F. thân mến,—Khi nghĩ rằng một bức thư xuất phát từ thế giới nơi anh sinh ra hẳn sẽ mang lại niềm vui lớn lao nhường nào cho anh ở chốn xa lạ mà anh đã chuyển đến, lòng tôi lại dấy lên chút ít nỗiân hận vì sự im lặng bấy lâu nay. Nhưng quả thực, việc bắt đầu một mối quan hệ thư tín ở khoảng cách giữa chúng ta chưa bao giờ là điều dễ dàng. Thế giới đại dương mênh mông ngăn cách đôi bên khiến trí tưởng tượng của tôi trĩu nặng. Thật khó lòng hình tượng hóa việc những nét chữ nguệch ngoạc của mình có thể vượt qua khoảng không gian ấy. Kỳ vọng rằng suy nghĩ của một người có thể sống sót qua chặng đường xa xôi nhường ấy chẳng khác nào một sự mạn phép. Việc đó tựa hồ như viết cho hậu thế, khiến tôi nhớ đến một dòng đề bìa của bà Rowe: "Alcander gửi Strephon, chốn âm ti." Chiếc Thiên sứ Đưa thư của Cowley cũng chỉ vừa đủ hữu ích cho một kiểu giao du như thế. Người ta thả một bưu kiện tại phố Lombard, và chỉ trong vòng hai mươi bốn tiếng, một người bạn ở Cumberland đã nhận được nó tươi nguyên như vừa được ướp đá. Điều đó chẳng khác nào thì thầm qua một chiếc loa phóng thanh dài. Nhưng giả thử có một ống truyền dẫn thả xuống từ mặt trăng, với anh ở một đầu và một người ở đầu kia; thì nhiệt huyết trò chuyện hẳn sẽ bị chùng xuống đôi chút, nếu anh biết rằng đoạn đối thoại trao đổi với nhà thần trí học thú vị kia sẽ mất đến hai hoặc ba vòng quay của một thiên thể lớn trên đường di chuyển. Thế nhưng, biết đâu đấy, anh lại có thể sát gần cái ý tưởng nguyên thủy ấy—con người theo quan niệm của Plato—hơn là chúng tôi ở chốn nước Anh này dám tự nhận.

Nội dung thư từ thường bao gồm ba đề tài: tin tức, tình cảm, và trò chơi chữ. Trong vế sau, tôi gộp tất cả các chủ đề không nghiêm túc, hoặc những chủ đề vốn nghiêm túc nhưng lại được đối xử theo lối của tôi, một cách không nghiêm túc.—Và trước hết, là về tin tức. Trong đó, điều đáng mong đợi nhất, thiết nghĩ, là chúng phải mang tính xác thực. Nhưng tôi lấy gì làm đảm bảo rằng những điều tôi gửi cho anh lúc này vốn là sự thật, nhưng trước khi đến tay anh, lại bất ngờ biến thành một lời nói dối? Chẳng hạn như, người bạn chung của chúng ta là P. vào thời điểm tôi đang viết đây—Cái-Bây-giờ của tôi—vẫn đang có sức khỏe tốt và tận hưởng một phần danh tiếng xã hội nhất định. Anh cảm thấy vui mừng khi nghe điều đó. Đó là phản ứng tự nhiên và thân tình. Nhưng tại thời điểm anh đọc bức thư này—Cái-Bây-giờ của anh—rất có thể anh ấy đang ở trong nhà tù King’s Bench, hoặc chuẩn bị lên đoạn đầu đài, điều mà về lý trí, lẽ ra phải làm giảm bớt phần nào sự phấn khích của anh (tức là khi nghe tin anh ấy khỏe mạnh, v.v.), hoặc ít ra cũng làm dịu bớt đi đáng kể. Tôi dự định sẽ đi xem kịch tối nay để cùng cười với Munden. Tôi nhớ anh từng bảo rằng xứ sở của những thực tế phũ phàng và cay đắng nơi anh không có nhà hát nào cả. Tự nhiên anh thấy thèm thuồng và ghen tị với niềm hạnh phúc của tôi. Nhưng hãy suy ngẫm lại một chút, và anh sẽ sửa đổi lại cảm xúc đáng ghét ấy. Này nhé, lúc này ở chỗ anh đang là sáng Chủ nhật, và là năm 1823. Sự hỗn loạn về thì này, lỗi cú pháp lớn lao của hai thời hiện tại song hành, ở một mức độ nào đó là điểm chung của mọi dịch vụ bưu chính. Nhưng nếu tôi nhắn cho anh ở Bath hoặc Devizes rằng tôi đang mong chờ buổi thưởng ngoạn nói trên vào tối nay, thì dẫu cho vào khoảnh khắc anh nhận được thông tin, bữa tiệc vui trọn vẹn của tôi đã qua đi, nhưng trong một hoặc hai ngày sau đó, như anh thừa biết, vẫn sẽ vương vấn lại một dư vị, một âm hưởng trên vòm họng tâm hồn tôi, đủ để tạo ra sự khích lệ hợp lý cho anh nuôi dưỡng ít nhiều cái cảm xúc khó chịu ấy, thứ mà một phần ý định của tôi là nhằm khơi gợi ra. Thế nhưng mười tháng sau, sự ghen tị hay niềm đồng cảm của anh sẽ trở nên vô tích sự chẳng khác nào ngọn lửa tình cảm dành cho người đã khuất. Không những sự thật, trong những khoảng thời gian đằng đẵng này, tự đánh mất đi bản chất của nó, mà (điều phũ phàng hơn là) người ta chẳng dám mạo hiểm bịa ra một câu chuyện tầm phào vì sợ rằng nó sẽ vô tình trở thành sự thật trong suốt cuộc hải trình. Thật là một trò đùa hoang đường và phi lý biết bao khi tôi gán cho anh vào khoảng ba năm về trước chuyện —— rằng Will Weatherall đã kết hôn với một cô hầu gái! Tôi còn nhớ mình đã nghiêm túc bàn bạc với anh về việc chúng ta phải đón tiếp cô ấy ra sao—vì dẫu sao vợ của Will cũng không thể bị chối bỏ; và câu trả lời nghiêm túc không kém của anh về vấn đề đó; cách anh ân cần khuyên nhủ nên tiết chế các đề tài văn chương khi có mặt người phụ nữ ấy, kèm theo lời cảnh giác không nên quá sỗ sàng khơi gợi những vấn đề nằm sâu hơn trong tầm hiểu biết của cô; phán quyết thận trọng của anh, hay đúng hơn là sự hoãn binh đầy khôn ngoan, về việc liệu những chiếc giời leo, que quay thịt, và cây lau nhà có thể được đường hoàng đưa ra làm chủ đề hay không; liệu việc cố ý tránh né mọi chủ đề như thế trong câu chuyện có mang lại ấn tượng tồi tệ hơn việc tình cờ nhắc đến chúng hay không; chúng ta nên cư xử thế nào trước mặt Becky, cô hầu gái của chúng ta, khi có mặt phu nhân William Weatherall; liệu chúng ta nên thể hiện sự tế nhị hơn, và một sự tôn trọng chân thành hơn đối với người vợ của Will, bằng cách đối xử với Becky bằng những lời khiển trách quen thuộc trước mặt cô ấy, hay bằng một sự lịch thiệp nhún nhường bất thường dành cho Becky như thể một nhân vật có giá trị lớn, nhưng bị sự trớ trêu của định phận đẩy vào một địa vị khiêm nhường. Hồi đó, tôi nhớ rằng có những khó khăn nằm ở cả hai phía, mà anh đã chiếu cố trình bày cho tôi với sự chuẩn xác của một luật sư, kết hợp cùng sự ân cần của một người bạn. Tôi thầm cười trước những lời biện hộ trang nghiêm của anh, để rồi chao ôi! trong lúc tôi đang đắc ý về cái cú lừa bịp giáng xuống đầu anh ở New South Wales ấy, thì ác quỷ ở nước Anh, có lẽ vì ganh tị với những đứa con tinh thần dối trá không phải do mình sinh ra, hoặc hành động theo đúng kịch bản của tôi, đã thực sự xúi giục người bạn của chúng ta (chưa đầy ba ngày trước) dấn thân vào một cuộc hôn nhân mà tôi chỉ dám bịa ra cốt để chuốc lấy nụ cười tiêu khiển cho anh. William Weatherall đã cưới cô hầu gái của bà Cotterel. Nhưng xét theo ý nghĩa chân thực nhất, anh sẽ thấy, F. thân mến ạ, rằng tin tức từ tôi sớm muộn gì cũng trở thành lịch sử đối với anh; thứ lịch sử mà tôi chẳng có ý định viết, và thực ra cũng chẳng mặn mà gì cho cam trong việc đọc chúng. Chẳng một ai, trừ một vị tiên tri, có thể với bất kỳ triển vọng chân thực nào mà duy trì một mối quan hệ thư tín ở cái khoảng cách xa vời vợi như thế. Quả thực, hai nhà tiên tri có thể trao đổi thông tin với nhau một cách hiệu quả; khi thời đại của người viết (Habbakuk) trùng khớp với thời gian hiện tại thực sự của người nhận (Daniel); ngặt một nỗi chúng ta chẳng phải nhà tiên tri nào cả.

Rồi đến vấn đề tình cảm. Mọi chuyện cũng chẳng khá khẩm hơn là bao. Món ăn tinh thần loại này, hơn bất cứ thứ gì khác, đòi hỏi phải được dọn lên khi còn nóng hổi; hoặc được gửi đi trong những chiếc đĩa cách thủy, để người bạn của bạn có thể thưởng thức nó gần như ấm áp y như chính cảm xúc của bạn vậy. Nếu để nó nguội lạnh, nó sẽ trở thành món đồ nguội nhạt nhẽo nhất trên đời. Tôi thường mỉm cười trước một ý tưởng kỳ quặc của cố Lãnh chúa C. Dường như khi đang du ngoạn đâu đó quanh vùng Geneva, ông đến một thắng cảnh xanh tươi nào đó, hoặc một góc nhỏ, nơi có một nhành liễu, hay thứ gì đó, rủ xuống dòng suối một cách kỳ lạ và đầy mời gọi—có phải là dòng suối không?—hay một mỏm đá?—thì mặc kệ nó chứ—nhưng sự tĩnh mịch và yên bình ấy, sau một chuyến hành trình mệt nhọc có lẽ thế, trong một phút giây uể oải của cuộc đời nóng bỏng và bất an của vị lãnh chúa, đã thu hút tâm trí ông đến mức ông không thể tưởng tượng ra nơi nào thích hợp hơn thế, nếu lỡ qua đời, để gửi gắm xương cốt của mình. Điều đó hoàn toàn tự nhiên và có thể tha thứ được như một thứ tình cảm, và nó phơi bày tính cách của ông dưới một ánh nhìn vô cùng dễ mến. Nhưng khi từ một cảm xúc thoáng qua mà trở thành một hành động thực tế; và khi, thông qua một sự sắp đặt di chúc rõ ràng, thi hài của ông thực sự được vận chuyển một quãng đường dài từ nước Anh đến tận nơi đó; thì thử hỏi có ai, ngoại trừ một vài kẻ đa cảm cuồng nhiệt, là không cất lên câu hỏi rằng: Tại sao vị lãnh chúa ấy lại không thể tìm thấy một chốn cô tịch nào, một góc thơ mộng nào, một tán cây xanh tươi rủ bóng nào, với một dòng suối mang ý nghĩa biểu tượng tương tự cho mục đích của ông, ngay tại Surrey, Dorset, hay Devon? Hãy hình dung cảm xúc ấy được đóng thùng, được chuyên chở, được khai báo tại Hải quan (khiến cho mấy tay gác thủy triều phải giật mình trước sự lạ lùng), được cẩu lên tàu. Hãy hình dung nó bị săm soi và bốc vác giữa những lời đùa cợt thô tục của đám thủy thủ thô lỗ—một vật có kết cấu mỏng manh nhường ấy—làn nước mặn rỉ rách thấm vào cho đến khi nó trở nên nhạt nhẽo chẳng khác nào một tấm lụa là bị hỏng do ẩm ướt. Hãy tưởng tượng nó rơi vào tình thế hiểm nghèo thực sự (thủy thủ đoàn vốn có vài điều mê tín dị đoan về những cảm xúc) là bị ném phăng xuống biển trong một cơn gió dữ để làm mồi cho một con cá mập lấy lòng thần linh (hỡi linh hồn Thánh Gothard, xin cứu chúng tôi khỏi một sự chấm dứt xa lạ đến thế đối với mục đích ban đầu của người tạo ra nó!) nhưng may mắn là nó đã né tránh được một kết cục tanh tưởi dưới bụng cá. Sau đó, hãy lần theo dấu vết của nó đến bến bờ may mắn—ta có thể gọi là ở Lyons chăng?—tôi không để bản đồ trước mặt lúc này—bị xô đẩy trên đôi vai của bốn người đàn ông—ghé trọ ở thị trấn này—dừng lại nghỉ ngơi ở ngôi làng nọ—chờ đợi giấy thông hành ở chỗ này, giấy phép ở chỗ kia; sự chuẩn y của giới chức trách ở vùng này, sự đồng thuận của giới tu sĩ ở tổng trấn nọ; cho đến khi cuối cùng nó cũng đến được cái đích của mình, mệt mỏi rã rời và kiệt quệ, từ một cảm xúc bừng bừng sức sống biến thành một biểu hiện của sự kiêu ngạo ngốc nghếch hay một thứ điệu bộ vô nghĩa lòe loẹt biết bao. F. thân mến, tôi e rằng chúng ta chỉ có thể điểm mặt được rất ít những cảm xúc, theo thuật ngữ của thủy thủ đoàn, là hoàn toàn đủ điều kiện đi biển.

Cuối cùng, xét về những trò đùa vui vẻ, dẫu có vẻ tầm thường về vóc dáng, lại chính là những hạt bụi sáng li ti thắp sáng lên một bức thư đậm chất tri kỷ—những trò chơi chữ và lời nói đùa nhỏ nhặt của anh, tôi e rằng, có phạm vi hoạt động vô cùng hạn hẹp. Chúng hoàn toàn không có khả năng được đóng gói và gửi vượt đại dương, thậm chí chúng còn khó lòng chịu đựng nổi việc được vận chuyển bằng tay từ căn phòng này sang căn phòng kế bên. Sức sống của chúng chỉ tồn tại trong khoảnh khắc chúng cất tiếng chào đời. Dầu nuôi sống cho sự tồn tại ngắn ngủi ấy chính là bầu không khí trí tuệ của những kẻ đứng xung quanh: hoặc vế sau chính là lớp bùn màu mỡ của sông Nin—melior lutis—thứ đất mẹ dung dưỡng có tính thiết yếu chẳng kém gì ánh mặt trời sol pater đối với sự sinh sản tính lưỡng tính của chúng. Một câu chơi chữ mang theo một âm hưởng nồng nhiệt tựa như nụ hôn vang lên ngay bên tai; anh không thể nào truyền tải nó với hương vị nguyên sơ của nó, cũng giống như anh không thể gửi đi một nụ hôn vậy. Chẳng lẽ anh chưa từng thử dùng lại trò chơi chữ của ngày hôm qua để lừa gạt một quý ông nào đó, và liệu nó có mang lại kết quả không? Không phải là nó không mới đối với tai người nghe, nhưng dường như nó không phát ra một cách mới mẻ từ chính anh. Nó không hề ăn khớp. Nó giống như việc nhặt được một tờ báo cũ hai ngày ở quán rượu làng. Anh chưa từng đọc nó trước đây, nhưng anh lại cảm thấy bực bội trước cái món hàng ôi thiu ấy như thể một sự sỉ nhục. Loại hàng hóa này hơn bất cứ thứ gì khác, đòi hỏi sự hồi đáp nhanh chóng. Một câu chơi chữ, và tiếng cười công nhận nó, phải diễn ra cùng một khoảnh khắc. Một bên là tia chớp rực rách, bên kia là tiếng sấm dữ dội. Chỉ cách nhau một khoảnh khắc thôi, sợi dây liên kết đã đứt phựt. Một câu chơi chữ được phản chiếu từ khuôn mặt của người bạn giống như từ một tấm gương. Nào có ai muốn ngắm nhìn dung nhan ngọt ngào của mình, nếu bề mặt được đánh bóng ấy phải mất tới hai hoặc ba phút (chưa nói chi đến mười hai tháng, F. thân mến ạ) mới trả lại được hình ảnh phản chiếu?

Tôi chẳng thể hình dung nổi anh đang ở chốn nào. Khi tôi cố định vị nó, hòn đảo của Peter Wilkins lại hiện lên trong tâm trí tôi. Thỉnh thoảng anh có vẻ như đang lạc vào Âm phủ của những kẻ trộm cắp. Tôi nhìn thấy Diogenes đang dò dẫm giữa các người với chiếc đèn lồng vô vọng đời này qua đời khác. Đến giờ phút này, anh sẵn sàng đánh đổi bằng gì để được nhìn thấy một người tử tế cơ chứ! Chắc hẳn anh đã gần như quên mất dáng vẻ của chúng ta trông ra sao rồi. Và hãy nói cho tôi biết, những thần dân Sydney của anh đang làm gì thế? Có phải họ đang ă** c*p suốt cả ngày lẫn đêm hay không? Hỡi trời đất bao dung! tài sản nào có thể chống lại được một nạn cướp bóc nhường ấy! Còn loài chuột túi—thổ dân xứ các anh—liệu chúng có giữ được sự nguyên thủy thuần khiết không bị vấy bẩn bởi hơi hướng châu Âu hay không, với đôi chân trước ngắn ngủi trông giống như một bài học do tự nhiên thiết kế dành riêng cho bọn móc túi! Quả thực, để thò tay vào túi áo khoác mà ngoáy móc thì cấu tạo bẩm sinh của chúng có vẻ hơi bất lợi; nhưng một khi tiếng hò la truy đuổi vang lên, chúng sẽ chưng ra một cặp chân sau nhanh nhẹn chẳng thua kém gì bất kỳ cỗ máy di chuyển sừng sỏ nhất nào trong thuộc địa.—Chúng tôi ở khoảng cách này thường nghe được những câu chuyện vô lý nhất. Xin hỏi, có đúng là những thiếu niên Sparta ở xứ các anh sinh ra đã có sáu ngón tay, khiến cho việc đọc nhịp thơ của chúng bị hỏng bét không?—Trông chắc là kỳ cục lắm; nhưng thói quen sẽ làm cho quen đi. Về việc quét nhịp thơ của chúng, thì điều đó ít đáng tiếc hơn, bởi vì nếu chúng nổi hứng muốn làm thi sĩ, thì mười mươi phần trăm chúng sẽ biến thành những kẻ đạo văn hèn hạ nhất mà thôi.—Liệu có sự khác biệt nào đáng kể giữa con trai của một tên thạ c** và đứa cháu nội của hắn hay không? Hay cái vết nhơ ấy dừng lại ở đời nào? Các anh phải tẩy trắng trong ba hay bốn thế hệ?—Tôi còn rất nhiều câu hỏi muốn đặt ra, nhưng thười gian thực hiện mười chuyến hải trình đến đền Delphi còn ngắn hơn khoảng thời gian cần thiết để giải tỏa những nỗi hoài nghi trong lòng tôi.—Các anh có tự trồng gai dầu cho mình không? Ngành thương mại chủ lực của các anh là gì, ngoại trừ nghề nghiệp mang tính quốc gia kia, ý tôi là thế? Tôi cho rằng những thợ khóa của các anh hẳn phải là những nhà tư bản lớn đấy.

Tôi bất giác trò chuyện với anh một cách thân mật hệt như thuở chúng ta còn thường xuyên trao đổi những lời chào buổi sáng qua những ô cửa sổ sát cạnh nhau tại khu Hare-court danh tiếng vì những tòa án ở Đền thờ. Sao anh lại nỡ rời bỏ góc nhỏ yên tĩnh ấy?—Sao tôi lại nỡ?—với bốn cội du nghèo nàn, thứ mà từ lớp vỏ cây ngả màu khói, đề tài châm chọc của những kẻ quê mùa, tôi đã nhặt những con bọ rùa đầu đời! Trái tim tôi khô khốc hệt như con suối ấy vào những tháng Tám khát khô, mỗi khi tôi nghĩ về khoảng không gian nằm giữa đôi bên; một chiều dài hành trình đủ để làm cho những câu chữ trong thư từ Anh quốc của chúng ta trở nên lỗi thời trước khi chúng kịp đến tay anh. Nhưng trong lúc tôi đang huyên thuyên, tôi có cảm giác anh đang lắng nghe tôi,—những suy nghĩ đùa giỡn với sự phỏng đoán vơ vẩn—

Than ôi! trong khi anh bị biển cả và những bờ biển vang vọng

Giam giữ ở chốn xa xôi.

Hãy trở về đi, trước khi tôi già cỗi đến mức anh khó lòng nhận ra tôi. Hãy về đi, trước khi Bridget phải chống nạng bước đi. Những cô thiếu nữ mà anh để lại khi còn thơ bé nay đã trở thành những bà mẹ thông thái, trong khi anh vẫn còn lần lữa chốn ấy. Cô Miss W——r phơi phới ngày nào (anh còn nhớ Sally W——r chứ) hôm qua đã đến thăm chúng tôi, nay đã là một bà lão già nua. Những con người mà anh từng quen biết cứ mỗi năm lại qua đời bớt đi một người. Trước đây, tôi cứ nghĩ rằng thần chết đang dần kiệt sức,—vì tôi được vây bọc xung quanh như thể có chiến lũy bảo vệ bởi biết bao nhiêu người bạn khỏe mạnh. Sự ra đi của J.W. vào hai mùa xuân trước đã đập tan ảo tưởng của tôi. Kể từ đó, kẻ chia cắt muôn thuở ấy vẫn luôn bận rộn. Nếu anh không mau chóng trở về, sẽ chẳng còn lại mấy thứ để chào đón anh, từ tôi, hay từ những người thân của tôi.