Tôi chẳng nhớ lần cuối mình cảm thấy vui vẻ đến thế là khi nào, từ sau hôm được mời đến dự lễ cưới con gái của một người bạn vào tuần trước. Tôi rất thích góp mặt trong những nghi lễ này; đối với những kẻ già nua như chúng tôi, chúng như trả lại tuổi trẻ theo một cách nào đó, và khơi gợi lại khoảng thời gian rực rỡ nhất qua ký ức về những thành công của chính mình, hay qua nỗi niềm tiếc nuối — cũng chẳng kém phần dịu ngọt — về những lỡ làng thời trẻ trong vấn đề bề gia thất này. Sau những dịp như thế, tôi chắc chắn sẽ giữ được tâm trạng phấn khởi suốt một hoặc hai tuần, tận hưởng một tuần trăng mật phản chiếu. Vốn không có gia đình riêng, tôi thấy thật vinh hạnh khi được nhận làm thành viên tạm thời trong gia đình của một người bạn; tôi cảm nhận được thứ tình họ hàng hay tình bác cháu trong suốt mùa lễ hội ấy; tôi được bước vào những bậc thức thân tộc; và giữa chốn cộng đồng nhỏ bé đầy sự gắn kết xã hội ấy, tôi tạm gác lại đời sống độc thân cô quỉ của mình trong chốc lát. Tôi thích thú với tâm trạng này đến mức cảm thấy phật lòng nếu bị bỏ quên, ngay cả khi có đám tang diễn ra tại nhà một người bạn quý. Nhưng xin trở lại với câu chuyện chính.—

Cuộc hôn nhân ấy vốn đã được định đoạt từ lâu, nhưng việc tổ chức lại cứ bị trì hoãn, đẩy đôi uyên ương vào cảnh chờ đợi đến mức ngột ngạt đến vô lý, bởi một số thành kiến cố chấp mà cha cô dâu không may vướng phải về chuyện kết hôn quá sớm ở nữ giới. Ông đã la cà giảng đạo suốt năm năm trời — vì thời gian đính ước đã kéo dài đến thế — về sự hợp lý của việc hoãn lại hôn lễ cho đến khi tiểu thư tròn hai mươi lăm tuổi. Tất cả chúng tôi bắt đầu lo sợ rằng một cuộc tình dù chưa hề suy giảm chút lửa lòng nào rốt cuộc có thể cứ bị kéo dài mãi, cho đến khi ngọn lửa đam mê kịp nguội lạnh và tình yêuụ lụi tàn trong cái phép thử đó. Nhưng rồi đôi lời nịnh nọt khéo léo từ người vợ — vốn chẳng hề đồng thuận với những quan niệm thái quá ấy —, kết hợp với vài lời can thiệp nghiêm túc từ phía bạn bè — những người, do tuổi già sức yếu ngày một tăng của cụ ông, khó lòng hy vọng còn được tận hưởng bầu bạn cùng ông thêm nhiều năm nữa, và rất sống sượng muốn giải quyết dứt điểm mọi chuyện khi ông còn sống —, cuối cùng cũng đem lại hiệu quả; và vào thứ Hai tuần trước, ái nữ của người bạn già tôi, Đô đốc ——, khi đã chạm cột mốc tuổi chín chắn là mười chín, đã được người anh họ dễ mến J——, hơn cô vài tuổi, dẫn vào nhà thờ.

Trước khi các độc giả nữ trẻ tuổi của tôi bày tỏ sự phẫn nộ trước việc thời gian của đôi uyên ương bị uổng phí một cách ghê gớm bởi những quan niệm quái đản của người bạn già tôi, họ nên ngẫm nghĩ về sự lưu luyến mà một người cha hết mực cưng con tự nhiên sẽ cảm thấy khi phải rời xa đứa con dứt ruột đẻ ra. Tôi tin rằng, đằng sau sự miễn cưỡng này, trong phần lớn các trường hợp, chính là nguồn gốc của sự bất đồng quan điểm giữa con cái và cha mẹ, bất kể những cái cớ về sự quan tâm hay sự thận trọng nào được đưa ra để che đậy nó. Sự nhẫn tâm của những ông bố là một đề tài tuyệt vời cho các nhà tiểu thuyết, một chủ đề chắc chắn và đầy xúc động; nhưng há chẳng có điều gì đó thiếu dịu dàng — để không muốn nói nặng lời hơn — trong sự vội vã mà một đứa con yêu đôi khi thể hiện khi muốn dứt mình ra khỏi cội nguồn gia đình để cắm rễ vào những mảnh ghép xa lạ hay sao? Sự việc càng trở nên trầm trọng hơn khi người thiếu nữ, như trong trường hợp này, lại là con một. Tôi không thấu hiểu những chuyện này qua trải nghiệm thực tế, nhưng tôi có thể đoán già đoán non được lòng tự trọng bị tổn thương của một bậc sinh thành trong những dịp như thế. Tôi tin rằng đây không phải là một quan sát mới mẻ gì: rằng trong hầu hết các trường hợp, một kẻ si tình không có đối thủ nào đáng sợ bằng chính người bố của người yêu. Chắc chắn có một thứ lòng ghen tuông trong những mối quan hệ khác thường, nỗi đau xé lòng của nó chẳng kém gì thứ tình cảm mà chúng ta chính thức gọi tên bằng từ đó. Những nỗi băn khoăn của người mẹ thì dễ bề xoa dịu hơn; tôi cho là vì lý do này: sự bảo bọc được chuyển giao cho người chồng ít khi bị xem là sự hạ thấp hay mất mát quyền uy đối với họ hơn là đối với người cha. Hơn thế nữa, những người mẹ sở hữu một trực giác đầy lo âu, vẽ ra trước mắt những bất tiện (thứ mà người cha không thể nào hình dung nổi ở cùng mức độ) của một đời sống độc thân cô độc, thứ mà việc từ chối một mối lương duyên tương đối có thể mang lại cho đứa con của họ. Bản năng của người mẹ là một thứ chỉ dẫn đáng tin cậy hơn ở đây, vượt trội hơn hẳn những lý lẽ lạnh lùng của người cha về một chủ đề như vậy.Chính nhờ bản năng này, và chỉ có nó mới có thể biện minh cho những mưu mẹo kém duyên, mà dăm ba bà vợ thúc đẩy các dự án hôn nhân của con gái họ — những dự án mà người chồng, dù có tán thành đi chăng nữa, cũng chỉ đón nhận với thái độ dửng dưng tương đối. Chút ít sự trơ trẽn về mặt này hoàn toàn có thể được tha thứ. Với lời giải thích ấy, sự bạo dạn bỗng biến thành một nét duyên, và sự nài nỉ của người mẹ mang lấy cái tên của một đức tính.—Nhưng vị mục sư đang chờ kìa, trong khi tôi lại ngớ ngẩn chiếm đoạt chức trách của ông; tôi đang giảng đạo, trong khi cô dâu đã đứng ở bậc cửa.

Và xin chớ có vị độc giả nữ nào cho rằng những suy ngẫm uyên bác vừa thốt ra của tôi lại mang bóng dáng ý tứ ám chỉ vị thiếu nữ trẻ tuổi kia; như mọi người sẽ thấy, cô ấy sắp sửa liều mình bước vào một ngã rẽ cuộc đời ở độ tuổi trưởng thành và chín chắn, và hoàn toàn có được sự chấp thuận đầy đủ từ mọi phía. Tôi chỉ đang lên án những cuộc hôn nhân quá đỗi vội vã mà thôi.

Lịch trình đã được ấn định từ trước: buổi lễ sẽ diễn ra vào một khung giờ sớm, nhằm nhường chỗ cho một bữa điểm tâm nhẹ nhàng sau đó, nơi một nhóm bạn bè chọn lọc đã được mời đến. Chúng tôi có mặt ở nhà thờ từ trước khi đồng hồ điểm tám giờ.

Không gì có thể tinh tế hoặc duyên dáng hơn trang phục của các phù dâu — ba tiểu thư Forester đáng yêu — vào buổi sáng hôm nay. Để nhường toàn bộ ánh hào quang cho cô dâu, họ đều diện trang phục sắc xanh lá. Tôi vốn dĩ kém khoản miêu tả xiêm y của phái nữ; nhưng trong khi cô dâu đứng trước bệ thờ với y phục trắng ngần và tinh khôi tựa những suy nghĩ của nàng — một thứ sắc trắng mang tính hiến tế —, thì họ lại hỗ trợ trong những bộ xiêm y tựa như các nữ thần tùy tùng của Diana — quả thực đúng là những tiểu thư nhà Forester — những người vẫn chưa đi đến quyết định rũ bỏ tấm thân trinh bạch lạnh lùng ấy. Những thiếu nữ này, ngặt nỗi lại không diễm phúc còn mẹ trên đời, nghe nói là vẫn ở vậy vì người cha kính yêu, và sống hạnh phúc bên đấng sinh thành còn lại đến mức trái tim của những kẻ si tình phải tan nát trước viễn cảnh (chẳng mấy tốt lành cho hy vọng của họ) về một mái ấm ngập tràn sự thoải mái và yên bình đến đáng ghen tị ấy. Những cô nàng quả cảm thật đấy! Mỗi người đều là một nạn nhân xứng đáng bước lên đoạn đầu đài như Iphigenia!

Tôi cũng chẳng hiểu tại sao mình cứ thích chường mặt ra ở những chốn trang nghiêm. Tôi không tài nào dứt bỏ được cái tính hay cợt nhả không đúng lúc vào những dịp thiêng liêng nhất. Tôi sinh ra vốn không phải để làm một công chức của các nghi lễ. Nghi thức và tôi đã đường ai nấy đi từ lâu; thế nhưng tôi không thể chối từ những lời nài nỉ của thân phụ cô dâu — người vì chứng gút ngặt nghèo mà phải bó chân ở nhà —, xin tôi đóng vai trò làm cha trong sự kiện này và trao tay cô dâu. Một điều gì đó buồn cười chợt hiện lên trong đầu tôi vào khoảnh khắc vô cùng trang trọng ấy — một ý thức về sự bất tài của bản thân khi được giao trọng trách định đoạt, dẫu chỉ trong trí tưởng tượng, số phận của giai nhân ngọt ngào đang đứng cạnh bên. Tôi sợ rằng mình đã lỡ bộc lộ chút điệu bộ cợt nhả, bởi ánh mắt sắc lạnh của vị mục sư — và cái nhìn nghiêm nghị của vị linh mục xứ Saint Mildred tại khu Poultry thì chẳng phải chuyện đùa để mà xem nhẹ — đã chĩa thẳng vào tôi trong chớp mắt, dập tắt nụ cười đang chớm nở của tôi thành vẻ nghiêm nghị thê lương của một đám tang.

Đó là hành vi lệch chuẩn duy nhất mà tôi có thể thú nhận trong dịp trang nghiêm này, ngoại trừ việc bị một trong những tiểu thư T—— xinh đẹp quở trách sau buổi lễ, nếu điều đó bị xem là một lỗi phép tắc. Nàng vui miệng bảo rằng trước tôi chưa từng thấy một quý ông nào lại đi trao cô dâu trong bộ đồ đen cả. Chẳng là sắc đen vốn là trang phục thường ngày của tôi từ lâu — quả thực tôi coi đó là y phục chuẩn mực của một nhà văn, sân khấu cũng cho phép điều đó — nên nếu tôi xuất hiện trong một màu sắc sáng sủa hơn, nó sẽ chuốc lấy sự chê cười nhắm vào tôi nhiều hơn là sự bất thường kia gây ra sự khiển trách. Thế nhưng tôi có thể nhận ra rằng mẫu thân cô dâu và một số phụ nữ lớn tuổi có mặt ở đó (xin Chúa phù hộ họ!) hẳn sẽ vô cùng hoan hỉ nếu tôi diện bất kỳ màu sắc nào khác ngoài màu đó. Nhưng tôi đã vượt qua điềm gở ấy nhờ một câu chuyện ngụ ngôn may mắn mà tôi nhớ được từ sách của Pilpay, hoặc từ một tác giả Ấn Độ nào đó, kể về việc tất cả các loài chim được mời đến đám cưới của loài chim oanh, nơi mà khi tất cả những loài khác đều xúng xính trong bộ lông rực rỡ nhất, thì chỉ có quạ đen là cất lời phân trần về tấm áo choàng của mình vì lý do “nó chẳng có bộ nào khác nữa”. Câu chuyện này tạm thời làm dịu lòng những bậc cao niên. Nhưng với giới trẻ thì ngập tràn sự hân hoan, những cái bắt tay, những lời chúc mừng, những nụ hôn lau đi những giọt nước mắt của cô dâu và những nụ hôn đáp lại từ nàng, cho đến khi một thiếu nữ — kẻ tự cho là có chút kinh nghiệm trong những vấn đề này do đã mang xiềng xôi hôn nhân hơn bạn mình bốn, năm tuần — bèn giải cứu cô dâu, tinh quái nhận xét, với một nửa ánh mắt liếc về phía chú rể, rằng cứ đà này thì cô ấy sẽ chẳng “còn lại mống nào” mất.

Người bạn đô đốc của tôi diện một bộ tóc giả uốn lọn vô cùng bảnh tỏn trong dịp này — một sự tương phản rõ rệt với vẻ ngoài lôi thôi thường ngày của ông. Ông chẳng thèm hất tung mái tóc mượn ấy lên lần nào (thói quen vốn có mỗi khi ngồi đọc sách buổi sáng) để vô tình để lộ vài sợi tóc bạc phơ của chính mình lấp ló bên dưới. Trông ông toát lên vẻ mãn nguyện đầy chiêm nghiệm. Tôi đâm hoảng sợ khi giờ phút ấy cuối cùng cũng đến: sau một bữa điểm tâm kéo dài đằng đẵng suốt ba tiếng đồng hồ — nếu kho tàng gà nguội, lưỡi xông khói, dăm bông, trứng cá muối botargo, trái cây khô, rượu vang, rượu mùi, vân vân, có thể xứng đáng với một cái tên nghèo nàn đến thế —, chiếc xe ngựa đã được thông báo là đã tới để đón cô dâu chú rể đi vắng một thời gian về miền quê, theo đúng tập quán đã được sắp đặt một cách hợp lý; với dự định ấy, xin chúc họ có một chuyến đi đầy hạnh phúc, và giờ hãy cùng quay trở lại với những vị khách đang tề tựu.

Như khi một đào kép tài danh lui khỏi sân khấu,

Ánh mắt người đời

Đổ dồn cách thờ ơ vào kẻ bước ra sau,

chúng tôi cũng thờ ơ hướng ánh nhìn về phía nhau như thế, khi những nhân vật chính trong màn kịch buổi sáng đã khuất dạng. Chẳng ai chịu mở lời kể chuyện. Chẳng ai nhấp môi lấy một ngụm rượu. Tác giả đáng thương của chúng tôi — vị Đô đốc — đã cố gắng — nhưng chẳng ăn thua là mấy. Tôi đã lường trước được điều đó từ lâu. Ngay cả sự thỏa mãn vô biên vốn từng ánh lên qua vẻ ngoài điềm đạm và phong thái tĩnh lặng của phu nhân ông, nay cũng bắt đầu phai nhạt thành chút gì đó hoài nghi, lo lắng. Chẳng ai biết nên chào từ biệt hay ở lại tiếp. Chúng tôi trông như thể đang tụ tập vì một lý do ngớ ngẩn nào đó. Trong cơn khủng hoảng này, giữa việc chần chừ ở lại hay cất bước ra về, tôi buộc phải công nhận một tài năng ngớ ngẩn của bản thân — thứ mà nếu không có nó, suýt nữa đã đẩy tôi vào cảnh bẽ bàng hồi đầu ngày; ý tôi là khả năng, trong mọi tình huống khẩn cấp, có thể nghĩ ra và tuôn ra đủ mọi thứ nhảm nhí kỳ quặc. Trong tình thế khó xử dở khóc dở cười này, tôi thấy nó quả là một phương thuốc nhiệm màu. Tôi liền tuôn ra dăm ba câu chuyện nhảm nhí xuất sắc nhất của mình. Ai nấy đều sẵn lòng được giải thoát, dẫu có phải đánh đổi bằng bất kỳ lý lẽ nào đi chăng nữa, khỏi áp lực của khoảng trống ngột ngạt bao trùm lấy không khí nhộn nhịp ban sáng. Nhờ cách đó mà tôi đã may mắn níu giữ được phần lớn khách khứa ở lại đến tận đêm muộn; và một ván bài whist (trò chơi tủ của vị Đô đốc) với một vài nước đi tình cờ cũng như tài nghệ xuất sắc xuất hiện đúng lúc bên phía ông — kéo dài tận đến nửa đêm — cuối cùng đã đưa cụ ông về giường với một tâm trạng tương đối nhẹ nhõm.

Tôi đã ghé thăm nhà người bạn già của mình nhiều lần kể từ dạo ấy. Tôi chẳng biết cái chốn thăm viếng nào mà mọi vị khách lại cảm thấy hoàn toàn thoải mái đến thế; chẳng có nơi nào mà sự hòa hợp lại kỳ lạ thay lại là kết quả của sự hỗn độn. Mọi người đều làm những việc trái khoáy với nhau, thế nhưng hiệu quả mang lại lại vượt trội hơn hẳn sự đồng điệu tẻ nhạt. Những mệnh lệnh mâu thuẫn nhau; đám gia nhân kéo một đằng, gia chủ dắt một nẻo, mà hai người lại đi về hai hướng khác nhau; khách khứa túm tụm trong các góc phòng; ghế ngồi lệch lạc; nến cắm ngẫu nhiên; bữa ăn thất thường, trà và tiệc tối diễn ra cùng một lúc, hoặc bữa sau lại ăn trước bữa trước; chủ nhà và khách bàn chuyện với nhau, nhưng mỗi người một chủ đề riêng, ai hiểu việc người nấy, chẳng ai cố gắng hiểu hay lắng nghe người kia; cờ tướng và chính trị, cờ vua và kinh tế học chính trị, bài bạc và chuyện trò về hàng hải diễn ra cùng một lúc, chẳng có lấy một hy vọng — hay thậm chí là mong muốn — tách bạch chúng ra, tất cả những điều đó hòa quyện lại tạo nên một bản hòa tấu bất hòa (concordia discors) hoàn hảo nhất mà bạn từng gặp. Thế nhưng ngặt nỗi là ngôi nhà cũ kỹ ấy nay không còn được trọn vẹn như xưa nữa. Vị Đô đốc vẫn thích thú với chiếc tẩu thuốc của mình, nhưng ngặt nỗi ông chẳng còn tiểu thư Emily nào ở bên để nhồi tẩu cho ông nữa. Dụng cụ vẫn nằm yên ở vị trí cũ, nhưng bóng hồng với đôi bàn tay khéo léo đôi khi có thể xoa dịu những yếu tố đang giao tranh ấy chỉ trong chốc lát nay đã đi xa. Ông đã học được cách, như nhà thơ Marvel từng diễn đạt, là “biến định mệnh thành sự lựa chọn của chính mình”. Ông vẫn kiên cường chống chọi, nhưng những tràng thông thái dí dỏm bất chợt của ông không còn tuôn ra dồn dập như trước nữa. Những khúc ca miền biển cũng hiếm hoi cất lên hơn. Vợ ông trông cũng có vẻ như đang thèm khát một bóng hình trẻ trung nào đó để mắng mỏ và sai vặt cho vào nề nếp. Tất cả chúng tôi đều thấy thiếu vắng sự hiện diện của một người trẻ tuổi. Thật kỳ diệu làm sao khi một thiếu nữ có thể làm tươi mới và duy trì sức sống xanh tươi cho mái ấm gia đình đến thế nào. Cả người già lẫn người trẻ dường như đều gắn kết với cô, chừng nào cô vẫn chưa hoàn toàn thuộc về ai khác. Tuổi trẻ của ngôi nhà đã bay bổng đi mất. Emily đã lấy chồng.