Cách đây không lâu, tôi vừa trở về nhà sau khi thưởng thức màn trình diễn của người nghệ sĩ phi thường này trong vở Cockletop; và khi tôi lui về giường gối, hình ảnh kỳ quặc của ông vẫn vương vấn mãi trong tâm trí, đến mức đe dọa cả giấc ngủ của tôi. Mọi cố gắng xua đuổi nó bằng cách gợi lên những liên tưởng trái ngược hoàn toàn đều trở thành vô ích. Tôi tự nhủ phải thật nghiêm túc. Tôi gợi lại những đề tài trầm mặc nhất của cuộc đời; những nỗi đau riêng tư, những thảm họa công cộng. Thế nhưng tất cả đều chẳng ăn thua gì.

—Kìa gã hề ngự trị

Giễu cợt cả giang sơn—

vẻ mặt kỳ quái ấy của ông — bộ trang phục làm choáng váng người xem — tất cả những thứ kỳ lạ mà ông đã vơ vét lại — chiếc gậy uốn khúc như loài rắn lúc lắc trong túi — giọt nước mắt của Cleopatra, cùng những di vật còn lại — vở kịch hề đầy hoang dại của O'Keefe, và những lời bình luận còn hoang dại hơn thế — cho đến khi cơn bùng nổ của tiếng cười, giống như nỗi đau buồn đến tột cùng, tự giải thoát bằng chính sức nặng của nó, mời gọi giấc ngủ mà thoạt đầu nó từng xua đuổi.

Nhưng tôi đâu dễ gì thoát được như vậy. Chẳng mấy chốc khi tôi vừa thiếp đi, thì chính hình ảnh ấy, nhưng lại rắc rối hơn bội phần, lại tấn công tôi dưới dạng những giấc mơ. Không phải chỉ có một Munden, mà là năm trăm Munden, đang nhảy múa trước mặt tôi, giống như những gương mặt hiện lên — dù bạn muốn hay không — khi bạn vừa dùng thuốc phiện — tất cả những sự kết hợp kỳ lạ nhất mà kẻ phàm trần kỳ lạ nhất trong số những kẻ kỳ lạ từng thể hiện qua diện mạo của chính mình, kể từ ngày ông mang sứ mệnh đến để lau khô những giọt nước mắt của cả thị trấn vì sự ra đi của nhân vật Edwin giờ đây đã gần như bị lãng quên. Ôi, ước chi có được quyền năng của ngòi bút để ghi lại chúng khi tôi tỉnh giấc! Cách đây một hoặc hai mùa triển lãm, người ta từng trưng bày một phòng tranh Hogarth. Tôi chẳng thấy có lý do gì mà lại không thể có một phòng tranh Munden cả. Về sự phong phú và đa dạng, phòng tranh thứ hai chắc chắn sẽ không thua kém bao nhiêu so với phòng tranh thứ nhất.

Người ta có thể nhớ đến một gương mặt của Farley, một gương mặt của Knight, một gương mặt (nhưng là một gương mặt thế nào chứ!) của Liston; thế nhưng Munden không có lấy một gương mặt nào mà bạn có thể xác định rõ ràng là của riêng ông. Khi bạn nghĩ rằng ông đã dùng cạn kho vũ khí biểu cảm của mình trong cuộc chiến không tài nào hiểu nổi với sự nghiêm trang của bạn, thì ngay lập tức ông lại trổ ra một loạt nét mặt hoàn toàn mới, tựa như con thủy quái Hydra. Ông không chỉ là một con người, mà là cả một binh đoàn. Không hẳn là một diễn viên hài, mà đúng hơn là một gánh hát. Nếu tên tuổi của ông có thể được nhân lên nhiều lần như nét mặt của ông, thì nó đủ sức lấp đầy một tấm áp phích kịch. Chính ông, và chỉ một mình ông, mới thực sự tạo ra những biến dạng trên khuôn mặt: nếu áp dụng cho bất kỳ ai khác, cụm từ này chỉ là một cách nói ẩn dụ, biểu thị một số sự thay đổi nhất định trên nét mặt con người. Từ một cỗ tủ quần áo vô hình nào đó, ông với tay chọn lấy những gương mặt, giống như người bạn Suett của ông từng làm với những bộ tóc giả, và lôi chúng ra một cách vô cùng dễ dàng. Tôi sẽ chẳng lấy làm lạ nếu có ngày thấy ông chìa cái đầu của một con hà mã ra; hoặc xuất hiện như một loài chim cộc, hay chim te te, trong một màn biến hình có lông vũ nào đó.

Tôi từng chứng kiến người nghệ sĩ tài hoa này — trong vai Sir Christopher Curry, trong vai Old Dornton — lan tỏa một hơi ấm tình cảm khiến cho nhịp đập của cả một rạp hát đông nghịt người trở nên đồng điệu như trái tim của một con người duy nhất; khi ông cất bước phò trợ cho bục giảng kinh, mang lại điều hòa cho trái tim luân lý của cả một cộng đồng. Tôi từng thấy vài nét phảng phất hướng tới sự xuất sắc này ở một số diễn viên khác. Thế nhưng trong thể loại kịch hề lớn đầy kỳ quái, Munden vẫn sừng sững nổi bật lên một mình một cõi, đơn độc và không có ai sánh bằng, tựa như Hogarth. Điều kỳ lạ là Hogarth lại không có lấy một môn đồ nào. Trường phái của Munden đã bắt đầu, và chắc chắn cũng sẽ kết thúc cùng với chính bản thân ông.