Là một kẻ độc thân, tôi đã dành phần lớn thời gian để ghi lại những thói tật của những người đã lập gia đình, nhằm tự an ủi bản thân về những niềm vui tuyệt vời mà họ bảo rằng tôi đã đánh mất vì cứ mãi sống cảnh độc thân.

Tôi không thể nói rằng những cuộc cãi vã giữa vợ chồng từng gây ấn tượng sâu sắc nào với tôi, hay có khuynh hướng củng cố thêm cho những quyết định phi xã hội mà tôi từng đưa ra từ lâu dựa trên những cân nhắc thấu đáo hơn. Điều khiến tôi chướng tai gác mắt nhất khi đến thăm nhà những người đã kết hôn lại là một lỗi lầm thuộc hoàn cảnh hoàn toàn khác—đó là họ quá ư tình tứ.

Cũng không hẳn là quá tình tứ: điều đó vẫn chưa diễn tả hết ý tôi. Hơn nữa, sao điều đó lại làm tôi phiền lòng được chứ? Bản thân việc họ tự tách mình ra khỏi phần còn lại của thế giới để tận hưởng trọn vẹn sự bầu bạn của nhau đã ngụ ý rằng họ ưu ái lẫn nhau hơn tất thảy mọi người trên đời.

Nhưng điều khiến tôi phàn nàn là họ thể hiện sự ưu ái đó một cách quá đỗi lộ liễu, họ trưng ra trước mặt chúng tôi, những kẻ độc thân, một cách trơ trẽn đến mức bạn không thể ở bên họ dù chỉ một khoảnh khắc mà không bị làm cho cảm thấy—thông qua một lời gợi ý bóng gió hay một lời thú nhận công khai—rằng bạn không phải là đối tượng của sự ưu ái đó. Giờ đây, có những thứ chẳng hề gây khó chịu gì chừng nào chúng chỉ được ngụ ý hoặc mặc nhiên công nhận; nhưng một khi đã thốt lên thành lời, chúng lại mang đầy tính xúc phạm. Nếu một người đàn ông sấn tới bắt chuyện với người thiếu nữ kém sắc hoặc ăn mặc giản dị đầu tiên mà anh ta quen biết, rồi nói thẳng thừng rằng cô ấy không đủ đẹp hay đủ giàu để cho anh ta cưới làm vợ, anh ta sẽ đáng bị tống cổ vì tội kém duyên; thế nhưng, chẳng phải ngầm hiểu điều tương tự hay sao trong thực tế là dù có cơ hội và điều kiện để ngỏ lời với cô ấy, anh ta vẫn chưa bao giờ thấy việc đó là thích hợp. Cô thiếu nữ hiểu rõ điều này tường tận chẳng kém gì khi nó được diễn đạt bằng lời; nhưng chẳng một người phụ nữ hợp lý nào lại nghĩ đến chuyện biến điều này thành nguyên cớ để sinh sự. Cũng chẳng có chút lý do nào để một cặp vợ chồng nói với tôi qua những lời lẽ và ánh mắt rõ mồn một chẳng kém gì lời nói, rằng tôi không phải là người đàn ông may mắn đó—không phải là sự lựa chọn của người quý cô. Chỉ riêng việc tự tôi biết mình không phải thế là đủ rồi; tôi không cần phải được nhắc nhở mãi về điều đó.

Việc trưng trổ sự hiểu biết uyên bác hay của cải giàu sang có thể khiến người ta đủ cảm thấy hổ thẹn; nhưng những điều ấy vẫn có thể châm chước được. Sự uyên bác được lôi ra để lăng mạ tôi đôi khi lại có thể vô tình giúp tôi khôn ra; và trong những ngôi nhà hay những bức tranh của người giàu—những khu vườn và dinh cơ của họ, ít ra tôi cũng có được quyền thụ hưởng tạm thời. Nhưng việc trưng bày hạnh phúc gia đình thì chẳng có chút sự châm chước nào trong số đó cả: nó hoàn toàn là sự lăng mạ thuần túy, không một chút đền bù, không một lời bào chữa.

Hôn nhân, xét theo khía cạnh tốt đẹp nhất của nó, cũng là một dạng độc quyền, và lại chẳng phải là thứ độc quyền ít gây tị nạnh gì cho cam. Thưa rằng, thủ nghệ của đại đa số những kẻ nắm giữ bất kỳ đặc quyền độc tôn nào là làm sao che giấu lợi thế của mình đi càng nhiều càng tốt, để những người láng giềng kém may mắn hơn, vì ít thấy được mối lợi ấy, mà bớt đi sự hoài nghi về tính chính đáng của nó. Thế nhưng những kẻ độc quyền trong hôn nhân này lại nhét thẳng phần bất xứng nhất trong "bản quyền" của họ vào mặt chúng tôi.

Chẳng có gì khiến tôi chướng tai gác mắt hơn sự bằng lòng và mãn nguyện toàn tập hiện rõ trên nét mặt của một cặp vợ chồng mới cưới, đặc biệt là trên gương mặt người vợ: nó nói cho bạn biết rằng số phận của cô ta ở cõi đời này đã an bài; rằng bạn chẳng còn chút hy vọng nào nơi cô ta nữa.

Đúng là tôi chẳng có hy vọng nào thật; và có lẽ cũng chẳng có ước muốn nào nữa; nhưng đây lại là một trong những sự thật lẽ ra phải được mặc nhiên công nhận chứ không nên thốt ra thành lời, như tôi đã nói lúc nãy. Cái vẻ trịch thượng quá quắt mà những kẻ đó tự cho phép mình, vốn dựa trên sự vô tâm của chúng tôi—những kẻ chưa lập gia đình—sẽ càng đáng ghét hơn nếu chúng không đến mức phi lý như vậy. Chúng ta có thể cho phép họ hiểu rõ những bí quyết thuộc về nghề nghiệp riêng của họ hơn chúng ta, những kẻ chưa có diễm phúc được kết nạp vào hội; nhưng sự kiêu ngạo của họ lại chẳng chịu dừng lại ở những giới hạn đó. Nếu một kẻ độc thân cả gan đưa ra ý kiến của mình trước mặt họ, dẫu là về một đề tài vô thưởng vô phạt nhất, anh ta lập tức bị bịt miệng như một kẻ bất tài. Thậm chí, một quý cô mới kết hôn mà tôi quen biết—điều buồn cười nhất là cô ta vừa mới cưới chưa đầy nửa tháng—trong một vấn đề mà tôi không may có ý kiến khác biệt với cô ta về phương pháp nuôi hàu thích hợp nhất cho thị trường London, lại dám cẩnº nhiên hỏi bằng giọng mỉa mai rằng một Lão Độc Thân già đời như tôi thì có tài cán gì mà đòi biết chút gì về những chuyện như thế.

Nhưng những điều tôi vừa nói nãy giờ vẫn chưa thấm tháp gì so với cái vẻ trịch thượng mà những sinh vật này trưng ra khi họ bắt đầu có con, như phần lớn họ vẫn thế. Khi tôi ngẫm nghĩ xem trẻ con hiếm hoi đến mức nào—rằng trên mỗi con phố và ngõ cụt đâu đâu cũng lúc nhúc lũ trẻ—rằng những người nghèo khổ nhất thường lại sinh nhiều con nhất—rằng có rất ít cuộc hôn nhân là không được ban phước lấy một mầm mống trong số những món hời ấy—rằng chúng thường hư hỏng ra sao và dập tắt những hy vọng tràn trề của cha mẹ chúng thế nào, sa chân vào con đường trụy lạc để rồi kết thúc trong cảnh bần hàn, nhục nhã, đoạn đầu đài, vân vân—tôi dù có chết cũng không sao hiểu nổi tại sao người ta lại có thể tự hào khi sinh ra chúng cho được. Giá như chúng đích thực là những con phượng hoàng non, mỗi năm chỉ sinh được một con duy nhất, thì may ra còn có cái cớ để mà tự hào. Đằng này chúng lại quá đỗi tầm thường—

Tôi không bàn đến cái công trạng hợm hĩnh mà các bà vợ tự vơ lấy với chồng mình trong những dịp như thế. Cứ để mặc họ lo liệu chuyện đó. Nhưng tại sao chúng ta, những kẻ không phải thần dân sinh ra dưới triều đại của họ, lại cứ bị trông đợi phải mang theo hương thơm, mộc dược và nhũ hương—phải dâng cúng triều cống và lòng ngưỡng mộ—thì tôi tài nào hiểu nổi.

“Như những mũi tên trong tay người dũng sĩ, lũ trẻ sinh ra cũng vậy,” vị chủ lễ tuyệt vời trong cuốn Sách Cầu Nguyện của chúng tôi dành riêng cho nghi thức tạ ơn sau khi sinh nở của phụ nữ đã phán thế. “Phúc thay người nào có ống tên đầy ắp những tên”: Tôi cũng xin nói vậy; nhưng xin đừng để người ấy trút toàn bộ ống tên vào đầu những kẻ tay không tất sắt chúng tôi—cứ để chúng là mũi tên đi, nhưng đừng đâm chọc và găm vào da thịt chúng tôi. Tôi thường nhận thấy những mũi tên này có hai đầu: chúng có hai ngạnh, để chắc chắn sẽ bắn trúng đích bằng ngạnh này hoặc ngạnh kia. Chẳng hạn, khi bạn bước vào một ngôi nhà đầy trẻ nhỏ, nếu bạn lỡ không thèm để ý gì đến chúng (có lẽ bạn đang bận suy nghĩ chuyện khác, hoặc làm ngơ trước những lời ve vãn ngây thơ của chúng), bạn sẽ bị đóng mác là kẻ khó chiều, cộc cằn, là kẻ ghét trẻ con. Ngược lại, nếu bạn thấy chúng đáng yêu hơn bình thường—nếu bạn bị thu hút bởi dáng vẻ xinh xắn của chúng và thực sự bắt đầu nô đùa cùng chúng, thể nào người ta cũng kiếm ra được một lý do nào đó để tống cổ chúng ra khỏi phòng: nào là chúng quá ồn ào náo nhiệt, nào là Ông —— không thích trẻ con. Dính phải ngạnh này hay ngạnh kia, thế nào bạn cũng bị mũi tên bắn trúng.

Tôi có thể tha thứ cho sự ghen tị của họ, và miễn phải đùa giỡn với lũ ranh con ấy, nếu điều đó khiến họ đau lòng; nhưng tôi cho rằng thật vô lý khi buộc tôi phải yêu quý chúng trong khi tôi chẳng thấy có lý do gì để làm thế—phải yêu quý cả một gia đình, có khi tới tám, chín, mười đứa, một cách bừa bãi—phải yêu tất cả những đứa bé xinh xắn ấy chỉ vì trẻ con vốn rất đáng yêu.

Tôi biết có câu tục ngữ: “Yêu ai yêu cả đường đi, ghét ai ghét cả tông chi họ hàng” (nguyên văn: Yêu tôi, yêu cả con chó của tôi); điều đó không phải lúc nào cũng khả thi cho lắm, đặc biệt là khi con chó được thả vào người bạn để trêu chọc hoặc chực cắn bạn trong lúc đùa nghịch. Nhưng một con chó, hay một thứ nhỏ nhặt hơn—bất kỳ vật vô tri vô giác nào, chẳng hạn như một món quà kỷ niệm, một chiếc đồng hồ hay chiếc nhẫn, một cái cây, hoặc nơi chúng tôi chia tay lần cuối khi người bạn của tôi lên đường đi xa dài ngày—tôi còn có thể cố gắng mà yêu quý được, bởi vì tôi yêu anh ấy, và yêu bất cứ thứ gì gợi tôi nhớ về anh ấy; miễn là bản thân vật đó mang tính trung lập, và dễ dàng tiếp nhận bất kỳ sắc thái nào mà trí tưởng tượng có thể gán cho nó. Nhưng trẻ con lại có một tính cách thực sự và một bản ngã cốt lõi của riêng chúng: chúng tự thân đáng yêu hoặc đáng ghét; tôi buộc phải yêu hoặc ghét chúng tùy theo việc tôi nhận thấy có căn cứ cho điều đó qua phẩm chất của chúng. Bản chất của một đứa trẻ là một vấn đề quá nghiêm túc để có thể bị xem như một phần phụ hoạ của một sinh linh khác, và rồi cứ thế mà được yêu hay ghét theo: chúng đứng trước mặt tôi dựa trên giá trị của chính mình, đúng như những người đàn ông và đàn bà vậy. Ồ! Nhưng các bạn sẽ nói rằng, chắc chắn đó là một lứa tuổi hấp dẫn—trong những năm tháng thơ ấu non nớt ấy có một sức hút tự làm say đắm chúng ta. Đó chính là lý do tại sao tôi lại càng khắt khe hơn với chúng. Tôi thừa biết một đứa trẻ ngọt ngào là thứ ngọt ngào nhất trên đời, thậm chí không loại trừ cả những sinh linh kiều diễm đã sinh ra chúng; nhưng thứ đó càng xinh xắn bao nhiêu, thì càng đáng mong ước bấy nhiêu việc nó phải thực sự xinh xắn đúng với bản chất của nó. Bông hoa cúc dại này chẳng khác biệt mấy so với bông hoa cúc dại kia về vẻ rực rỡ; nhưng một bông hoa violet thì phải có vẻ ngoài và hương thơm tinh tế nhất.—Tôi vốn dĩ luôn khá khó tính trong chuyện đàn bà và trẻ con.

Nhưng đây chưa phải là điều tồi tệ nhất: người ta ít ra phải được dung nạp vào vòng thân thiết của họ, trước khi họ có thể phàn nàn về sự thiếu quan tâm. Điều đó ngụ ý những chuyến viếng thăm và một hình thức giao du nào đó. Nhưng nếu người chồng là một người mà bạn từng duy trì quan hệ bạn bè thân thiết từ trước khi kết hôn—nếu bạn không bước vào qua ngả người vợ—nếu bạn không len lỏi vào ngôi nhà đó theo gót chân cô ta, mà là một người bạn lâu năm có mối thâm tình gắn bó từ trước khi người ta nghĩ đến chuyện tán tỉnh nhau—thì hãy tự canh chừng lấy—thời hạn ân huệ của bạn bấp bênh lắm đấy—chưa qua hết mười hai tháng, bạn sẽ thấy người bạn cũ của mình dần trở nên lạnh nhạt và đổi thay đối với bạn, để rồi cuối cùng tìm cách bứt đứt quan hệ với bạn. Tôi hầu như chẳng có người bạn đã lập gia đình nào quen biết mà tôi có thể đặt trọn niềm tin, mà tình bạn của họ lại không bắt đầu sau thời điểm kết hôn. Với một số giới hạn nhất định, họ có thể chịu đựng điều đó: thế nhưng việc người đàn ông tốt đó lại dám bước vào một giao ước tình bạn thiêng liêng mà họ không hề được hỏi ý kiến, dẫu cho chuyện đó xảy ra trước khi họ biết anh ta—trước cả khi hai người bây giờ là vợ chồng gặp nhau—thì điều đó lại không tài nào dung thứ nổi đối với họ. Mọi tình bạn lâu năm, mọi mối thâm tình đích thực xưa cũ, đều phải được đưa vào văn phòng của họ để đóng mộc lưu hành mới, hệt như một vị Hoàng đế chuyên quyền thu hồi lại những đồng tiền vàng tốt lành từng được đúc từ triều đại trước khi ngài sinh ra hay thậm chí được nghĩ tới, để đem đóng dấu và đúc lại bằng vương quyền của chính ngài, trước khi ngài cho phép nó được lưu hành trên thế gian này. Bạn có thể đoán được số phận thường giáng xuống một miếng kim loại rỉ sét như tôi trong những lần đúc tiền mới này là gì rồi đấy.

Có vô vàn cách mà họ dùng để lăng mạ và gạt bỏ bạn khỏi sự tín nhiệm của chồng họ. Cười trừ trước mọi điều bạn nói với một vẻ kinh ngạc ngỡ ngàng, cứ như thể bạn là một lão kỳ cục hay nói những điều hay ho nhưng lại là một kẻ quái dị, chính là một trong những cách đó;—họ có một kiểu nhìn chằm chằm đặc biệt dành riêng cho mục đích ấy;—cho đến tận khi người chồng, kẻ từng nể trọng phán đoán của bạn và thường bỏ qua một sốếm khuyết về trí tuệ lẫn phong cách của bạn vì nhận thấy ở bạn một mạch ngầm quan sát chung (không đến mức tầm thường), bắt đầu hoài nghi không biết bạn có phải là một kẻ lập dị hoàn toàn hay không—một gã đủ tốt để du giao thời độc thân, nhưng lại không đủ đàng hoàng để đem ra mắt các quý bà. Cách này có thể gọi là cách nhìn chằm chằm; và đây là thủ pháp thường xuyên được đem ra áp dụng đối với tôi nhất.

Rồi còn có cách cường điệu hóa, hay còn gọi là cách mỉa mai: đó là khi họ nhận thấy bạn là một đối tượng vô cùng được chồng họ quý trọng—một người chồng không dễ gì bị lay chuyển khỏi thứ tình cảm bền chặt bồi đắp từ sự nể trọng mà anh ta dành cho bạn; bằng cách không tiếc lời cường điệu ca tụng mọi điều bạn nói hoặc làm, cho đến khi người đàn ông tốt bụng nọ, vốn thừa hiểu rằng tất cả những điều đó chỉ là để nịnh nọt mình, đâm ra mệt mỏi trước món nợ ân nghĩa phải trả cho chừng ấy sự cởi mở, rồi bằng cách nới lỏng đôi chút về phần mình, hạ thấp sự nhiệt tình xuống một hai bậc, cuối cùng chìm nghỉm xuống cái mức bình yên của sự nể trọng ôn hòa—cái "tình cảm phải phép và lòng tốt bằng lòng" đối với bạn, nơi mà chính cô ta cũng có thể đồng điệu với anh ta mà không cần phải gượng gạo hay bóp méo sự chân thành của mình quá nhiều.

Một cách khác (bởi những cách mà họ dùng để đạt được mục đích đáng mong ước ấy là vô tận), đó là với một vẻ ngây thơ vô số tội, liên tục hiểu lầm điều gì là thứ đã từng khiến chồng họ say mê bạn. Nếu lòng mến mộ dành cho một điểm xuất sắc nào đó trong nhân cách đạo đức của bạn chính là thứ đã níu giữ sợi xích mà cô ta đang muốn dứt bỏ, thì khi phát hiện ra (dù chỉ là tưởng tượng) sự thiếu sắc sảo trong câu chuyện của bạn, cô ta sẽ kêu lên: “Em cứ tưởng, anh yêu, rằng anh miêu tả người bạn của mình—anh —— là một bậc kỳ tài cơ mà.” Ngược lại, nếu chính vì một sức hút giả định nào đó trong câu chuyện của bạn mà anh ta bắt đầu yêu mến bạn từ thủa ban đầu, và bằng lòng bỏ qua một vài sự bất thường nhỏ nhặt trong phong cách đạo đức của bạn vì điều đó, thì ngay khi vừa nhận thấy bất kỳ biểu hiện nào trong số ấy, cô ta cũng sẽ nhanh chóng thốt lên: “Cái này thì đúng là ông bạn —— thân mến của anh rồi đấy.” Một quý bà tốt bụng mà tôi đã cả gan đến chất vấn vì không tỏ ra tôn trọng tôi đúng mức mà tôi nghĩ là một người bạn cũ của chồng cô ta đáng được hưởng, đã thành thật thú nhận với tôi rằng cô ta từng nghe anh —— nhắc đến tôi rất nhiều trước khi kết hôn, và cô ta đã ôm ấp niềm khao khát lớn lao được làm quen với tôi, nhưng hình bóng của tôi ngoài đời đã khiến cô ta vỡ mộng hoàn toàn; bởi vì từ những lời miêu tả của chồng về tôi, cô ta đã hình dung rằng mình sẽ được diện kiến một người đàn ông đẹp trai, cao ráo, ra dáng sĩ quan (tôi xin dùng đúng nguyên văn lời cô ta); thế mà sự thật phũ phàng lại hoàn toàn ngược lại. Điều đó thật thành thật; và tôi cũng đủ lịch thiệp để không hỏi ngược lại cô ta rằng, tại sao cô ta lại chọn một tiêu chuẩn về ngoại hình dành cho bạn bè của chồng mình mà lại khác xa với chính anh ta đến thế; bởi vì vóc dáng của người bạn tôi xấp xỉ gần như đúc một khuôn với tôi; anh ta cao năm phút sáu inch (khoảng một mét sáu lăm) khi đi giày, trong đó tôi còn hơn anh ta khoảng nửa inch; và khuôn mặt hay dáng điệu của anh ta cũng chẳng hề phảng phất chút hơi hướng võ bị nào hơn tôi cả.

Đó là một vài nỗi bẽ bàng mà tôi từng nếm trải trong cái nỗ lực ngớ ngẩn là đến thăm nhà họ. Kể ra cho hết thì quả là công cốc; thế nên tôi chỉ xin điểm qua một thói hư tật xấu vô cùng phổ biến mà các quý bà đã có gia đình thường hay mắc phải—đó là đối xử với chúng tôi cứ như thể chúng tôi là chồng họ, và ngược lại. Ý tôi là khi họ cư xử với chúng tôi một cách sỗ sàng, còn với chồng họ thì lại khách sáo. Chẳng hạn, Testacea từng giữ tôi lại đêm nọ suốt hai, ba tiếng đồng hồ liền quá giờ ăn tối quen thuộc của tôi, trong lúc cô ta cứ đứng ngồi không yên vì ông —— mãi vẫn chưa chịu về, thà để cho đĩa hàu hỏng hết chứ nhất quyết không chịu phạm phải điều bất lịch sự là đụng đũa vào một con khi vắng mặt chồng. Điều này chẳng khác nào đảo lộn hoàn toàn phép lịch sự tối thiểu: bởi vì phép khách sáo vốn là phát minh nhằm xua tan cái cảm giác khó chịu phát sinh khi chúng ta biết mình ít được một sinh linh đồng loại yêu thương và kính trọng hơn kẻ khác. Nó tìm cách bù đắp, thông qua những sự quan tâm chu đáo trong những chi tiết nhỏ nhặt, cho cái sự ưu ái đầy tị nạnh mà nó buộc phải chối bỏ trong những vấn đề lớn lao. Giá như Testacea giữ đĩa hàu lại cho tôi, và bất chấp những lời nài nỉ giục giã đi ăn tối của chồng để chiều ý tôi, thì cô ta đã hành động đúng theo những quy tắc nghiêm ngặt của phép lịch sự rồi. Tôi chẳng biết có phép khách sáo nào mà các quý bà buộc phải tuân thủ đối với chồng mình, ngoài giới hạn của một cử chỉ và đạo đức đoan trang; thế nên tôi phải lên án cái thói tham ăn thay của Cerasia, người mà ngay trên bàn ăn của chính mình đã chuyền đi đĩa quả anh đào chua mà tôi đang hào hứng thưởng thức sang cho chồng cô ta ở tận đầu bàn bên kia, và thay vào đó lại đề nghị một đĩa quả lý gai tầm thường hơn cho vòm miệng chưa lập gia đình của tôi. Tôi cũng chẳng thể dung thứ cho sự xấc láo cố ý của ——.

Nhưng tôi đã mệt mỏi với việc lôi tuốt tuột những người bạn đã kết hôn của mình ra để tra khảo bằng những cái tên La Mã rồi đấy. Mong là họ hãy tự sửa đổi và thay đổi cung cách đi, bằng không tôi thề sẽ ghi lại đầy đủ họ tên bằng tiếng Anh của họ, để làm cho mọi kẻ phạm tội lì lợm như thế phải khiếp vía trong tương lai.