Sera tamen respexit

Libertas.

A Clerk I was in London gay.

Nếu bạn đọc ơi, chẳng may đời bạn lại rơi vào cảnh phải chôn vùi những năm tháng rực rỡ nhất của cuộc đời — tuổi trẻ huy hoàng — nơi chốn ngục tù văn phòng ngột ngạt; để rồi những ngày tháng lao tù ấy cứ kéo dài mãi suốt tuổi trung niên cho đến khi già nua tóc bạc, chẳng mảy may hy vọng được giải thoát hay nghỉ ngơi; để rồi sống đến mức quên béng mất thế giới này có những ngày nghỉ lễ, hoặc nếu nhớ thì chỉ xem đó là đặc quyền của riêng trẻ thơ: lúc ấy, và chỉ lúc ấy thôi, bạn mới thấu hiểu trọn vẹn sự giải thoát của tôi.

Tính đến nay đã là ba mươi sáu năm tròn kể từ ngày tôi đặt chân vào chiếc bàn giấy ở Mincing-lane. Sự chuyển đổi khi mới mọc tròn mười bốn tuổi từ quãng thời gian vui chơi thỏa thích và những kỳ nghỉ học liên miên sang cảnh tòng sự tám, chín, và đôi khi mười tiếng một ngày tại một chốn phòng kế toán quả là một cú sốc đầy u sầu. Thế nhưng thời gian cũng phần nào xoa dịu con người ta trước mọi nghịch cảnh. Tôi dần dà cảm thấy bằng lòng — một thứ bằng lòng lầm lũi, hệt như những loài thú hoang bị nhốt trong lồng.

Quả thật, tôi vẫn có những ngày Chủ nhật cho riêng mình; nhưng ngày Chủ nhật, dẫu có tuyệt vời đến đâu với tư cách là dịp để cử hành nghi lễ tôn giáo, lại chính vì thế mà trở thành khoảng thời gian tồi tệ nhất cho việc xả hơi và giải trí. Riêng với tôi, một ngày Chủ nhật chốn đô thành luôn mang theo một nỗi u buồn trĩu nặng trong bầu không khí. Tôi nhớ những tiếng rao vui tươi của London, khúc ca của những kẻ hát rong — nhớ cả tiếng vo ve và tiếng râm ran nhộn nhịp của đường phố. Những tiếng chuông ngân vang mãi ấy khiến lòng tôi chùng xuống. Những cửa hàng đóng cửa làm tôi thấy xa lánh. Những bức tranh, ảnh, cùng chuỗi dài vô tận những món đồ chơi lấp lánh chói lọi, và hàng hóa của các tiểu thương được bày biện phô trương — những thứ biến buổi dạo chơi ngày thường qua các khu vực ít náo nhiệt của thủ đô trở nên thú vị biết bao — nay đều bị chắn ngoài tầm với. Chẳng còn những sạp sách cũ để thong thả ngắm nghía — Chẳng còn những gương mặt bận rộn để ngắm nhìn dòng người qua lại nhằm khuây khỏa cho kẻ thản nhiên — chính gương mặt của công việc lại trở thành một nét hấp dẫn nhờ sự tương phản với khoảng thời gian nghỉ ngơi ngắn ngủi của hắn. Chẳng có gì để ngắm nhìn ngoài những gương mặt bất hạnh — hoặc may lắm là nửa hạnh phúc — của đám học nghề vừa được giải phóng và những tiểu thương nghèo, lác đác vài cô hầu gái được phép ra ngoài, những kẻ đầu tắt mặt tối suốt cả tuần đến nỗi thói quen ấy đã tước đi gần như khả năng tận hưởng một giờ tự do; và biểu lộ đầy sống động sự trống rỗng của một ngày đi chơi. Ngay cả những kẻ lang thang ngoài đồng nội vào ngày hôm đó trông cũng chẳng có vẻ gì là thoải mái.

Nhưng ngoài các ngày Chủ nhật, tôi còn có một ngày nghỉ lễ Phục sinh, một ngày lễ Giáng sinh, cùng một tuần trọn vẹn vào mùa hè để về vùng đồng quê Hertfordshire quê hương hít thở khí trời. Đặc ân sau cùng này vô cùng lớn lao; và tôi tin rằng chính viễn cảnh nó sẽ lặp lại là điều duy nhất đã vực tôi dậy suốt cả năm trời, giúp tôi chịu đựng nổi kiếp sống ngục tù. Thế nhưng khi tuần lễ ấy đến, liệu bóng ma rực rỡ từ chốn xa xôi ấy có giữ đúng lời hứa với tôi chăng? Hay đúng hơn, đó chẳng hóa ra là chuỗi bảy ngày đầy bất an, trôi qua trong sự mưu cầu hoan lạc không yên, cùng nỗi lo âu mệt mỏi làm sao để tận dụng chúng một cách tối đa đó sao? Chốn bình yên ở đâu, sự nghỉ ngơi đã hứa hẹn nằm chốn nào? Khi tôi còn chưa kịp nếm trải, nó đã vụt bay mất. Tôi lại ngồi trước bàn giấy, nhẩm tính năm mươi mốt tuần lễ tẻ nhạt buộc phải trôi qua trước khi một dịp ngắn ngủi tương tự có thể quay lại. Dù vậy, viễn cảnh về sự trở lại ấy vẫn rọi chút ánh sáng lên mặt tối của chốn giam cầm đời tôi. Nếu không có nó, như tôi từng nói, có lẽ tôi khó lòng chống đỡ nổi gông xiềng này.

Độc lập với sự khắc nghiệt của việc điểm danh trình diện, tôi từ lâu đã bị ám ảnh bởi cảm giác (có lẽ chỉ là một sự thất thường) rằng mình không có năng lực làm việc. Cảm giác này, trong những năm tháng cuối đời công chức, đã lớn dần lên đến mức hằn rõ trên mọi đường nét gương mặt tôi. Sức khỏe và tinh thần phấn chấn của tôi cứ thế mai một dần. Lúc nào tôi cũng nơm nớp lo sợ một cuộc khủng hoảng nào đó mà bản thân sẽ chẳng tài nào chống đỡ nổi. Ngoài những giờ hầu hạ ban ngày, ban đêm trong giấc ngủ tôi lại tiếp tục phục dịch thêm lần nữa, rồi giật mình tỉnh giấc trong nỗi kinh hoàng về những sổ sách ghi sai tưởng tượng, những con số tính toán nhầm lẫn, và đủ thứ tương tự. Tôi đã bước sang tuổi năm mươi, mà chẳng có lấy một viễn cảnh giải thoát nào hiện ra. Tôi dường như đã mọc dính chặt vào bàn giấy; và thớ gỗ ấy đã ngấm sâu vào tâm hồn tôi.

Đồng nghiệp trong văn phòng đôi khi vẫn hay trêu chọc tôi về nỗi nhọc nhằn hằn rõ trên nét mặt; thế nhưng tôi chẳng hề hay biết rằng nó đã dấy lên sự hoài nghi ở bất kỳ vị sếp nào, cho đến ngày mùng 5 tháng trước, một ngày tôi mãi mãi không bao giờ quên, khi L——, vị phó giám đốc của công ty, gọi tôi sang một bên, thẳng thừng vạch trần sắc diện nhợt nhạt của tôi và thành tâm gặng hỏi nguyên do. Bị chất vấn như vậy, tôi đành thú nhận thật lòng nỗi niềm khó nhủ của mình, đồng thời thổ lộ rằng e rằng cuối cùng tôi buộc phải xin từ bỏ công việc dưới trướng ngài. Ngài thốt ra vài lời xã giao nhằm khích lệ tinh thần tôi, và câu chuyện dừng lại ở đó. Suốt cả tuần lễ, tôi vẫn sống trong tâm trạng nơm nớp lo sợ rằng mình đã hành động thiếu khôn ngoan khi đem chuyện đó thổ lộ; rằng mình đã ngốc nghếch dâng dao đằng chuôi cho kẻ khác, và tự chuốc lấy nguy cơ bị sa thải. Một tuần trôi qua trong cảnh ấy, mà quả thật tôi tin đó là tuần lễ căng thẳng nhất trong cả cuộc đời mình, thì vào buổi tối ngày 12 tháng Tư, ngay lúc tôi chuẩn bị thu dọn bàn giấy để về nhà (có lẽ vào khoảng tám giờ), tôi nhận được trát hầu cận đáng sợ phải diện kiến toàn thể ban lãnh đạo trong căn phòng làm việc phía sau vô cùng trang trọng. Tôi thầm nghĩ, phen này thì đời mình tiêu thật rồi, mình tự sát rồi đây, chắc sắp có kẻ thông báo rằng họ không còn cần đến sự phục vụ của mình nữa. Tôi có thể nhận thấy L—— mỉm cười trước sự hoảng sợ của tôi, điều đó cũng giúp tôi vơi đi đôi chút — thì bỗng đến sự kinh ngạc tột cùng của tôi, B——, vị đại diện lâu năm nhất, bắt đầu bài diễn văn trang trọng về thâm niên công tác của tôi, về phong thái làm việc vô cùng đáng biểu dương suốt bấy lâu nay (quỷ tha ma bắt, tôi thầm nghĩ, sao ngài lại biết chuyện đó nhỉ? Thú thật tôi chưa bao giờ dám tự tin nghĩ mình đến thế). Ngài tiếp tục bàn luận về sự cần thiết phải nghỉ hưu vào một độ tuổi nhất định nào đó (trái tim tôi đập thình thịch làm sao!) và đặt ra cho tôi vài câu hỏi về số tài sản cá nhân ít ỏi của tôi, để rồi kết thúc bằng một đề xuất, được ba vị cộng sự của ngài lặng lẽ gật đầu đồng ý, rằng tôi nên đón nhận từ hãng công ty mà tôi đã tận tụy phục vụ bấy lâu, một khoản lương hưu trọn đời trị giá bằng hai phần ba mức lương thường lệ của tôi — một lời đề nghị thật hào phóng biết bao! Tôi chẳng biết mình đã đáp lại ra sao giữa muôn vàn ngạc nhiên và biết ơn, chỉ biết rằng người ta hiểu là tôi đã chấp thuận đề xuất ấy, và tôi được thông báo rằng kể từ giờ phút này tôi hoàn toàn được tự do rời khỏi công ty. Tôi ấp úng cúi đầu chào, và đúng mười phút sau tám giờ, tôi bước chân về nhà — vĩnh viễn. Ân huệ cao cả này — lòng biết ơn buộc tôi không thể giấu giếm tên tuổi của họ — tôi xin ghi tạc vào lòng sự tử tế từ hãng công ty hào phóng nhất thế giới — công ty Boldero, Merryweather, Bosanquet, và Lacy.

Esto perpetua!

Trong một hai ngày đầu tiên, tôi cảm thấy choáng váng, ngập tràn trong hân hoan. Tôi chỉ có thể ý thức được niềm hạnh phúc của mình; chứ lòng còn quá bấn loạn để mà nếm trải nó một cách trọn vẹn. Tôi cứ lang thang khắp nơi, tưởng tượng rằng mình đang hạnh phúc, dẫu thừa biết bản thân chưa thực sự cảm nhận được điều đó. Tôi giống hệt một tù nhân trong ngục Bastile thời xưa, bỗng dưng được phóng thích sau bốn mươi năm bị giam cầm. Tôi gần như chẳng dám tin vào chính mình nữa. Cảm giác ấy tựa như bước từ Cõi Tạm sang Cõi Vĩnh Hằng — bởi lẽ việc một người được hoàn toàn sở hữu Thời Gian của chính mình cũng chính là một dạng Vĩnh Hằng. Dường như thời gian trong tay tôi lúc này nhiều hơn mức tôi có thể xoay sở nổi. Từ một kẻ nghèo túng, nghèo về Thời Gian, tôi bỗng chốc được nâng lên một khối tài sản khổng lồ; tôi chẳng thấy điểm dừng của những của cải thuộc về mình; tôi thèm khát có một vị quản gia, hay một viên quản lý sáng suốt nào đó, đứng ra quản lý những điền trang Thời Gian hộ tôi. Và nhân đây, tôi xin cảnh báo những ai đã già đi trong guồng quay công việc bận rộn, chớ nên nhẹ dạ hay hành động khi chưa cân nhắc kỹ lưỡng nguồn lực của bản thân mà từ bỏ thói quen mưu sinh ngay tức khắc, bởi điều đó ẩn chứa không ít hiểm nguy. Bản thân tôi tự cảm nhận được điều đó, nhưng tôi biết rõ nguồn lực của mình hoàn toàn dư dả; và giờ đây khi những cơn phấn khích choáng váng thuở ban đầu đã lắng xuống, tôi bắt đầu cảm nhận được sự ấm cúng, bình yên từ phước lành mà hoàn cảnh mang lại. Tôi chẳng vội vã chi cả. Có trọn vẹn những ngày nghỉ, tôi lại thấy mình như chẳng có ngày nghỉ nào. Nếu Thời Gian đè nặng lên tôi, tôi có thể đi bộ để xua tan nó; nhưng tôi chẳng đi bộ suốt cả ngày trường như thói quen trong những kỳ nghỉ ngắn ngủi thuở trước, ba mươi dặm một ngày, cốt để tận dụng chúng triệt để. Nếu Thời Gian hóa phiền toái, tôi có thể đọc sách để giết thời gian, nhưng tôi chẳng đọc ngấu nghiến đến mức điên cuồng như những mùa đông qua, khi mà khoảng thời gian rảnh rỗi duy nhất chỉ là lúc có ánh nến, tôi đã từng vắt kiệt trí lực và thị lực của mình ra sao. Tôi đi dạo, đọc sách hoặc nguệch ngoạc viết lách (như lúc này đây) bất cứ khi nào hứng khởi chợt đến. Tôi không còn đi săn lùng niềm vui nữa; tôi để niềm vui tự tìm đến mình. Tôi tựa như người đàn ông

—Sinh ra, và năm tháng tự tìm đến cửa,

Giữa hoang mạc xanh ngắt một màu.

"Năm tháng ư," các bạn sẽ thốt lên! "gã khờ khạo đã quá tuổi về hưu này đang tính toán chuyện gì thế? Hắn vừa bảo hắn đã qua tuổi năm mươi cơ mà."

Quả thực tôi đã sống trọn năm mươi năm trên danh nghĩa, nhưng nếu trừ đi những khoảng thời gian tôi phải sống vì kẻ khác, chứ không phải cho chính mình, các bạn sẽ nhận ra tôi vẫn còn là một chàng trai trẻ. Bởi đó mới là Thời Gian chân chính duy nhất mà một người có thể đường hoàng gọi là của mình, khoảng thời gian mà anh ta hoàn toàn sở hữu; phần đời còn lại, dẫu theo một nghĩa nào đó có thể xem là anh ta đang sống, thì đó lại là thời gian của người khác, chẳng phải của anh ta. Phần đời còn lại của tôi, dù dài hay ngắn, ít ra cũng đã được nhân lên gấp ba lần. Mười năm tiếp theo của tôi, nếu tôi sống thọ đến thế, sẽ dài bằng bất kỳ ba mươi năm nào trước đây. Đó là một bài toán quy tắc tam suất thật đẹp làm sao.

Giữa những ảo tưởng kỳ lạ cứ vây lấy tôi vào thuở mới bước chân vào cõi tự do, và đến nay vẫn chưa phai mờ hết dấu vết, có một điều thế này: tôi cứ ngỡ một khoảng thời gian vô tận đã trôi qua kể từ ngày tôi rời khỏi Phòng Kế Toán. Tôi không tài nào xem đó là chuyện của ngày hôm qua. Những vị cộng sự, và các đồng nghiệp, những người mà tôi đã gắn bó khăng khít suốt bao nhiêu năm trời, qua bao nhiêu tiếng đồng hồ mỗi ngày trong năm — nay đột ngột rời xa họ — họ bỗng trở nên như thể đã chết đối với tôi. Có một đoạn văn rất hay, có thể dùng để minh họa cho ảo tưởng này, trích từ một vở Bi kịch của Sir Robert Howard, khi nói về cái chết của một người bạn:

—Hắn vừa mới rời đi ngay lúc nãy;

Từ đó đến nay ta chưa kịp nhỏ một giọt lệ rơi;

Thế mà khoảng cách vẫn xa vời vợi

Hệt như thể hắn đã cách xa ta ngàn năm có lẻ.

Thời gian nào đo lường được chốn Vĩnh Hằng.

Để xua tan cảm giác gượng gạo ấy, tôi đã dăm ba lần quay trở lại thăm họ kể từ dạo ấy; ghé thăm những đồng nghiệp cũ cùng bàn giấy — những người anh em cùng chung chiến hào viết lách — mà tôi đã để lại bên dưới trong chốn trận mạc. Không một chút tử tế nào mà họ dành cho tôi có thể khôi phục hoàn toàn sự thân mật dễ chịu mà tôi từng tận hưởng nơi họ trước đây. Chúng tôi vẫn đùa lại những câu chuyện tiếu lâm cũ kỹ, ngặt nỗi tôi thấy chúng nhạt nhẽo làm sao. Bàn giấy cũ của tôi; chiếc móc treo chiếc mũ của tôi, nay đã có chủ nhân mới ngự trị. Tôi thừa biết chuyện đó sớm muộn cũng phải thế, nhưng lòng không sao thấy đành dạ cho cam. Quỷ tha ma bắt, nếu tôi không cảm thấy chút xé lòng nào — đúng là đồ vô ơn, nếu tôi không có cảm giác ấy — khi phải rời xa những người bạn tri kỷ lâu năm, những người đồng hành tận tụy cùng tôi qua ba mươi sáu năm nhọc nhằn, những kẻ đã dùng câu chuyện cười và câu đố chữ của họ để san bằng những chông gai trên con đường sự nghiệp của tôi. Chẳng lẽ con đường ấy chông gai đến thế sao? Hay thực ra tôi chỉ là một kẻ hèn nhát? Chà, giờ có hối hận thì cũng đã muộn; và tôi thừa hiểu rằng những suy nghĩ vẩn vơ ấy chỉ là ảo tưởng tâm lý phổ biến của con người trong những hoàn cảnh như thế này. Thế nhưng tim tôi vẫn nhói đau. Tôi đã thô bạo dứt đứt những sợi dây liên kết giữa chúng tôi. Ít ra thì hành động ấy cũng chẳng lấy gì làm lịch sự cho cam. Sẽ còn lâu lắm tôi mới có thể hoàn toàn nguôi ngoai vụ chia tay này. Tạm biệt nhé những người bạn già, nhưng chắc chẳng lâu đâu, bởi tôi sẽ còn quay lại thăm các bạn mãi, nếu các bạn vui lòng mở cửa đón tôi. Tạm biệt Ch——, khô khan, châm chọc mà đầy thân thiện! Do——, điềm đạm, chậm chạp và rất đỗi quý ông! Pl——, luôn xắn tay lo toan và nhiệt tình làm ơn!—và cả ngươi nữa, tòa nhà u ám kia, chốn trú ngụ đích thực cho một Gresham hay một Whittington thuở trước, Ngôi Nhà Thương Gia uy nghi; với những hành lang ngoằn ngoèo như mê cung, và những căn phòng ngột ngạt chắn ánh dương, nơi ánh nến thay thế ánh mặt trời suốt nửa năm trời; kẻ dung dưỡng không lành mạnh cho sự giàu sang của tôi, người nuôi nấng nghiêm khắc cuộc đời tôi, tạm biệt nhé! Những "tác phẩm" của tôi vẫn còn nằm lại nơi ngươi, chứ không phải trong kho sách tối tăm của bất kỳ gã thương nhân lang thang nào! Cứ để chúng nằm yên đó, hệt như cách tôi nghỉ ngơi sau bao giông bão lao nhọc, chất đống trên những chiếc kệ dày cộp của ngươi, số bản thảo đóng tập nhiều hơn bất kỳ thứ gì Aquinas từng để lại, và mức độ hữu ích thì cũng ngang ngửa thế! Tôi xin trao lại chiếc áo choàng của mình cho tất cả các ngươi.

Hai tuần đã trôi qua kể từ ngày tôi viết bức thư đầu tiên. Vào thời điểm ấy, tôi đang tiến dần đến sự tĩnh lặng, chứ chưa thực sự chạm tới nó. Tôi từng khoe khoang về sự bình yên, nhưng đó chỉ là sự so sánh tương đối mà thôi. Vẫn còn vương vấn đôi chút bồi hồi thuở ban đầu; một cảm giác chông chênh của sự mới lạ; sự chói lóa đối với đôi mắt yếu ớt trước thứ ánh sáng chưa từng quen thuộc. Tôi bỗng thấy nhớ những chiếc xiềng xích cũ, quái lạ thay, hệt như thể chúng là một phần trang phục không thể thiếu trên người. Tôi hệt như một tu sĩ dòng Carthusian nghèo khổ, từ chốn kỷ luật phòng giam nghiêm ngặt bỗng chốc bị một cuộc cách mạng ném trở lại thế giới ngoài kia. Giờ đây tôi cảm thấy mình như chưa từng thuộc về bất kỳ ai ngoài chính chủ nhân của mình. Chuyện đi đến bất cứ đâu mình thích, làm bất cứ điều gì mình muốn đã trở thành bản năng thứ hai của tôi. Tôi thấy mình đứng giữa phố Bond-street vào lúc mười một giờ trưa, và ngỡ như mình đã lang thang ở cái góc phố ấy từ nhiều năm qua rồi. Tôi rẽ vào Soho, để mải miết săm soi một sạp sách cũ. Dường như tôi đã làm kẻ sưu tầm được ba mươi năm có lẻ. Chẳng có gì lạ lẫm hay mới mẻ trong chuyện đó cả. Tôi bắt gặp chính mình đứng ngắm một bức tranh đẹp vào buổi sáng. Xưa nay vẫn thế phải chăng? Chuyện gì đã xảy ra với đồi Fish-street Hill vậy? Fenchurch-street nay trôi dạt về đâu rồi? Những viên đá lát của con phố Mincing-lane cổ kính, nơi tôi từng mòn mỏi bước qua trong suốt ba mươi sáu năm hành hương nhọc nhằn, giờ đây đang vang lên dưới bước chân của vị công chức tận tụy nào thế? Tôi bước những bước in hằn trên những viên gạch rực rỡ hơn của phố Pall Mall. Giờ là lúc thị trường chứng khoán mở cửa, và tôi lại lạc lõng một cách kỳ lạ giữa những bức tượng điêu khắc Elgin. Chẳng có chút phóng đại nào khi tôi dám so sánh sự thay đổi trong hoàn cảnh của mình với việc bước sang một thế giới khác. Thời gian đối với tôi dường như đứng yên một nhịp. Tôi đã đánh mất mọi khái niệm về các mùa trong năm. Tôi chẳng còn biết hôm nay là ngày mấy trong tuần, hay thuộc tháng nào. Xưa kia, mỗi ngày trôi qua đều được tôi cảm nhận sâu sắc qua mối liên hệ của nó với những chuyến bưu điện quốc tế; qua khoảng cách xa gần của nó so với ngày Chủ nhật tiếp theo. Tôi từng có những tâm trạng riêng của ngày thứ Tư, những cảm xúc đặc trưng khi màn đêm thứ Bảy buông xuống. Linh hồn của từng ngày cứ áp đặt rõ rệt lên tôi trong suốt khoảng thời gian ấy, chi phối cả vị giác, tinh thần, v.v. Bóng ma của ngày hôm sau, kèm theo năm ngày lê thê nối tiếp phía sau, đè nặng lên những dịp giải trí ngày Sa-bát tội nghiệp của tôi. Thứ bùa phép nào đã tẩy trắng được bộ lông con gấu đen ấy? Thứ gì đã nuốt chửng ngày Thứ Hai Đen Tối? Mọi ngày đều tựa như nhau. Ngay cả ngày Chủ nhật — thứ ngày nghỉ lễ xui xẻo thường hóa ra là thế, giữa một bên là cảm giác nó trôi qua quá nhanh, và một bên là sự lo lắng thái quá làm sao để tận hưởng trọn vẹn niềm vui từ nó — nay đã tan chảy hòa vào nhịp sống của một ngày trong tuần. Giờ đây tôi có thể thong thả đến nhà thờ mà không mảy mai tiếc nuối khoảng thời gian lớn lao mà nó từng ngốn mất trong ngày nghỉ lễ. Tôi có dư dả Thời Gian cho mọi thứ. Tôi có thể ghé thăm một người bạn đang ốm đau. Tôi có thể làm gián đoạn một kẻ bận trăm công nghìn việc ngay lúc hắn tất bật nhất. Tôi có thể trêu ngươi hắn bằng lời mời gọi cùng tôi đi chơi một chuyến đến Windsor vào buổi sáng tháng Năm đẹp trời này. Thật là một niềm vui theo trường phái Epicure khi được ngắm nhìn những gã nô lệ khốn khổ mà tôi đã bỏ lại phía sau cuộc đời, đang đầu tắt mặt tối lo toan; hệt như những con ngựa kéo cối xay, cứ lầm lũi quay cuồng trong vòng tròn vĩnh cửu — và tất cả những thứ ấy là vì cái gì chứ? Con người ta chẳng bao giờ có quá nhiều Thời Gian cho riêng mình, cũng chẳng bao giờ có quá ít việc để làm. Nếu có một đứa con trai, tôi sẽ đặt tên nó là KHÔNG-CÓ-VIỆC-GÌ-LÀM; nó chẳng cần phải làm bất cứ thứ gì trên đời. Tôi thực sự tin rằng, con người ta sẽ lạc lõng khỏi bản ngã chừng nào họ còn phải lao động mưu sinh. Tôi hoàn toàn tôn sùng lối sống chiêm nghiệm. Liệu có trận động thái tử tế nào đến và nuốt chửng những cỗ máy dệt bông đáng nguyền rủa kia không? Hãy khiêng cái đống bàn ghế bề bộn kia đi chỗ khác và ném nó xuống tận

—Đáy vực sâu thẳm của lũ quỷ thần.

Tôi không còn là ******, viên thư ký của Hãng này hãng nọ nữa. Tôi chính là Nhàn Rỗi An Nhàn. Người ta có thể bắt gặp tôi dạo bước giữa những khu vườn được cắt tỉa gọn gàng. Tôi đã bắt đầu nổi danh với gương mặt ngẩn ngơ cùng dáng điệu dửng dưng, thong thả rảo bước chẳng theo một nhịp độ cố định nào, cũng chẳng có mục đích nhất định ra sao. Tôi đi dạo đây đó; chứ không phải đi từ điểm này đến điểm khác. Người ta bảo với tôi rằng, cái phong thái đĩnh đạc đáng kính trọng vốn bị chôn vùi bấy lâu nay cùng những phẩm chất tốt đẹp khác của tôi, nay đã bắt đầu đâm chồi nảy lộc trở lại trên con người tôi. Tôi đang dần trở nên quý phái một cách rõ rệt. Khi tôi cầm tờ báo lên, ấy là để đọc tin tức về tình hình nhà hát opera. Opus operatum est. Tôi đã hoàn thành mọi sứ mệnh mà mình mang theo khi đặt chân đến thế giới này. Tôi đã làm xong phần việc của mình, và phần thời gian còn lại trong ngày hoàn toàn thuộc về tôi.