Tuyển Tập Thơ Mới

Lượt đọc: 1880 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Lời Tựa

❊ ❊ ❊

Trong ba hoặc bốn năm qua, cả ở Mỹ lẫn Anh quốc, đã diễn ra một cuộc Phục hưng thơ ca đáng chú ý, đi kèm với sự hồi sinh phi thường không kém trong sự quan tâm của công chúng đối với bộ môn nghệ thuật này.

Các biên tập viên của tuyển tập này mong muốn giới thiệu dưới một hình thức thuận tiện những tác phẩm tiêu biểu của các nhà thơ ngày nay đang kiến tạo nên cái thường được gọi là “thơ ca mới” — một cụm từ dường như hấp tấp và miêu tả chưa thực sự trọn vẹn, bởi cái mới trong nghệ thuật thực chất luôn là cái cũ lâu đời, nhưng lại khó lòng thay thế bằng bất kỳ từ ngữ nào chính xác hơn. Nhiều cuộc tranh luận trên báo chí cùng một số tạp chí chuyên đề đã minh chứng cho nhu cầu cấp thiết về một cuốn sách như vậy; bên cạnh đó là rất nhiều thư từ gửi về cho ban biên tập tờ Poetry để hỏi han thông tin — không chỉ từ những người yêu nghệ thuật đơn lẻ, mà còn từ các giáo sư đại học, các câu lạc bộ hoặc hội nhóm văn học, những người bắt đầu cảm nhận rằng thơ ca đương thời là một sinh lực mạnh mẽ không thể phớt lờ thêm nữa. Quả thực, nhiều nhà phê bình cảm thấy thơ ca đang đến gần với đời sống thực tại hơn so với tiểu thuyết hay kịch nghệ. Tạp chí Poetry, kể từ khi thành lập vào tháng 10 năm 1912, vẫn luôn cổ vũ tinh thần mới mẻ này trong nghệ thuật, và tuyển tập này là một nỗ lực tiếp theo từ phía các biên tập viên nhằm mang tinh thần ấy đến với công chúng rộng rãi.

Thơ ca mới là gì? Và nó khác biệt với thơ ca cũ ở điểm nào? Sự khác biệt ấy không nằm ở những chi tiết hình thức thuần túy, bởi rất nhiều thơ ca thấm nhuần tinh thần mới vẫn tuân theo các niêm luật và sơ đồ vần điệu cũ. Nó cũng không chỉ nằm ở lối dùng từ, dẫu cho một nhà thơ hiện đại thực thụ luôn chối bỏ những cách chuyển đổi ngôn từ mang tiếng “thơ ca” — những từ như deem, ’neath, forsooth, v.v., những phép đảo ngữ và âm điệu kêu vang rỗng tuếch vốn quen thuộc với các thế hệ tiền bối: tất cả những sự quá đà về tu từ khiến phần lớn thơ ca thời Victoria giờ đây trông có vẻ “quá chải chuốt”, như lời một diễn giả tại bữa tối của tạp chí Poetry — một luật sư chứ không phải nhà thơ — đã thốt lên khi chỉ ra mục tiêu mà trào lưu mới đang hướng tới. Những điều này rất quan trọng, nhưng sự khác biệt còn đi sâu hơn các chi tiết hình thức bề ngoài, xuyên qua chúng để chạm tới những giá trị toàn vẹn cốt lõi.

Thơ ca mới phấn đấu vươn tới sự thể hiện cụ thể và trực tiếp của đời sống; nó muốn gạt bỏ lý thuyết, sự trừu tượng và tính xa rời thực tế vốn được tìm thấy ở tất cả các tác phẩm kinh điển không thuộc hàng bậc nhất. Nó ít mơ hồ, ít rườm rà, ít khoa trương hơn hầu hết thơ ca thời kỳ Victoria và nhiều tác phẩm từ các thời kỳ trước đó. Nó tự đặt ra cho mình một lý tưởng về sự giản dị và chân thành tuyệt đối — một lý tưởng đòi hỏi một lối dùng từ mang dấu ấn cá nhân, không rập khuôn; cùng một nhịp điệu mang dấu ấn cá nhân, không rập khuôn. Nhờ nguồn cảm hứng ấy, nó trở nên tập trung, sâu sắc thay vì lan man, dàn trải. Nó hướng ra bên ngoài nhiều hơn là quay vào nội tâm; nó trở nên khách quan. Thuật ngữ “tính hướng ngoại” đã được dùng để áp dụng cho nó, nhưng điều này vẫn chưa trọn vẹn. Khi trình bày đối tượng cụ thể hoặc hoàn cảnh cụ thể, dù chúng đẹp hay xấu, nó đều tìm cách thể hiện chính xác hơn cảm xúc phát sinh từ những điều đó, và qua đó mở rộng vô hạn phạm vi của nghệ thuật.

Tất cả điều này không có nghĩa là thiếu tôn trọng truyền thống. Các nhà thơ ngày nay không vứt bỏ truyền thống chỉ vì họ đi theo ngôn ngữ của thời đại thay vì thời của Shakespeare, hay vì họ phấn đấu tìm kiếm nhịp điệu hữu cơ thay vì sử dụng một khuôn mẫu đã được người khác hoàn thiện. Ngược lại, họ tuân theo đại truyền thống khi tìm kiếm một phương tiện biểu đạt phù hợp với thời đại và tâm thế sáng tạo của chính mình, đồng thời kiên quyết chối bỏ mọi phương tiện khác.

Thơ ca vĩ đại luôn được viết bằng ngôn ngữ của lời ăn tiếng nói đương thời, và chủ đề của nó, ngay cả khi mang tính truyền thuyết, vẫn luôn có mối liên hệ trực tiếp với tư duy đương thời, với đời sống tinh thần và trí tưởng tượng đương thời. Chính mối liên hệ trực tiếp này là điều mà các nhà thơ hiện đại mang xu hướng tiến bộ đang cố gắng khôi phục. Trong nỗ lực ấy, họ không chỉ gạt bỏ ngôn từ cổ xưa mà còn cả những đề tài đã mòn cũ từ lịch sử hay truyền thuyết quá khứ — những thứ vốn trải qua bao thế kỷ đã trở thành món hời cho loại nghệ sĩ bậc trung.

Nỗ lực hướng tới ngôn ngữ hiện đại, sự giản dị về hình thức và sức sống đích thực về chủ đề này đang khiến các nhà thơ của chúng ta hoài nghi tính hợp pháp của các quy tắc đã được thừa nhận trong thơ tiếng Anh, đồng thời nghiên cứu các ngôn ngữ khác, cả cổ đại lẫn hiện đại, trong nỗ lực tìm hiểu xem thơ ca thực chất là gì. Thật là một thực tế kỳ lạ rằng, trong định kiến chung của những con người có học thức suốt bốn thế kỷ từ sát năm 1400 cho đến sát năm 1800, không có gì được chấp nhận là thơ bằng tiếng Anh nếu nó không bước đi trong nhịp điệu iambic. Những đoạn thơ ca thời Elizabeth và hai khúc ca đầy âm nhạc của Dryden, cả hai đều nhịp theo nhịp bốn thay vì nhịp ba iambic, chỉ là những kẻ xâm nhập ngoại lai quá đỗi mờ nhạt để có thể tính đến. Để viết thơ tiếng Anh, một người bắt buộc phải đo bước đi của mình theo chiếc thước tấc iambic; và anh ta phải đánh dấu các dòng thơ bằng vần điệu, hoặc ít nhất phải xếp chúng vào chuyển động năm nhịp của thể thơ không vẫn (blank verse).

Sự phản kháng đầu tiên đối với định kiến này, thứ vốn qua thời gian dài sử dụng đã cứng nhắc thành luật lệ, xuất hiện từ bốn hoặc năm nhà thơ lớn — Burns, Coleridge, Keats, Shelley, Byron — những người từng khiến thính giác của thế hệ họ phải bối rối trước nhịp anapæst cùng các thể nhịp bốn khác, và những người đã mang vào tác phẩm của mình một sự trực diện nhất định về cảm xúc và hình ảnh — một niềm đam mê hiện đại đối với cuộc sống — điều mà ngay cả Cowper, Thompson cùng một vài người khác cùng thời, dẫu đã viết về những sự vật quanh mình, cũng hầu như chưa đạt tới. Các nhà phê bình trên các tạp chí định kỳ và những nhà luân lý ở London đã chớp mắt kinh ngạc, nhưng cuối cùng những rào cản cũng phải hạ xuống trước những nhà cách tân vĩ đại này. Và chẳng bao lâu sau, tài nghệ virtuoso tột đỉnh của Swinburne đã mở rộng hơn nữa biên độ âm nhạc của ngôn ngữ Anh.

Vào thời điểm Whitman xuất hiện, thính giác của người đọc bình thường — một nhân vật đáng gờm ấy — đã quen với các nhịp anapæst, dactyl, choriambic, sapphic, có vần hoặc không vần. Ông không thể gọi tên chúng, nhưng lại rất ngoan ngoãn đón nhận mọi thứ phức tạp có thể có của mẫu hình trong bất kỳ sơ đồ tiết nhịp nào được dệt chặt chẽ. Thế nhưng Whitman lại mang đến cho ông một cú sốc mới. Đây là một kẻ tự xưng là nhà thơ dám gạt bỏ mọi khuôn mẫu truyền thống và tự dệt lấy một tấm thảm cho riêng mình. Một lần nữa, phái bảo thủ lại lên tiếng phản đối: đây có phải là thơ không? Và nếu có, thì tại sao? Nếu thơ ca không được xây dựng trên những quy tắc tiết nhịp đã được thừa nhận lâu đời, thì làm sao họ có thể phân biệt nó với văn xuôi, từ đó giữ cho các nhãn dán và danh mục được ngăn nắp? Thơ ca của Whitman, cái gọi là thơ ấy, thì có khác gì một dạng văn xuôi kỳ quặc, được phát minh ra nhằm bày đặt một thứ triết học vô chính phủ nguy hiểm?

Sẽ mất quá nhiều thời gian nếu muốn phân tích các nhịp điệu lớn trong thơ tự do của Whitman; nhưng chính thực tế đơn thuần rằng ông đã viết thơ tự do và gọi đó là thơ, và rằng những nhà thơ khác — những con người như Rossetti, Swinburne, Symonds, thậm chí cả Emerson vốn đầy miễn cưỡng — đều dường như đồng thuận rằng đó chính là thơ, chỉ riêng thực tế ấy thôi cũng đã là, theo quan điểm của phái bảo thủ, một lời thách thức đối với bốn thế kỷ thơ ca tiếng Anh. Và lời thách thức này, được lặp lại bởi các nhà thơ đời sau, buộc chúng ta phải tìm hiểu sơ lược về nguồn gốc của thơ ca tiếng Anh, trong nỗ lực thấu triệt phía sau và bên dưới lớp định kiến bản năng rằng thơ ca tiếng Anh, muốn là thơ, thì phải tuân thủ các thể thơ đã được quy định sẵn.

Chaucer, với tư cách là một thiên tài lớn, một quý tộc cả về huyết thống lẫn giáo dưỡng, đồng thời là một người theo chủ nghĩa dân chủ bằng cả cảm xúc và sự đồng cảm — Chaucer hoàn toàn có khả năng lái toàn bộ dòng chảy thơ ca tiếng Anh rẽ sang kênh tiếng Pháp hoặc kênh Anglo-Saxon. Vì am hiểu và yêu mến các sử thi cổ tiếng Pháp hơn các sử thi Bắc Âu, ông đã tự nhiên lựa chọn kênh tiếng Pháp, và ông quá vĩ đại cùng được yêu mến đến mức thế giới thời bấy giờ đã đi theo ông. Nhịp điệu iambic và vần điệu, vốn đều thân thuộc với đôi tai được huấn luyện theo kiểu Pháp của các bậc thầy người Norman tại Anh, đã trở thành chuẩn mực cố định cho thể loại hình thức thơ ca.

Nhưng đó có lẽ chỉ là một ván cược may rủi — cán cân suýt chút nữa đã giữ ở mức cân bằng trong thế kỷ XIV mang tính định hình ấy. Nếu người đương thời với Chaucer là Langland — nhà đại dân chủ, nhà cách mạng, nhà huyền học — có được uy quyền và sự đồng cảm phổ quát như Chaucer, thì thơ ca tiếng Anh rất có thể đã đi theo tấm gương của ông thay vì của Chaucer; và Shakespeare, Milton cùng những người khác rất có thể đã bị thúc đẩy bởi thói quen chung để sử dụng — hoặc cải biến — thể thơ kỳ lạ, nặng nề, lặp âm đầu của tác phẩm Piers Ploughman, thứ mà giờ đây nghe thật xa lạ đối với thính giác của chúng ta:

In a somer seson,

When softe was the sonne,

I shoop me into shroudes

As I a sheep weere;

In habite as an heremite

Unholy of werkes,

Wente wide in this world

Wondres to here.

Dẫu chúng ta phải vui mừng vì Chaucer đã chiến thắng với các hình thức tiếng Pháp của mình, Langland vẫn nhắc nhở chúng ta rằng thơ ca — ngay cả thơ ca tiếng Anh — còn cổ xưa hơn cả vần điệu, cổ xưa hơn cả nhịp iambic, cổ xưa hơn tất cả những mẫu hình tiết nhịp giờ đây dường như đã hòa làm một phần máu thịt của nó. Nếu sự phê bình của chúng ta muốn có bất kỳ giá trị nào, nó phải nhấn mạnh vào sự thật hiển nhiên rằng thơ ca đã tồn tại trước khi tiếng Anh bắt đầu tự hình thành từ những mảnh vụn của các ngôn ngữ khác, và rằng nó hiện đang tồn tại dưới những hình thức vô cùng tươi đẹp giữa rất nhiều dân tộc xa xôi chưa từng nghe đến các quy tắc đặc thù của chúng ta.

Có lẽ một trong những ảnh hưởng quấy rầy từ phương xa đầu tiên được cảm nhận trong thơ ca tiếng Anh hiện đại chính là cuộc Phục hưng Celtic, sự hồi sinh kỳ diệu về sự quan tâm đối với các khúc ca cổ xứ Ireland, vốn đã biểu lộ rõ qua các bản dịch và phóng tác các bài thơ trữ tình lẫn sử thi Gaelic cổ, được thực hiện bởi W. B. Yeats, Lady Gregory, Douglas Hyde và những người khác.

Ảnh hưởng này vô cùng mạnh mẽ bởi vì nó đến với chúng ta một cách trực tiếp, chứ không qua trung gian, thông qua các tác phẩm tiếng Anh của hai nhà thơ thiên tài, Synge và Yeats. Những con người vĩ đại này, được củng cố và truyền cảm hứng bởi sự giản dị và trong sáng của ca dao Celtic nguyên thủy, hoàn toàn không đủ kiên nhẫn với nghệ thuật “quá chải chuốt” của Tennyson cùng cácIMITATORS của ông. Họ nhận thấy nghệ thuật ấy bị làm cho cứng nhắc bởi tu từ học, bởi một thứ đạo đức quá mức cố ý dẫn đến sự hùng biện trên bục giảng, và bởi những nguồn cảm hứng sách vở qua tay người khác; đồng thời họ thấy chuyển động của nó bị cản trở, bị tước đoạt sự tự do, bởi việc chấp nhận một cách quá mức nô lệ các sơ đồ niêm luật và vần điệu có sẵn. Những sự bất ngờ và bất quy tắc, vốn được tìm thấy trong mọi nền nghệ thuật vĩ đại vì chúng vốn gắn liền với cảm xúc con người, đang bị gạt bỏ khỏi thơ ca tiếng Anh, khiến cho kết quả là thơ ca bị đông cứng thành những hình thức quá đỗi cố định và ngày càng trở nên xa rời cuộc sống. Như ông Yeats từng phát biểu tại Chicago:

“Chúng tôi đã mệt mỏi với tất cả những điều này. Chúng tôi muốn rứt bỏ không chỉ tu từ học mà cả ngôn từ thơ ca. Chúng tôi đã cố gắng tước bỏ mọi thứ nhân tạo, để đạt được một phong cách giống như lời ăn tiếng nói, giản dị như thứ văn xuôi giản dị nhất, tựa như một tiếng kêu từ trái tim.”

Thật không quá lời khi nói rằng “thơ ca mới” — nếu chúng ta được phép dùng cụm từ này — bắt đầu từ hai bậc thầy vĩ đại người Ireland này. Hãy ngẫm xem mẫu hình trong các khúc ca của họ tạo ra sự tương phản lớn nhường nào ngay cả với những bài thơ trữ tình giản dị nhất của Tennyson, và sự tương phản rõ rệt mà cảm xúc con người bộc trực, trực diện của họ mang lại trước chủ nghĩa lạc quan mang màu sắc phát triển văn hóa của Browning cùng chủ nghĩa bi quan mang hơi hướng khoa học của Arnold. So với những người Ireland này, những bậc tiền bối xuất sắc nhất dường như vẫn mang nặng tính văn chương. Nhận định này không hàm ý đánh giá bất kỳ giá trị tối hậu nào, bởi vì vẫn còn quá sớm để định lượng chúng. Chẳng hạn, người ta có thể tin rằng Synge là nhà thơ kiêm soạn kịch vĩ đại nhất tính bằng tiếng Anh kể từ thời Shakespeare, và là một trong những nhà thơ lớn của thế giới; nhưng phải mất thêm vài thập kỷ nữa thì sự xếp hạng như vậy mới có được sức nặng chính thống.

Cùng lúc đó, những dòng chảy khác đang tác động đến tư duy tiến bộ hướng tới một sự tự do lớn hơn nữa về hình thức. Thật kỳ lạ thay, ảnh hưởng của Whitman lại được cảm nhận đầu tiên ở Pháp. Nó lan đến Anh, và cuối cùng là Mỹ, một cách gián tiếp từ Paris — nơi các nhà thơ, được kích thích bởi các bản dịch của vị đại thi hào người Mỹ, đặc biệt là các tác phẩm của Bajazette, và bởi phẩm chất luôn ưa phiêu lưu của nền bác học Pháp, đã thử nghiệm với thơ tự do kể từ thời Mallarmé. Các nhà thơ lớn người Ireland đã cảm nhận được ảnh hưởng từ Pháp — đó là một phần trong nền giáo dục giúp họ nhận ra rằng thơ ca tiếng Anh đã trở nên chật hẹp, cứng nhắc và mang tính đảo quốc. Yeats thường tuân thủ, dẫu chưa bao giờ một cách nô lệ, vần điệu và một mức độ đều đặn nhất định về hình thức tiết nhịp — tuy nhiên, trong đó ông vẫn tự tạo ra giai điệu cho riêng mình; nhưng Synge lại viết các vở kịch của mình trong vùng biên giới rộng lớn giữa văn xuôi và thơ ca, trong một hình thức mà dù người ta gọi nó là gì đi nữa, thì bản chất vẫn là thơ, bởi nó chứa đựng niềm đam mê, sự cuốn hút, ma thuật, nhịp điệu và một đời sống tưởng tượng huy hoàng.

Vùng biên giới giữa văn xuôi và thơ ca này hiện đang được khai phá nhiều hơn bao giờ hết trong tiếng Anh; ngoại trừ, có lẽ là trong bản dịch Kinh thánh thời vua James. Những kẻ “nổi loạn chống thể thơ” (vers-libertines) hiện đại, theo cách gọi đầy dí dỏm, đang thực hiện công việc của những người mở đường trong nỗ lực anh dũng nhằm rứt bỏ những chướng ngại vật từng cản trở người làm thơ và chia cắt anh ta với độc giả của mình. Họ đang cố gắng làm cho các biểu hiện hiện đại của thơ ca bớt lệ thuộc vào các quy tắc và công thức, mà thay vào đó trở thành một vấn đề của tâm hồn, của nhịp điệu hữu cơ đối lập với nhịp điệu áp đặt từ bên ngoài. Trong lao động đầy nhiệt huyết này, họ không chỉ tuân theo một xung lực nội tâm mạnh mẽ, không chỉ tình yêu tự do mà Chaucer từng tuân theo — cùng Spenser và Shakespeare, Shelley và Coleridge cùng tất cả các bậc thầy — mà họ còn bị lay động bởi những ảnh hưởng từ phương xa. Họ đã nghiên cứu các nhà thơ tượng trưng chủ nghĩa Pháp của thập niên chín mươi, và các nhà thơ viết thơ tự do gần đây hơn ở Paris. Hơn nữa, một số người trong họ đã lắng nghe âm hưởng trữ tình thuần khiết của các thi sĩ hát rong vùng Provençal, đã nghiên cứu cơ chế phức tạp hơn của những nhà làm thơ sonnet và canzone Ý thời kỳ đầu, đã đọc thơ ca Hy Lạp từ một góc nhìn mới mẻ; và cuối cùng, có lẽ quan trọng nhất trong tất cả, họ đã cúi đầu trước những cơn gió thổi từ phương Đông.

Vào thế kỷ XIX, thế giới phương Tây — thế giới thẩm mỹ phương Tây — đã khám phá ra phương Đông. Ai đó từng nói rằng khi Perry gõ cửa nước Nhật, những cánh cửa ấy mở ra không phải để cho chúng ta bước vào, mà là để thả người Nhật bước ra. Nghệ thuật tạo hình Nhật Bản, đặc biệt, gần như ngay lập tức bắt đầu thắp lên ngọn lửa trong tâm trí những người có tư tưởng tiến bộ. Whistler, dĩ nhiên, là nghệ sĩ sáng tạo lớn đầu tiên cảm nhận được ảnh hưởng từ bản năng của họ đối với sự cân bằng và tỷ lệ, đối với những hòa sắc tinh tế của màu sắc và đường nét, đối với tính toàn vẹn của cái đẹp trong nghệ thuật trái ngược với các khuynh hướng thuyết giáo và ủy mị ngày càng len lỏi vào nhiều hơn.

Thơ ca tiếp thu ảnh hưởng phương Đông chậm hơn các ngành nghệ thuật tạo hình do rào cản ngôn ngữ. Nhưng giới bác học châu Âu từ lâu đã mày mò với các nền văn học Ấn Độ, Ba Tư và Phạn ngữ; và Fitzgerald thậm chí đã chinh phục được đại chúng để họ phần nào nghi ngờ về vẻ đẹp của những nền văn học ấy khi đi nửa đường gặp gỡ Omar, tạo nên một bài thơ lớn từ sự kết hợp không chỉ giữa hai tâm trí, mà còn giữa hai truyền thống văn học. Rồi một vài làn gió từ Nhật Bản thổi vào — một vài bản dịch thơ hokku và các thể loại khác — cho thấy sự giản dị đến cùng cực và sự trong suốt như pha lê của nghệ thuật này trong các nhà thơ Nhật Bản. Và gần đây, cuộc tìm kiếm đã tiến xa hơn: chúng ta bắt đầu khám phá ra cả một triều đại hoàng gia các nhà thơ Trung Hoa từ một ngàn năm trước hoặc hơn thế; và chúng ta đang cố gắng tìm tòi những bí mật đằng sau nghệ thuật tinh tế và tươi đẹp của họ. Nhiệm vụ ấy vô cùng khó khăn, bởi các nhà thơ của chúng ta, vì không biết tiếng Trung, nên buộc phải tiếp cận những bậc thầy này thông qua các bản dịch sát nghĩa của các học giả. Dẫu vậy, ngay cả qua con đường vòng vèo ấy, những nhà thơ như Allen Upward, Ezra Pound, Helen Waddell cùng một vài người khác vẫn mang lại cho chúng ta phần nào hương vị hiếm hoi, thứ mùi hương tinh tế đặc biệt của nguyên bản. Và gần đây, ảnh hưởng từ Ấn Độ đã được nhấn mạnh bởi nhà hiền triết kiêm đại thi hào xứ Bengal, Rabindranath Tagore, người với sự uyên thâm về tiếng Anh đã trở thành một nhà thơ bằng cả hai ngôn ngữ.

Ảnh hưởng phương Đông này rất đáng hoan nghênh bởi nó tuôn chảy từ những dòng suối nguồn sâu thẳm của nghệ thuật thi ca. Chúng ta không nên sợ hãi việc học hỏi từ nó; và trong phần lớn các tác phẩm thuộc trường phái hình tượng (imagists) cùng các nhóm cấp tiến khác, chúng ta tìm thấy sự nhượng bộ ít nhiều có ý thức, ít nhiều hiệu quả trước ảnh hưởng ấy. Chúng ta tìm thấy một phần tầm nhìn trực diện và sự giản dị trong ngôn từ mang đậm chất phương Đông, đồng thời thỉnh thoảng bắt gặp cả một chút gợi ý về sự hoàn mỹ không phô trương cùng sự tinh tế trong cảm xúc của phương Đông.

Tất cả những ảnh hưởng này, vốn có xu hướng làm cho nghệ thuật thơ ca, đặc biệt là thơ ca bằng tiếng Anh, bớt mang tính địa phương và trở nên mang tầm vóc thế giới hơn, hoàn toàn không phải là sự thách thức đối với truyền thống cổ điển. Ngược lại, chúng là một nỗ lực quay trở về với truyền thống ấy tại những nguồn cội nguyên sơ vĩ đại của nó, đồng thời quét sạch những luật lệ nhân tạo — những lời phán truyền bâng quơ của những bộ óc thứ lưu — từng kìm hãm nó. Chẳng hạn, có nhiều yếu tố của truyền thống cổ điển đích thực vĩ đại trong Spoon River Anthology hơn là sự kết hợp giữa Idylls of the King, Balaustian’s Adventure và Sohrab and Rustum. Và nhịp điệu tự do của Whitman, Mallarmé, Pound, Sandburg cùng những người khác, trong những đoạn thơ thăng hoa của họ, lại càng thực sự nằm đúng dòng chảy truyền thống Kinh thánh, Hy Lạp, Anglo-Saxon, thậm chí cả truyền thống Shakespeare, hơn tất cả những thể iambic chính xác của Dryden và Pope, những dòng alexandrine được gọt giũa theo khuôn mẫu của Racine, hay hệ thống tiết nhịp được dệt chặt chẽ của Tennyson và Swinburne.

Trào lưu mới đang dẫn dắt đi đâu thì không ai có thể đoán định chính xác, cũng như không thể biết hiện biểu hiện nào trong số các biểu hiện hiện tại của nó ở Anh và Mỹ sẽ tỏ ra có giá trị bền vững. Nhưng chúng ta có thể chắc chắn rằng trào lưu này đang hướng tới sự tự do lớn hơn về tinh thần lẫn hình thức, cùng sự công nhận sáng suốt hơn đối với phạm vi mang tính quốc tế, tính thế giới của bộ môn nghệ thuật thơ ca vĩ đại — một bộ môn mà ngôn ngữ Anh, dẫu bảng thành tích có đáng tự hào đến đâu, cũng chỉ đóng góp một giai đoạn duy nhất. Là một phần của trào lưu ấy, ngay cả những thử nghiệm kỳ quặc nhất, những đổi mới cấp tiến nhất, cũng đều có giá trị, ít nhất là ở thời điểm hiện tại, như một cuộc tấn công chống lại định kiến. Và một vài gương mặt cấp tiến ngày hôm nay, không nghi ngờ gì nữa, sẽ trở thành những bậc thầy của ngày mai — một hiện tượng phổ biến trong lịch sử các loại hình nghệ thuật.

Điều còn lại duy nhất cần làm là giải thích sơ đồ của tuyển tập này, những tác phẩm được đưa vào và những tác phẩm bị bỏ sót.

Chúng tôi thấy tốt nhất là không đưa vào bất kỳ bài thơ nào được xuất bản trước năm 1900, ngay cả khi, như trong một vài trường hợp, các nhà thơ đã được thúc đẩy bởi những xung lực mới. Chẳng hạn, hai nhà thơ trữ tình mang đậm tính hiện đại, được truyền cảm hứng cao quý — Emily Dickinson và tác giả của Shropshire Lad (Alfred Edward Housman) — một người đã khuất, người kia may mắn vẫn còn sống — cả hai đều thuộc về thập niên chín mươi nếu tính theo năm xuất bản tác phẩm. Tác phẩm của những nhà thơ vốn dĩ đã được tôn thờ như những pho tượng — dù qua danh tiếng, cái chết, hay cả hai — cũng không được trích dẫn: những nhà thơ có tác phẩm theo một nghĩa nào đó đã là kinh điển, và những cuốn sách của họ được trân trọng bởi tất cả những người yêu nghệ thuật — như Synge, Moody và Riley, những người đã rời bỏ chúng ta quá sớm, và William Butler Yeats, người mà thơ ca giai đoạn sau thậm chí còn bị chi phối bởi những sự khắc khổ mới mẻ nhiều hơn cả giai đoạn đầu.

Một số trường hợp bỏ sót khác khó giải thích hơn, bởi người ta có thể nghĩ rằng chúng hàm ý sự thiếu coi trọng điều mà thực ra chúng tôi không hề có ý đó. Nhà thơ Laureate hiện tại, Robert Bridges, ngay cả vào cuối thập niên tám0 và đầu thập niên chín0, đã bị dẫn dắt bởi gu thẩm mỹ cá nhân của chính mình, đặc biệt trong tập Shorter Poems, hướng tới sự giản dị khắc khổ về chủ đề, ngôn từ và phong cách. Nhưng những bài thơ tiêu biểu nhất của ông lại được viết trước năm 1900. Rudyard Kipling đôi khi được truyền cảm hứng bởi nàng thơ hiện đại, nhưng những bài thơ hay nhất của ông cũng ra đời trước năm 1900. Điều này cũng đúng với Louise Imogen Guiney và Bliss Carman, dẫu phần lớn sáng tác của họ, giống như của Arthur Symons cùng cố nhà thơ Stephen Phillips và Anna Hempstead Branch, lại thuộc về thời kỳ trước đó nếu xét theo mối liên hệ tương đồng. Và Alfred Noyes, bất kể năm sáng tác của các bài thơ là gì, hoàn toàn không có mối liên hệ trực tiếp nào với trào lưu hiện đại mang tính tiến bộ hơn trong nghệ thuật.

Mặt khác, chúng tôi đã cố gắng mở lòng đón nhận những thử nghiệm mang tính phiêu lưu, bởi đó chính là phẩm chất của những người tiên phong, những kẻ luôn nhìn về phía trước chứ không quay đầu nhìn lại, và những người có thể dẫn dắt đi xa hơn, vượt ra ngoài tầm mắt chúng ta có thể nhìn thấy lúc này, đến những lãnh địa mới của tinh thần cái đẹp luôn luôn chinh phục.

H. M.

Ghi chú. Đôi lời về kiểu chữ của tập sách này. Không có hệ thống cứng nhắc nào về ngắt dòng, lề thụt, v.v., được áp dụng lên các nhà thơ đã rất nhã ý cho chúng tôi mượn tác phẩm của họ. Chẳng hạn, các bài thơ sonnet được in có thụt lề hay không tùy thuộc vào sở thích cá nhân của từng nhà thơ; tương tự là các thể có vần khác, chẳng hạn như các khổ thơ bốn dòng gieo vần chéo; cũng như các hình thức thơ tự do đa dạng khác. Dấu câu và chính tả được chuẩn hóa hơn, dẫu một sự tự do nhất định vẫn được châm chước đối với những từ như gray hoặc grey, màu sắc của từ dường như biến đổi theo cách viết, và trong việc sử dụng dấu chấm, dấu gạch ngang, dấu phẩy, dấu hai chấm, v.v.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

1 Trong Tổng Số 2 tác phẩm của Emerson Hough

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.