Một nhà văn Thụy Sĩ (1708–1777), thời trẻ từng nổi danh là nhà thơ, về sau lại càng nổi tiếng hơn với tư cách nhà khoa học. Năm 1732, sau khi đậu bằng tiến sĩ y khoa tại Leyden và từng đi thăm Anh lẫn Pháp, ông cho xuất bản một tập thơ nhỏ nhan đề Versuch Schweizerischer Gedichten. Các sáng tác ấy mang đậm tinh thần đạo đức, tư duy sắc sảo và lối diễn đạt súc tích đầy ý vị—một sự kết hợp hoàn toàn mới mẻ vào thời bấy giờ. Haller đạt đến đỉnh cao sự nghiệp qua tác phẩm Những ngọn Alps, dù miêu tả rất nhiều phong cảnh, nhưng không hẳn là thơ phong cảnh mà giống một bản tụng ca triết lý về lối sống giản dị. Văn bản dưới đây phỏng theo Bibliothek älterer Schriftwerke der deutschen Schweiz, III. 20.

Thử đi nào, hỡi những kẻ phàm trần, hãy làm cho cuộc sống tốt tươi hơn,

Hãy dùng những gì nghệ thuật tạo ra và thiên nhiên ban tặng;

Hãy làm tươi mát thảm hoa bằng những dòng nước cuồn cuộn dâng lên,

Hãy san phẳng những vách đá theo luật lệ của người Corinth;

Hãy treo lên vách đá cẩm thạch những tấm thảm Ba Tư lộng lẫy,

Ăn tổ yến Tonkin bằng vàng, uống rượu ngọc trai trong ly ngọc lục bảo,

Chìm vào giấc ngủ trong tiếng đàn ca, thức giấc bởi tiếng kèn trống,

Dọn sạch đá ngầm trên đường đi, khoanh vùng đất đai để săn bắn;

Liệu định mệnh có chiều theo mọi điều các người ao ước,

Các người vẫn sẽ nghèo giữa cảnh sung túc, và khốn khổ giữa chốn giàu sang!

Khi vàng bạc và vinh quang cùng phục vụ nàng Clio,

Thì chẳng một tia lửa vui nào có thể nảy mầm trong tâm trí bấn loạn.

Giá trị của vạn vật chính là những gì ta cảm nhận từ chúng;

Trước gánh nặng đắt giá ấy, con người ta chỉ muốn chạy trốn đến cõi chết.

Một vị vương công có gì hơn kẻ chăn cừu đâu?

Chiếc vương trượng làm hắn chán ngấy chẳng khác gì cây gậy mục của kẻ chăn cừu.

Khốn cho hắn khi lòng tham và sự hiếu danh dằn vặt,

Đội quân cận vệ thức canh quanh hắn cũng chẳng thể ngăn được nỗi muộn phiền.

Nhưng khi sự tĩnh lặng bình yên ru ngủ tâm hồn,

Liệu kẻ không nằm trên đệm lông vũ có chìm vào giấc ngủ kém êm đềm hơn chăng?

Thời đại hoàng kim diễm phúc, món quà từ ân huệ tối cao,

Ôi, sao thiên nhiên lại nỡ vội vàng cướp ngươi đi sớm thế!

Chẳng phải vì thế gian trẻ trung từng chìm đắm trong mùa xuân vĩnh cửu,

Và chưa từng có ngọn gió bắc buốt giá nào làm rụng những cánh hoa;

Chẳng phải vì lúa mì tự mọc đầy trên những cánh đồng ngả vàng

Và sữa hòa quyện với mật ong tuôn trào thành những dòng đặc quánh;

Chẳng phải vì không có con sư tử bạo tợn nào dám dọa nạt những bầy chuồng yếu ớt,

Và chú cừu lạc mẹ vẫn ngủ yên lành bên bầy sói dữ;

Không, chính vì con người chẳng bao giờ đo lường hạnh phúc bằng sự dư thừa,

Sự đủ dùng đối với họ chính là giàu sang, và vàng bạc là thứ chẳng cần bận tâm lo lắng!

Hỡi những học trò của tự nhiên, các người vẫn còn biết đến những thời đại hoàng kim ấy!

Đó chẳng phải là một vương quốc thơ ca đầy vẻ tráng lệ huy hoàng thêu dệt;

Ai mà đo đếm được ánh hào quang bề ngoài của những sự phù phiếm hão huyền,

Khi chính đức hạnh biến nhọc nhằn thành niềm vui và sự nghèo khó mang lại hạnh phúc?

Số phận chẳng ban cho các người một thung lũng Tempe nào ở chốn này,

Những đám mây các người hít thở nặng trĩu sương giá và nắng gắt;

Mùa đông kéo dài cắt ngắn những tuần xuân muộn màng,

Và băng giá ngàn năm vây quanh thung lũng lạnh lẽo;

Nhưng giá trị phẩm hạnh của các người đã làm lu mờ tất cả những điều đó,

Sự đố kỵ của các yếu tố tự nhiên chỉ càng làm tăng thêm hạnh phúc cho các người.

Phúc thay ngươi, hỡi dân tộc an phận! Ôi, hãy tạ ơn số phận,

Đã từ chối ban cho ngươi nguồn cội của tội lỗi là sự dư thừa;

Với kẻ bằng lòng với hoàn cảnh, nghèo khó tự khắc hóa thành hạnh phúc,

Trong khi sự xa hoa tráng lệ lại gặm nhấm nền tảng của các quốc gia.

Thời La Mã còn đếm những chiến công qua các trận đánh,

Cháo loãng là thức ăn của anh hùng và nhà gỗ là cung điện của chư thần;

Nhưng khi họ vượt quá giới hạn của sự giàu sang,

Thì chẳng mấy chốc kẻ thù yếu đuối nhất cũng dẫm đạp sự kiêu ngạo hèn nhát ấy ra tro bụi.

Còn ngươi, hãy tự cẩn trọng, đừng ham hố những điều lớn lao hơn;

Chừng nào sự giản dị còn tồn tại, sự thịnh vượng khi ấy vẫn còn kéo dài.

Tuy tự nhiên phủ đầy những hòn đá trên mảnh đất cằn cỗi của ngươi,

Nhưng cái cày của ngươi vẫn vạch lối, và hạt giống của ngươi vẫn nảy mầm vươn lên;

Nó dựng lên dãy Alps để ngăn cách ngươi khỏi thế giới bên ngoài,

Bởi vì con người chính là tai họa lớn nhất đối với đồng loại.

Thức uống của ngươi là dòng nước tinh khiết và sữa là món ăn phong phú nhất,

Nhưng niềm vui và cơn đói cũng đủ làm quả sồi trở nên đậm đà hương vị;

Hầm mỏ sâu thẳm trong lòng núi chỉ mang lại cho ngươi thứ sắt thô ráp va chạm kêu eng keng,

Peru hẳn phải khao khát biết bao được nghèo khó như ngươi.

Bởi vì ở đâu có tự do ngự trị, mọi nhọc nhằn đều vơi bớt,

Ngay cả những vách đá cũng hóa trổ hoa và gió bắc dịu dàng hơn.

Sự mất mát diễm phúc thay cho những tài sản mang lại tai họa!

Sự giàu có chẳng có báu vật nào sánh được với sự nghèo khó của các người;

Hòa hợp ngự trị trong tâm hồn thanh bình của người dân,

Bởi chẳng có ảo ảnh lấp lánh nào chìa ra cho các người quả táo bất hòa;

Niềm vui ở đây không đi kèm với nỗi sợ hãi lo âu,

Bởi người ta yêu mến sự sống nhưng lại chẳng căm ghét cái chết;

Nơi đây lý trí cai quản, được dẫn dắt bởi tự nhiên,

Luôn tìm kiếm những gì thiết yếu và coi mọi thứ thừa thãi là gánh nặng.

Những gì Epictetus từng thực hiện và Seneca từng viết nên,

Người ta đều thấy chúng hiện hữu một cách tự nhiên và giản dị nơi những con người mộc mạc này.

Nơi đây không có sự phân biệt do sự kiêu ngạo xảo quyệt tạo ra,

Cái thứ bắt đức hạnh phải phục tùng và tôn vinh thói hư tật xấu;

Chẳng có nỗi muộn phiền nhàn rỗi nào kéo dài thêm thời gian nơi đây,

Lao động lấp đầy ban ngày và sự nghỉ ngơi chiếm trọn ban đêm;

Nơi đây không có tâm hồn cao ngạo nào để lòng hiếu danh làm cho mờ mắt,

Ánh mặt trời buổi sáng chưa bao giờ tước đoạt niềm vui của ngày hôm nay.

Tự do ban phát cho người dân, từ đôi bàn tay dịu dàng của người mẹ,

Một lượng niềm vui, sự bình yên và nhọc nhằn luôn đong đầy vừa vặn;

Chẳng có tâm hồn bất mãn nào gây chiến với vận may của chính mình,

Người ta ăn, người ta ngủ, người ta yêu và dâng lời tạ ơn số phận.

Tuy học thức không đem ra đổi chác những khobáu giấy mực nơi đây,

Người ta không đo đạc những con đường ở Rome hay Athens,

Lý trí không bị trói buộc vào những luật lệ của nhà trường,

Và chẳng ai đi dạy mặt trời phải quay theo quỹ đạo nào.

Ôi sự thông minh sắc sảo! Trò tiêu khiển của kẻ khôn ngoan, khi nào thì ngươi thực sự làm nó thỏa mãn?

Hắn hiểu rõ cấu trúc của thế giới nhưng rồi chết đi trong sự vô danh;

Sự ham muốn khoái lạc ở hắn chỉ bị làm cho cay đắng chứ chẳng thể khuất phục,

Gu thẩm mỹ tinh vi khiến hắn cảm thấy chán ghét chính hoàn cảnh của mình;

Và chính tại nơi này, thiên nhiên đã ban tặng bài học về lối sống chân chính

Vào trong trái tim con người chứ không phải nơi khối óc.

Nơi đây không có vận may đổi thay làm cho các mùa thay đổi khác lạ,

Những giọt nước mắt chưa bao giờ theo sau niềm vui ngắn ngủi;

Cuộc đời trôi đi trong nền hòa bình không bị quấy rầy,

Hôm nay cũng giống y như hôm qua và ngày mai sẽ lại như hôm nay.

Không có biến cố bất thường nào đánh dấu những ngày tháng nơi đây,

Không có vì sao xấu nào nhuộm chúng thành màu đen, cũng chẳng có sự giàu sang kiêu kỳ nào nhuộm chúng thành màu đỏ.

Niềm vui và nhọc nhằn của những năm tháng luôn nằm trên một chiếc cân thăng bằng,

Những bậc thang của cuộc đời chẳng có gì ngoài sự sinh ra và cái chết.

Chỉ là đôi khi sự vui tươi vẫn giành được một vài giờ ngắn ngủi

Từ tay những con người cần cù không mệt mỏi, dẫu chẳng phải là không nhọc nhằn.

Khi những cơn gió dịu nhẹ lướt qua bầu không khí oi bức,

Và dòng máu đầy nhiệt huyết bừng cháy trong những huyết quản trẻ trung,

Cả làng lại tụ họp dưới bóng râm của những tán sồi rộng lớn,

Nơi nghệ thuật và duyên dáng cùng đua tranh vì tình yêu và lời ca tụng.

Nơi đây một đôi trai gái dũng cảm đang ôm ấp vật lộn, kết hợp giữa sự nghiêm túc và trò đùa,

Thân hình quấn quýt thân hình, hông kề chặt hông.

Kia là một khối đá nặng được ném về phía mục tiêu đã định,

Được truyền sức sống từ đôi bàn tay mạnh mẽ, xé rách bầu không khí.

Nhưng niềm vui lại dẫn dắt một kẻ muốn tìm kiếm điều gì đó cao cả hơn

Đến với một nhóm các thiếu nữ chăn cừu đang vui tươi cười nói.

Đằng kia, một viên đạn chì phóng nhanh về phía tâm điểm ở xa,

Lóe lên tia chớp xuyên thủng cả không khí và mục tiêu trong cùng một tích tắc;

Ở đây, một quả bóng tròn lăn theo đường rãnh được định sẵn

Với những bước nhảy dài tiến thẳng đến mục đích đã chọn.

Đằng kia, một vòng tròn rực rỡ sắc màu dang tay ôm lấy nhau

Nhảy múa trên thảm cỏ bị giẫm nát theo tiếng sáo làng,

Và dẫu nghệ thuật có không dạy họ cách bước đi theo nhịp điệu,

Thì sự vui tươi cũng vẫn chắp cho đôi chân họ những đôi cánh.

Những người già nua tóc bạc ngồi thành từng hàng dài ở đó,

Để được một lần nữa vui lây niềm vui của con cháu.

Bởi vì ở nơi này, nơi chỉ có tự nhiên ban hành luật lệ,

Chẳng có sự ép buộc khắc nghiệt nào giam cầm vương quốc êm đềm của tình yêu.

Những gì đáng yêu đều được yêu một cách không e sợ,

Sự xứng đáng làm cho mọi thứ có giá trị và tình yêu làm cho tất cả trở nên bình đẳng.

Sự duyên dáng vẫn được tìm thấy ngay cả trong những kẻ nghèo hèn,

Người ta không đem tình cảm ra cân đong với những chiếc rương nặng trịch,

Sự hiếu danh chưa bao giờ chia cắt những gì giá trị và ân huệ đã gắn kết,

Chính sách quốc gia chưa bao giờ tự biến mình thành bà mối cho những bất hạnh:

Tình yêu bùng cháy tự do nơi đây và chẳng sợ hãi bất kỳ trận cuồng phong nào,

Người ta yêu vì chính bản thân mình chứ không vì bậc sinh thành.

Ngay khi một chàng trai chăn cừu cảm nhận được ngọn lửa dịu êm,

Thứ mà ánh mắt đắm say dễ dàng nhen nhóm trong tâm hồn phấn chấn,

Miệng của chàng chăn cừu ấy không còn bị ràng buộc bởi bất kỳ nỗi sợ hãi nào,

Một lời nói chân thành bày tỏ trọn vẹn những gì đang lay động lòng chàng;

Nàng lắng nghe chàng và, nếu ngọn lửa của chàng xứng đáng nhận được trái tim nàng làm phần thưởng,

Nàng liền nói ra những gì mình cảm nhận và làm những gì mình hướng tới;

Khi ấy, những rung động dịu dàng không biến các thiếu nữ thành trò cười,

Những rung động tuôn trào từ sự duyên dáng và sống bằng đức hạnh.

Hỡi những thói quen giả tạo của lễ giáo, những kẻ bắt chước sự trinh bạch chân chính,

Sự kiêu ngạo sinh ra các người chỉ để làm khổ sở cho chúng ta mà thôi!