khi tôi cố làm ra vẻ giọng nói của mình ân cần hơn ngày thường, người em họ của tôi đã oà khóc và phàn nàn rằng tôi đã thay đổi.

Cả hai chúng tôi đều là những người rất thích đọc sách theo những hướng hoàn toàn khác nhau. Trong lúc tôi đang đắm chìm (đến lần thứ một nghìn) vào một đoạn văn nào đó của lão Burton kỳ cựu, hoặc của một người đồng thời kỳ lạ nào của ông, thì cô ấy lại mải mê trong một câu chuyện tiểu thuyết hiện đại nào đó, hoặc một tập ký sự phiêu lưu, mà chiếc bàn đọc sách chung của chúng tôi vẫn đều đặn được tiếp tế thêm những ấn phẩm mới mẻ mỗi ngày. Truyện kể làm tôi phát bực. Tôi chẳng mặn mà gì với diễn tiến của các sự kiện. Còn cô ấy thì nhất định phải có một cốt truyện — dẫu được kể hay, dở, hay dở tệ — miễn là trong đó có sự sống đang cựa quậy, cùng vô số những biến cố dủi may. Những thăng trầm của vận mệnh trong tiểu thuyết — và hầu như cả trong đời thực — đã thôi không còn gây được hứng thú cho tôi, hoặc giả có tác động thì cũng rất nhạt nhẽo. Những tính cách và quan điểm kỳ quặc, khác người — những bộ óc có chút xoắn vặn thú vị — những nét độc đáo của người cầm bút mới là điều làm tôi thích thú nhất. Ngược lại, người em họ của tôi lại có sẵn một sự dị ứng tự nhiên với bất cứ thứ gì nghe có vẻ kỳ quái hay khác thường. Cô ấy chẳng bao giờ nuốt nổi những thứ mang tính cổ kính, bất quy tắc, hay đi chệch khỏi con đường của sự đồng cảm thông thường. Cô ấy "cho rằng Tự nhiên khéo léo hơn." Tôi có thể châm chước cho sự mù quáng của cô ấy trước những khúc quanh tuyệt diệu của cuốn Religio Medici; nhưng cô ấy phải xin lỗi tôi vì một số lời ám chỉ thiếu tôn trọng mà gần đây cô ấy lỡ buông ra, chạm đến phần trí tuệ của một nhân vật vô cùng yêu quý của tôi sống ở thế kỷ trước nữa — người phụ nữ vô cùng cao quý, đoan trang và đức hạnh — dẫu có chút mộng mơ và sở hữu một bộ óc đầy tính nguyên bản, nàng Margaret xứ Newcastle hào phóng.

Số phận của người em họ tôi, có lẽ thường xuyên hơn mức tôi mong muốn, là thường có những người bạn đồng hành của cô ấy cũng là của tôi — những kẻ tự do tư tưởng — những thủ lĩnh cũng như tín đồ của những triết lý và hệ thống tân kỳ; thế nhưng cô ấy chẳng bao giờ đôi co tranh cãi, cũng chẳng hề tiếp thu những quan điểm của họ. Những gì từng tốt đẹp và đáng kính đối với cô ấy khi còn là một đứa trẻ, nay vẫn giữ nguyên uy quyền của nó trong tâm trí cô. Cô ấy chưa bao giờ gian lận hay giở trò với sự hiểu biết của chính mình.

Cả hai chúng tôi đều có xu hướng hơi quá quả quyết; và tôi nhận thấy kết quả của những cuộc tranh cãi giữa chúng tôi hầu như luôn luôn là thế này — rằng trong các vấn đề về sự thật, ngày tháng và chi tiết sự việc, cuối cùng hóa ra tôi đúng còn em họ tôi sai. Nhưng khi chúng tôi bất đồng về các vấn đề đạo đức; về một việc nên làm hay nên bỏ qua; bất luận sự nồng nhiệt khi đối lập hay sự vững vàng trong niềm tin mà tôi mang ra lúc đầu, thì cuối cùng, chắc chắn là tôi luôn bị thuyết phục theo lối suy nghĩ của cô ấy.

Tôi phải chạm đến những thói hư tật xấu của người họ hàng mình thật nhẹ nhàng, bởi vì Bridget không thích bị người ta chỉ ra lỗi lầm. Cô ấy có một tật xấu (nếu gọi nhẹ đi thì là thế) là vừa đọc sách trong lúc có đông người: những lúc như vậy, cô ấy sẽ trả lời có hoặc không cho một câu hỏi mà chẳng hề hiểu rõ ý nghĩa của nó — điều đó thật bực bội, và làm tổn hại tột cùng đến phẩm giá của người đã đặt ra câu hỏi nói trên. Sự bình tĩnh trước mọi tình huống của cô ấy tương xứng với những thử thách cam go nhất trong cuộc đời, nhưng đôi khi lại rời bỏ cô trong những dịp cỏn con. Khi mục đích đòi hỏi và đó là một việc quan trọng, cô ấy có thể nói năng vô cùng xuất sắc; nhưng trong những vấn đề không thuộc về lương tâm, đôi khi người ta vẫn thấy cô ấy thốt ra một lời nào đó không đúng lúc cho lắm.

Việc học hành của cô ấy thời trẻ không được chú trọng lắm, và cô ấy đã may mắn tránh được tất cả những thứ trang sức nữ tính thường được gọi là tài nghệ. Từ sớm, dù là do tình cờ hay ý định, cô ấy đã bị ném vào một căn phòng chứa rộng rãi toàn những sách cũ tiếng Anh hay ho, chẳng cần phải chọn lựa hay cấm đoán gì nhiều, và cứ thế thỏa sức gặm nhẩm trên đồng cỏ tươi tốt và lành mạnh đó. Nếu tôi có hai mươi đứa con gái, tôi cũng sẽ nuôi dạy chúng đúng theo cách này. Tôi không biết liệu cơ hội kết hôn của chúng có vì thế mà giảm đi hay không; nhưng tôi có thể đảm bảo rằng, cách nuôi dạy ấy sẽ tạo ra những người cô già tuyệt vời nhất không chê vào đâu được (nếu tình huống xấu nhất xảy ra).

Trong hoạn nạn, cô ấy là người xoa dịu chân thành nhất; nhưng trong những rắc rối phiền nhiễu và những nỗi bận tâm vụn vặt không đòi hỏi ý chí phải đối đầu, đôi khi cô ấy lại làm mọi thứ tệ hơn vì quá mức đồng cảm. Nếu cô ấy không phải lúc nào cũng chia sẻ nỗi buồn với bạn, thì vào những dịp vui vẻ hơn trong cuộc đời, cô ấy chắc chắn sẽ nhân ba niềmm hạnh phúc của bạn lên. Thật tuyệt vời khi được đi xem kịch cùng cô ấy, hoặc đi thăm hỏi họ hàng; nhưng tuyệt nhất là khi cô ấy cùng bạn lên đường thực hiện một chuyến đi xa.

Cách đây vài mùa hè, chúng tôi đã có một chuyến du ngoạn cùng nhau đến Hertfordshire, để thăm dò nơi ở của một số họ hàng ít được biết đến hơn của chúng tôi ở vùng đất trồng ngũ cốc đẹp đẽ đó.

Điều xưa cũ nhất mà tôi nhớ được chính là Mackery End; hay Mackarel End, theo cách đánh vần có lẽ đúng hơn trong một số bản đồ cổ của Hertfordshire; một ngôi nhà nông trang — nằm ở một vị trí vô cùng nên thơ chỉ cách Wheathampstead một quãng đi bộ ngắn. Tôi chỉ còn nhớ mờ nhạt rằng mình từng đến đó chơi thăm một người bà cô khi còn là một đứa trẻ, dưới sự chăm sóc của Bridget; người mà, như tôi đã nói, lớn hơn tôi khoảng mười tuổi. Ước gì tôi có thể gom quãng đời còn lại của cả hai chúng tôi thành một khối, để chúng tôi có thể chia đều chúng cho nhau. Nhưng điều đó là không thể. Ngôi nhà vào thời điểm đó đang do một người nông dân giàu có sinh sống, ông đã kết hôn với em gái của bà ngoại tôi. Tên ông ấy là Gladman. Bà ngoại tôi nhũ danh là Bruton, kết hôn với một người họ Field. Nhà Gladmans và nhà Brutons vẫn đang làm ăn phát đạt ở vùng đó của hạt, nhưng nhà Fields thì hầu như đã tuyệt diệt. Hơn bốn mươi năm đã trôi qua kể từ chuyến thăm mà tôi đang nhắc tới; và trong phần lớn khoảng thời gian đó, chúng tôi cũng đã mất liên lạc với cả hai nhánh kia. Ai hay những người thế nào đã thừa kế Mackery End — là họ hàng hay người lạ — chúng tôi hầu như không dám phỏng đoán, nhưng đã tự nhủ rằng thế nào cũng có ngày đến khám phá.

Đi theo một con đường có phần vòng vèo, ghé qua công viên trang trọng tại Luton trên đường từ Saint Alban's tới, chúng tôi đã đến nơi mà mình hằng tò mò mong ngóng vào khoảng trưa. Khung cảnh ngôi nhà trang trại cổ kính, dẫu mọi dấu vết của nó đã phai mờ khỏi trí nhớ của tôi, đã mang lại cho tôi một niềm vui mà từ nhiều năm nay tôi chưa từng trải nghiệm. Bởi vì dẫu tôi đã quên nó, chúng tôi chưa bao giờ quên việc đã từng cùng nhau có mặt ở đó, và chúng tôi đã nói về Mackery End suốt cả cuộc đời mình, cho đến khi ký ức trong tôi bị đánh lừa bởi một bóng ma của chính nó, và tôi tưởng rằng mình đã biết rõ diện mạo của một nơi mà khi đối diện trực tiếp, ôi sao nó lại khác xa đến thế so với cái hình ảnh mà tôi đã bao nhiêu lần vẽ ra trong tâm trí để thay thế cho nó!

Tuy vậy, bầu không khí xung quanh vẫn tỏa hương thơm dìu dịu; thời tiết đang độ "giữa tháng Sáu," và tôi có thể ngâm nga cùng nhà thơ rằng,

Nhưng người, kẻ từng hiện lên đẹp đẽ biết bao

Trong trí tưởng tượng ngây thơ,

Nay lại sánh ngang dưới ánh bình minh

Với tạo vật tinh tế của nàng!

Niềm hạnh phúc của Bridget mang tính chất tỉnh thức nhiều hơn của tôi, bởi vì cô ấy dễ dàng nhận ra người quen cũ của mình — tất nhiên là có đôi chút tiếc nuối trước vài nét mặt đã thay đổi. Lúc đầu, quả thực cô ấy suýt không tin nổi vì quá đỗi vui mừng; nhưng cảnh vật nhanh chóng khẳng định lại vị trí của nó trong tâm hồn cô — và cô rảo bước qua từng ngóc ngách của tòa dinh thự cổ, từ nhà để củi, vườn cây ăn trái, đến nơi từng đặt chuồng bồ câu (cả nhà lẫn chim đều đã bay đi mất) — với một sự háo hức nhận diện đến nghẹt thở, có lẽ điều đó có phần đáng thông cảm hơn là đúng mực đối với một người ở tuổi ngũ tuần. Nhưng Bridget trong nhiều chuyện vẫn chưa chịu già đi theo năm tháng.

Việc duy nhất còn lại là bước vào trong nhà — và đó là một thử thách mà nếu chỉ có một mình tôi thì sẽ là bất khả kháng; bởi vì tôi cực kỳ rụt rè trong việc làm quen với người lạ và những họ hàng đã lâu không liên lạc. Tình cảm, mạnh mẽ hơn cả những sự e dè, đã chắp cánh cho người em họ của tôi bay vào trước mà không cần tôi; nhưng cô ấy nhanh chóng quay lại cùng với một sinh vật có thể làm mẫu cho một nhà điêu khắc tạo nên bức tượng Sự Chào Đón. Đó là người em út trong gia đình Gladmans; qua cuộc hôn nhân với một người họ Bruton, cô đã trở thành nữ chủ nhân của tòa dinh thự cổ. Nhà Brutons vốn là một dòng dõi tuấn tú. Sáu người con gái của họ nổi tiếng là những thiếu nữ xinh đẹp nhất trong hạt. Nhưng đối với tôi, người họ Bruton được nhận nuôi này còn hơn thế nữa — duyên dáng hơn. Cô sinh ra quá muộn để có thể nhớ về tôi. Cô chỉ còn nhớ mang máng hồi nhỏ từng có lần được ai đó chỉ cho thấy người chị họ Bridget đang trèo qua một hàng rào giậu. Thế nhưng chỉ cần cái tên họ hàng, tình chị em họ là quá đủ. Những sợi dây liên kết mong manh ấy, vốn tỏ ra yếu ớt như tơ nhện trong bầu không khí xô bồ của chốn đô thành, lại càng thắt chặt hơn, như chúng tôi đã nghiệm ra, tại vùng Hertfordshire nồng hậu, mộc mạc và chan chứa yêu thương. Chỉ trong vòng năm phút, chúng tôi đã thân thiết như thể được sinh ra và lớn lên cùng nhau; thân mật đến mức gọi nhau bằng tên thánh. Những người theo đạo Ki-tô vốn nên đối xử với nhau như thế. Được chứng kiến Bridget và cô ấy — giống như cuộc hội ngộ của hai người chị em họ trong kinh thánh vậy! Ở người phụ nữ làm nông này toát lên một vẻ duyên dáng và trang nghiêm, một vóc dáng đầy đặn tương xứng với tâm hồn cô, thứ ánh sáng có thể rọi sáng cả một cung điện — hoặc ít ra chúng tôi đã nghĩ thế. Chúng tôi được nồng nhiệt chào đón bởi cả hai vợ chồng — chúng tôi, và cả người bạn đi cùng — suýt nữa thì tôi quên mất anh ấy — nhưng B.F. sẽ không dễ gì quên được cuộc gặp gỡ đó, nếu ngẫu nhiên anh ấy đọc được những dòng này trên những bờ biển xa xôi nơi loài kangaroo trú ngụ. Con bê béo đã được chuẩn bị sẵn sàng, hay đúng hơn là đã sẵn từ trước, như thể để đón chờ sự ghé thăm của chúng tôi; và sau một ly rượu vang bản địa thích hợp, xin đừng bao giờ để tôi quên với niềm tự hào chân thành nào mà người họ hàng hiếu khách này đã giục chúng tôi tiến về Wheathampstead, để giới thiệu chúng tôi (như một thứ kỳ trân dị bảo mới tìm được) với mẹ và các chị em nhà Gladmans — những người thực ra còn biết về chúng tôi nhiều hơn chút ít, vào thời điểm mà cô ấy gần như chẳng biết gì về chúng tôi cả. — Với một sự ân cần tương ứng, chúng tôi cũng được họ đón tiếp nồng hậu biết bao — ký ức của Bridget, được thắp sáng bởi hoàn cảnh đó, bỗng bừng tỉnh sống lại với hàng ngàn ký ức mờ ảo về sự vật và con người, khiến tôi hoàn toàn kinh ngạc, và chính cô ấy cũng thế — cùng với sự sững sờ của B.F., người ngồi bên cạnh, hầu như là kẻ duy nhất không phải họ hàng ở đó — những hình ảnh cũ kỹ đã phai mờ về những cái tên và hoàn cảnh từ hơn nửa thế kỷ trước cứ ùa về trong tâm trí cô, giống như những dòng chữ viết bằng chanh hiện rõ lên khi hơ gần ngọn lửa ấm áp của tình bạn — khi tôi quên hết thảy những điều này, thì mong sao những người họ hàng ở quê nhà cũng hãy quên tôi đi; và Bridget sẽ không bao giờ còn nhớ rằng, vào những ngày tháng thơ ấu ớt yếu, tôi chính là đứa trẻ nằm trong vòng tay chăm sóc dịu dàng của cô — cũng như tôi đã là người chăm sóc cô trong những năm tháng tuổi trẻ dại khờ kể từ đó — trong những buổi dạo chơi đồng quê xinh xắn ngày xửa ngày xưa, quanh vùng Mackery End, tại Hertfordshire.