Một người phụ nữ gầy gò và con rể của bà—
Một tên đàn ông mặt bệu, với vóc thịt toát lên vẻ dễ dãi, mộc mạc—cùng vợ hắn, đứa con gái của người phụ nữ, kẻ tuôn ra mọi lời từ một cái miệng rộng, nhưng lại sở hữu đôi mắt xám ngắt như vùng Connemara, nơi những hàng thanh lương trà trổ quả đỏ thắm: giờ đây họ bước vào—những ca sĩ thôn quê của chúng ta!
“Hãy hát đi, mụ thiện nhân, hãy hát cho chúng ta nghe dăm khúc tình ca đã gắn bó bên góc lò sưởi nhà mụ lâu đến mức suýt thành thổ sản; dăm câu hò văng vẳng đến chốn này rồi hòa quyện nên sắc thái riêng—như cái cây kia, ta có thể nói, bản xứ tự thân dẫu chẳng phải cùng loài, được nhào nặn bởi ngọn gió quê ta. Chắc mụ hiểu ý ta chứ?”
“Tôi xin hát khúc ca ấy, thưa ngài.”
Đêm nay ngài ngắm dung nhan này—
Biết đâu chẳng bao giờ ngài được ngoái nhìn
Kẻ vì ngài mà lìa bỏ họ hàng, thân tộc;
Bởi theo mệnh lệnh phũ phàng
Từ vị lãnh chúa cai quản vùng đất này
Trên một con tàu, tôi sẽ bị cuốn đi khỏi Cruckaunfinn!
Ôi, ngài thừa biết vẻ đẹp rạng ngời của mình
Đã khiến ngài dâng trào niềm hoan hỉ
Hơn bất cứ giai nhân nào ngài từng có được;
Ôi, ngài thừa biết mọi ý muốn của ngài
Vẫn quẩn quanh và giằng xé bên ngài cho đến tận khi
Ngài thuần phục như con diều hâu trên tay áo!
Rồi nàng đáp lời chàng:
Em sẽ chẳng còn chối từ anh nữa,
Và em sẽ để anh tận hưởng niềm say đắm từ nhan sắc em;
Bởi đêm nay em sẽ là hiền thê của anh,
Và dẫu có chuyện gì xảy ra đi nữa
Chúng ta sẽ cùng cuộn mình trong vòng tay nhau!
“Các người không nên hát
Với thân hình khom cúm và mặt quay sang một bên như thế—
Có một cao trào ở đây—‘Chúng ta sẽ cùng cuộn mình’—
Hừm—đầy đắm say! Thế con gái các người hát bài gì?”
“Một bài tôi vẫn thích mỗi khi trèo lên những ngọn đồi trọc—
Toàn bộ là về loài diều hâu.”
Chẳng loài chim nào đậu trên mỏm đá hay cành cây
Lại mang dáng vẻ kiêu hùng như người;
Chẳng vị vua nào coi chiến tranh là nghiệp dượng
Lại lập được chiến công hiển hách trong ánh mắt ấy!
Ta thấy người tựa tảng đá giữa vạn thạch sơn
Nơi chẳng ai có thể nhận ra một hình hài.
Ta leo trèo, nhưng người cất cánh bay lên bằng đôi cánh,
Và trốn thoát tựa một ước nguyện,
Nàng thốt lên—
Và tựa một ước nguyện trốn thoát!
Chẳng thiếu nữ nào khi môi kề môi thắm
Lại chẳng cảm thấy hân hoan vì một bờ môi khác;
Sự kiêu hãnh ấy ngự trị trong ánh mắt vị tù trưởng chúng ta,
Vẻ mặt người sao mà lẫm liệt!
Nhưng từ khi họ buộc người phải rời xa chốn đá hoang,
Hỡi sinh linh kia, người chính là mục tiêu ta săn tìm.
Giờ hãy nâng ta lên bằng ánh mắt kiên định của người.
Dẫu có phải xé toạc lồng ngực ta đi chăng nữa,
Nàng thốt lên—
Dẫu có phải xé toạc lồng ngực ta đi chăng nữa!
“Những bài hát họ sở hữu
Chính là di tích cuối cùng của thế giới phong kiến:
Phụ nữ sẽ gìn giữ chúng—như đồng xu vàng byzant, doubloon,
Trong khi đàn ông sẽ nhặt lấy những khúc ca mới mẻ
Như tờ tiền đô la. Còn anh, thanh niên, anh có bài gì?”
“Thưa ngài, một khúc ca của cha tôi để lại. Nó được gửi cho ông
Từ bên kia đại dương, kèm theo một bức thư,
Nài xin cha tôi phổ nhạc
Và đem ca vang trên mọi nẻo đường. Quả thực ông đã làm thế,
Và năm bảng thuốc lá đã được gửi kèm khúc ca ấy
Như phần thưởng hậu hĩnh. Giờ tôi xin hát dâng ngài—
Khúc ca người lưu vong Baltimore.”
Căn nhà tôi lớn lên—ah, liệu nó còn đó chăng?
Tường thấp, mái tranh xơ xác đứng cô độc trong mưa,
Với lớp bùn non trên vách lộ ra những vết ố nham nhở,
Tựa chiếc tổ dở dang của loài chim sáo giữa bụi gai!
Liệu có đứa trẻ nào ở đó còn bận tâm đến tiếng hót của sơn ca,
Khi nó cất cao rồi hạ xuống cho đến lúc màn đêm buông xuống,
Lúc những con bò nặng nề lê bước về chuồng qua bãi cỏ,
Hay giờ đây chẳng còn ai ngoài loài chim mỏ đỏ lắng nghe?
Bụi mận gai, tôi biết rõ, mọc sát bên giếng nước,
Và những đóa hoa bền bỉ của nó vẫn ở đó, tôi dám chắc,
Khi chú dê con lọt lòng vào mùa hoa nở đầu tiên ấy
Đã có thể nhảy qua con mương nơi chúng vươn cành!
Nhưng mọi thứ chìm trong tĩnh mịch. Thế chẳng có ai qua lại
Trên con đường dẫn tới phiên chợ, lễ hội hay nhà thờ nữa sao?
Liệu những chàng trai mặc áo xám còn đẩy bóng trên thảm cỏ
Và lao đi theo nhịp gậy khúc côn cầu?
Hỡi những thanh niên trên mảnh đất quê hương! Liệu có Bolivar nào
Còn tập hợp hàng ngũ các bạn để tiến hành cuộc chiến giải phóng?
Liệu những hoài bão của các bạn có trở nên kiên định và tỏa sáng như vì sao?
Liệu chúng có tan biến như làn sương mờ trên đồng ruộng các bạn?
Thiên nga và chim nhạn, chim cúc cu và chim trả,
Có thể ghé thăm quê tôi để tìm lại sườn đồi và mặt hồ.
Và tôi gửi khúc ca này đi. Tôi sẽ không đánh thức người tình dậy đâu—
Tôi đã là con chim già dặn, chẳng thể chịu cảnh lồng lộng bay vào lồng nữa rồi!”
“Tiền bạc chỉ là chì trong cuộc đổi chác lấy ca từ,
Nhưng hãy nhận lấy nó và tiêu pha đi.”
“Chúng tôi xin vâng. Và cầu mong chúng tôi lại được diện kiến quý ngài
Vào mỗi buổi chiều tà.”
“Một giai điệu thì sống lâu hơn tiếng hót của loài chim.”
“Một khúc ca thì trường tồn hơn cả muôn vàn trân bảo trên đời.”
Ghi chú. Khổ thơ cuối trong khúc ca đầu tiên là một đoạn trích từ một bài hát dân gian cổ; phần còn lại của nó, cùng với hai khúc ca kia, đều là sáng tác mới. Nhưng tất cả đều phảng phất quy ước của những bài hát vẫn được ca vang bởi những nghệ sĩ hát rong bên đường. Tôi đã dùng từ thông dụng chỉ đồng cỏ là “paurk” để tránh tạo ra sự liên tưởng sai lệch: người ta có thể viết là “park”, như cách mà Burns, khi sử dụng từ này với cùng một nghĩa, đã viết. “Paurk” hay “park” trong tiếng Gaelic có nghĩa là đồng cỏ, và luôn được dùng trong ngôn ngữ thôn quê Ai-len theo nghĩa đó. Hai câu thơ cuối cùng được thốt lên là bản dịch của một cụm từ tiếng Gaelic từng được Tiến sĩ Douglas Hyde sử dụng làm châm ngôn cho tuyển tập tình ca Connacht của ông. P. C.