Tuyển Tập Tác Phẩm Của Charles Và Mary Lamb — Tập 2

Lượt đọc: 571 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Phong Cách Thanh Nhã Trong Văn Chương

❊ ❊ ❊

Người ta thường phê bình rằng Lãnh chúa Shaftesbury và Ngài William Temple là những hình mẫu của phong cách viết thanh nhã. Chúng ta nên gọi đó là phong cách quý phái và phong cách hào hoa thì đúng hơn. Không có gì khác biệt nhau cho bằng những lời hoa mỹ sướt mướt phóng đại của Shaftesbury và giọng trò chuyện tự nhiên mộc mạc của Temple. Dáng dấp của người có bậc tước vị lộ rõ ở cả hai nhà văn; nhưng ở người này thì nó được phảng phất một cách tao nhã, còn ở người kia thì lại phô bày một cách trơ trẽn. Vị quý tộc dường như viết văn khi đội mão tước và khoác áo bá tước trên người, trong khi vị thường dân lại ngồi trong ghế bành với trang phục thường ngày.—Còn gì thú vị hơn cách mà vị chính khách về hưu lấp ló trong những bài luận do chính ông chấp bút tại chốn điền viên xinh xắn ở Shene? Chúng phảng phất hương vị của Nimeguen và La Haye. Hầu như chẳng có thẩm quyền nào được dẫn chứng lại thấp hơn cấp đại sứ. Don Francisco de Melo, một "Đặc sứ Bồ Đào Nha tại Anh," kể với ông rằng ở đất nước của ông, những người đã kiệt sức vì tuổi già hay bệnh tật, đến mức không thể hy vọng sống thêm được một hai năm nữa, thường xuống tàu đi theo hạm đội Brazil, và sau khi đến nơi, họ có thể sống thọ thêm một thời gian dài, đôi khi tới hai mươi, ba mươi năm hoặc hơn thế nữa, nhờ vào sinh lực mà họ hồi phục được sau chuyến đi chuyển đổi môi trường đó. "Liệu một hiệu ứng như thế (Temple viết thêm một cách hay ho) có thể bắt nguồn từ bầu không khí, hay hoa trái của xứ sở đó, hoặc do tiến gần hơn đến mặt trời, vốn là nguồn phát ra ánh sáng và nhiệt lượng khi mà nhiệt lượng tự nhiên của họ đã suy giảm quá nhiều; hay liệu việc kéo dài thêm cuộc đời của một ông già có đáng bận tâm hay không, thì tôi không thể biết: có lẽ vở kịch chẳng đáng bằng tiền mua nến."—Monsieur Pompone, "Đại sứ Pháp đương thời với ông (Ngài William) tại La Haye," xác nhận với ông rằng trong đời mình, ông chưa từng nghe nói về bất kỳ người nào ở Pháp thọ tới một trăm tuổi; một giới hạn tuổi thọ mà ông già này quy cho sự tuyệt vời của khí hậu nước họ, mang lại cho họ tính khí và sự hài hước vô cùng sinh động, khiến họ dễ dàng thụ hưởng mọi loại thú vui hơn so với các quốc gia khác, và ông đã bàn luận về vấn đề này một cách vô cùng hợp tình hợp lý."Cố Bá tước xứ Leicester" cung cấp cho ông câu chuyện về một Nữ bá tước xứ Desmond, kết hôn rời khỏi nước Anh từ thời Vua Edward IV, và sống mãi cho đến tận triều đại của Vua James. "Nhân vật quý tộc ấy" cũng kể cho ông nghe về việc vào một năm nọ, cũng trong triều đại đó, khắp vùng quê xuất hiện một nhóm vũ công múa gậy guốc, gồm mười nam vũ công, một nàng Maid Marian, cùng một cây đàn tabor và sáo; và làm thế nào mà mười hai con người này, tính bình quân ra, cộng lại được một nghìn hai trăm tuổi. "(Temple nói) Vấn đề không hẳn là có ngần ấy người trong một hạt nhỏ (Herefordshire) có thể sống đến độ tuổi đó, mà là họ vẫn giữ được sự tráng kiện và hứng khởi để đi lại và nhảy múa." Monsieur Zulichem, một trong số những "đồng nghiệp của ông tại La Haye," thông báo cho ông về một bài thuốc chữa bệnh gút; điều này lại được xác nhận bởi một "Đặc sứ" khác, Monsieur Serinchamps, ở thị trấn đó, người đã từng thử nghiệm nó.—Cố Hoàng tử Maurice xứ Nassau gợi ý cho ông sử dụng võng để trị căn bệnh đó; bản thân ngài đã từng bị thu hút vào giấc ngủ, trong lúc đang chịu đựng những cơn đau quằn quại, bởi "chuyển động không ngừng hoặc sự đưa nôi của những chiếc giường bồng bềnh ấy." Bá tước Egmont, và vị bá tước sông Rhine, người "đã bị giết vào mùa hè năm ngoái trước thành Maestricht," chia sẻ với ông những trải nghiệm của họ.

Nhưng địa vị của nhà văn chưa bao giờ được bộc lộ một cách ngây thơ hơn là khi ông mặc nhiên xem những lời khen ngợi của người nước ngoài dành cho cây trái của mình là điều hiển nhiên. Về hương vị và độ hoàn hảo của những loại trái cây mà chúng ta quý trọng nhất, ông thực lòng có thể nói rằng người Pháp, những người đã ăn đào và nho của ông tại Shene trong một năm thời tiết không mấy tồi tệ, nhìn chung đều kết luận rằng nho của ông ngon chẳng kém gì những trái họ từng ăn ở Pháp bên này vùng Fontainebleau; và đào thì ngon chẳng kém gì bất kỳ trái nào họ từng ăn ở vùng Gascony. Người Ý đã công nhận quả sung trắng của ông ngon chẳng kém gì bất kỳ loại nào cùng chủng loại ở Ý, vốn là loại sung trắng chín sớm ở đó; bởi vì đối với loại chín muộn và loại vỏ xanh, chúng ta không thể sánh kịp với các vùng khí hậu ấm áp, cũng chẳng thể sánh được với nho Frontignac hay Muscat. Những cây cam của ông cũng lớn chẳng kém gì những cây ông từng thấy thời trẻ ở Pháp, ngoại trừ những cây ở Fontainebleau, hoặc những cây mà ông từng thấy sau đó ở Vùng Đất Thấp; ngoại trừ một số cây rất già của Hoàng tử xứ Orange. Về các giống nho, ông có vinh dự mang bốn giống sang Anh, mà ông đã liệt kê ra, và cho rằng đến nay tất cả chúng đã khá phổ biến đối với một số người làm vườn trong vùng lân cận của ông, cũng như một số người có chức sắc; vì ông luôn nghĩ rằng tất cả những thứ kiểu này "c càng được làm cho phổ biến bao nhiêu thì càng tốt bấy nhiêu." Sự màu mè của người làm vườn khi ông quả quyết rằng việc trồng trọt bất kỳ loại trái cây thượng hạng nào, chẳng hạn như đào hay nho, là vô ích, ông nghi ngờ rằng xa nhất là không vượt qua nổi Northamptonshire về phía bắc; và ca ngợi "Giám mục xứ Munster tại Cosevelt," vì đã không mưu cầu điều gì vượt quá cây anh đào ở vùng khí hậu lạnh giá đó; điều này vừa thú vị lại vừa rất đúng với tính cách của ông. "(Được phép của Cowley, tôi có lẽ) (ông kết thúc bài Luận về Vườn ngọt ngào của mình bằng một đoạn văn xứng đáng với Cowley) được phép am hiểu chút ít về nghề này, vì tôi đã tự cho phép mình chẳng còn làm được tích sự gì khác trong bấy lâu nay, điều mà ít ai chịu làm, hoặc tận hưởng khu vườn của mình mà không thường xuyên ngước nhìn ra ngoài để xem sự đời vần xoay ra sao, thời cuộc có những biến động gì, và họ có thể hy vọng vào những lời mời gọi nào đến những chốn bồng lai khác. Về phần mình, cũng như đời sống thôn dã, và cụ thể hơn là khía cạnh này của nó, vốn là niềm khao khát từ thời tuổi trẻ của tôi, thì nay chúng là niềm vui của tuổi già; và tôi thực lòng có thể nói rằng, giữa vô vàn công trọng trách lớn lao đã rơi vào tay tôi, tôi chưa bao giờ cầu xin hay tìm kiếm bất kỳ điều gì trong số đó, mà thường nỗ lực trốn chạy khỏi chúng, để tìm về sự thảnh thơi và tự do của một chốn riêng tư, nơi một con người có thể đi theo con đường và nhịp độ của riêng mình, trên những lối mòn và vòng quay bình dị của cuộc đời. Tiêu chuẩn của việc lựa chọn khôn ngoan là việc một người có yêu thích những gì mình đã chọn hay không, điều mà ơn Chúa đã đến với tôi; và dẫu cho trong số những điều dại dột của đời tôi, việc xây dựng và trồng trọt không phải là ít nhất, và đã ngốn của tôi nhiều hơn mức tôi dám thừa nhận; thế nhưng chúng đã được đền đáp xứng đáng bởi sự ngọt ngào và thỏa mãn của chốn ẩn dật này, nơi mà kể từ khi tôi đưa ra quyết định không bao giờ dấn thân vào bất kỳ công việc công cộng nào nữa, tôi đã trải qua năm năm trời mà chưa một lần đặt chân lên thị trấn, dẫu cho tôi ở gần mức có thể nhìn thấy nó, và có một ngôi nhà ở đó luôn sẵn sàng đón tiếp tôi. Sự cách ly này cũng chẳng phải là một vẻ điệu bộ làm hàng nào đó, như một số người từng nghĩ, mà thuần túy là sự thiếu vắng khao khát hay hứng thú để thực hiện một cuộc di dời nhỏ nhặt đến thế; bởi vì khi tôi ở xó xỉnh này, tôi thực lòng có thể mượn lời Horace mà rằng, Me quoties reficit, v.v.

"Khi dòng suối lạnh Digentia làm tôi hồi sinh,

Bạn bè nghĩ rằng tôi suy tính hay cầu xin điều gì?

Ước sao tôi sở hữu ít hơn nữa, miễn là tôi được sống,

Quãng đời còn lại, cho chính bản thân mình.

Ước gì tôi có đủ sách vở; và nguồn dự trữ cho một năm,

Để không phải phụ thuộc vào từng giờ phút mong manh:

Chừng này là đủ để cầu xin vị Thần Jove tối cao,

Đấng, tùy theo ý ngài, ban phát rồi lại thu về."

Các tác phẩm của Temple nhìn chung đều theo khuôn mẫu nhẹ nhàng này. Quả thực, có đôi lần, sự hóm hỉnh của ông, vốn hầu hết đều thuần phục tính tự nhiên và sự dịu dàng, đã dụ dỗ ông tạo ra một chuỗi các hình thái đối lập đầy mỹ mãn; mà ai cũng thấy rõ rằng, chúng đã trở thành hình mẫu cho Addison và các nhà tiểu luận đời sau. "Ai mà chẳng ham muốn sự giàu sang, và có lý do để làm thế," ông nói, "nếu như sức khỏe có thể mua được bằng vàng? Ai mà chẳng mưu cầu quyền lực, nếu nó nằm trong tầm tay của quyền uy, hoặc được phục hồi bởi danh vọng? nhưng hỡi ôi! một cây gậy quyền quý cũng chẳng giúp ích gì cho đôi chân bị gút đi lại tốt hơn một chiếc gậy ba toa thông thường; cũng như một dải ruy băng xanh chẳng thể băng bó vết thương tốt hơn một dải vải băng. Ánh hào quang của vàng bạc hay kim cương sẽ chỉ làm tổn thương thêm đôi mắt đau chứ không thể chữa khỏi chúng; và một cái đầu nhức nhối sẽ chẳng thể dễ chịu hơn khi đội một chiếc vương miện so với một chiếc mũ ngủ thông thường." Trong một phong cách tốt hơn nhiều, và phù hợp hơn với khiếu hài hước mộc mạc của chính ông, là những câu kết trong "Bài luận về Thơ ca" của ông. Temple đã tham gia vào cuộc tranh cãi về học thức cổ điển và hiện đại; và với sự thiên vị vốn rất tự nhiên và tao nhã ở một ông lão, người mà các công việc quốc triều đã để lại cho ông rất ít thời gian để ngó ngàng đến các tác phẩm hiện đại, trong khi chốn ẩn dật lại cho ông cơ hội nhìn lại các nghiên cứu kinh điển thời niên thiếu — ông đã ngả về phía những người đi trước. "Điều chắc chắn là," ông nói, "dẫu cho sự dữ dội của tính cách người Goth, hay tiếng ồn ào từ những cuộc chiến tranh triền miên của họ, đã xua đuổi nó đi, hoặc sự pha trộn không tương xứng của các ngôn ngữ hiện đại không thể dung nạp nổi nó — thì những đỉnh cao và sự xuất sắc bậc nhất của cả thi ca lẫn âm nhạc đã sụp đổ cùng với học thức và đế chế La Mã, và cho đến nay vẫn chưa bao giờ lấy lại được sự ngưỡng mộ và tán dương từng dành cho chúng ngày trước. Tuy vậy, dù chúng có ra sao đối với chúng ta đi nữa, thì vẫn phải thừa nhận rằng chúng là những sự tiêu khiển êm dịu và ngọt ngào nhất, phổ quát nhất và vô hại nhất của thời gian và cuộc đời bình thường. Chúng vẫn tìm được chỗ đứng trong cung điện của các vương tôn công tử, và những mái tranh của những người chăn cừu. Chúng phục vụ cho việc hồi sinh và thổi bùng ngọn lửa cho sự tĩnh lặng chết chóc của những mảnh đời nghèo túng và nhàn rỗi, cũng như làm dịu bớt hay đánh lạc hướng những cảm xúc bạo liệt và sự xáo trộn tâm can của những con người vĩ đại nhất và bận rộn nhất. Và cả hai hiệu ứng này đều có ích như nhau cho đời sống con người; bởi vì tâm trí con người giống như biển cả, chẳng lấy gì làm dễ chịu đối với người ngắm nhìn hay kẻ hải hành, dù trong lúc trời yên biển lặng hay giữa cơn bão tố, nhưng lại vô cùng dễ chịu đối với cả hai khi bị khuấy động đôi chút bởi những cơn gió nhẹ; và tâm trí cũng vậy, khi được lay động bởi những cảm xúc hay tình cảm êm đềm và nhẹ nhàng. Tôi thừa nhận rất rõ rằng nhiều kẻ giả dạng khôn ngoan bằng những vẻ mặt trang nghiêm thường có xu hướng coi thường cả thi ca lẫn âm nhạc, xem chúng như những món đồ chơi và trò vô bổ quá đỗi nhẹ nhàng để những người nghiêm túc sử dụng hoặc giải trí. Nhưng bất kỳ ai thấy bản thân hoàn toàn vô cảm trước sức hấp dẫn của chúng, theo tôi, đều nên giữ kín ý kiến của mình, kẻo lại tự bêu riếu tính cách bản thân, và đặt phẩm chất bản chất của họ, nếu không muốn nói là trí tuệ của họ, vào vòng nghi vấn. Chừng nào thế gian này còn tồn tại, tôi không hoài nghi gì về việc niềm sức hút và sự săn đón của hai hình thức giải trí này cũng sẽ vẫn như thế; và thật hạnh phúc cho những ai biết tự mãn nguyện với những điều này, hoặc bất kỳ điều gì dễ dãi và vô hại tương tự, và không gây phiền toái cho thế giới hay những người khác, chỉ vì bản thân họ không thể yên ổn nổi, dẫu chẳng ai làm hại gì họ." "(Khi tất cả đã hoàn tất (ông kết luận), cuộc đời con người xét cho cùng tột cùng và tốt đẹp nhất cũng chỉ như một đứa trẻ bướng bỉnh, phải được dỗ dành, và chiều chuộng một chút, để giữ cho nó ngoan ngoãn, cho đến khi nó chìm vào giấc ngủ, và khi đó mọi bận tâm sẽ chấm dứt.)"

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 14 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.