Văn Hóa Giao Tiếp Ứng Xử - Biết Co Biết Duỗi

Lượt đọc: 1378 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
9
Tình Thì Tròn - Lý Thì Vuông

❊ ❊ ❊

Vuông là co lại. Tròn là duỗi ra.

Khổng Tử nói: “Sự vĩ đại của vua Thuấn chính là ở chỗ biết không thể giành lấy, ham học vấn, đồng thời biết vận dụng vào thực tiễn, biết che giấu lỗi lầm của người khác và biết khen ngợi những điểm tốt của người khác - nắm chắc hai thái cực đó, lấy sự trung dung vận dụng trong dân chúng, đây chính là sự vĩ đại nhất của vua Thuấn. Cũng có nghĩa là có thể dùng đạo đức tốt nhất và đạo cao thượng nhất để trị dân.

Trong cuốn Đại Học viết: “Cương lĩnh chung của Đại Học là phát huy đức tính sẵn có trong người, sửa đổi và cách tân những tư tưởng cũ và tập tục xấu để có thể đạt tới độ hoàn thiện nhất”. Muốn đạt tới một mức độ hoàn thiện nhất tức là phải đạt tới mức độ tận cùng của đạo Trung Dung. Trung Dung sản sinh ra thích hợp, rồi lại từ thích hợp mà ra hợp lý, và từ hợp lý mà định ra Lễ. Vì vậy có thể nói, toàn bộ những hành vi đạo đức trong xã hội loài người, thậm chí cả những hành vi pháp luật cũng đều cần phải phù hợp với đạo Trung Dung, đồng thời không được đòi hỏi quá để đạt tới cái thiện.

Khổng Tử nói với Tăng Tử: “Đạo của ta lấy ‘Nhất’ làm gốc”; nói với Tử Cống: “Xuyên suốt toàn bộ tư tưởng của ta là ‘Nhất’. Cái ‘Nhất’ này chính là trung, chính là vuông tròn. Vì vậy trong cuốn “Đạo đức kinh - 39 chương” có viết: “Những vật mà đã đạt được đạo có: Thiên có được ‘Nhất’ chính là thanh minh, địa có được ‘Nhất’ chính là yên tĩnh, thần có được ‘Nhất’ chính là anh linh, lòng sông có được ‘Nhất’ chính là phong phú dư thừa, vạn vật có được ‘Nhất’ chính là sinh trưởng, Hầu vương có được ‘Nhất’ sẽ trở thành người đứng đầu trong thiên hạ”.

Vì vậy “Nhất” chính là đạo, chính là trung, mà trung thì chỉ có một chứ không có hai. Có phải có trái, có trên có dưới, có tam có tứ thì không còn là trung nữa. Âm dương tương giao sinh ra vạn vật, mà tương giao nhất thiết phải ở trong trung. Đạt được “Nhất” cũng chính là đạt được thiên. Đạt được trung, đạt được thiên là có thể thích hợp, có thích hợp là có thể hoà, có hoà là có thể sinh vạn vật. Vì vậy Trang Tử cho rằng đạo thông tạo “Nhất”, vừa cho rằng chỉ có người thông đạt mới có thể thông được nhất.

Do đó vạn vật có được nhất là sinh trưởng, quốc gia có được nhất là có thể đại trị, loài người có được nhất là vạn sự hoà thuận.

Tống Thái Tổ Triệu Khuông Dận trong vòng mười ba năm đã tiêu diệt năm nước chư hầu là Nam Bình, Vũ Hán, Tây Thục, Nam Hán, Nam Đường, thống nhất phương nam.

Vậy thì, Triệu Khuông Dận đối đãi thế nào với các vị vua đầu hàng? Theo ghi chép của bộ sách thứ nhất “Tục tư trị thông giám”: Tống Thái Tổ tháng hai năm Càn Đức thứ nhất (năm Công nguyên 963), sau khi diệt Nam Bình vẫn lệnh cho Cao Tục Xung làm Kinh Nam tiết độ sứ. Cũng tháng bảy năm đó, sau khi tiêu diệt Vũ Bình, Chu Bảo Quyền vào kinh. Tống Thái Tổ hạ chỉ đặc xá tội cho Chu Bảo Quyền, đồng thời vẫn cho Chu Bảo Quyền làm Tả Thiên Ngưu vệ Thượng tướng quân.

Tháng bảy năm Càn Đức thứ ba (năm Công nguyên 965), sau khi diệt được Tây Thục, Tống Thái Tổ tấn phong Mạnh Hoà làm Hiệu đại sư kiêm Trung thư lệnh, phong Tần Quốc Công. Sau khi Mạnh Hoà chết, Tống Thái Tổ đã tạm hoãn việc lên triều trong năm ngày, để tang Mạnh Hoà, phong Thượng thư lệnh, truy phong Sở vương.

Tháng sáu năm Khai Bảo thứ tư (năm 971) sau khi Nam Hán bị tiêu diệt, Tống Thái Tổ vẫn để Lưu Trương làm đại tướng quân, phong là Tư Xích Hầu, ngoài ra còn được thưởng năm vạn quan tiền, năm mươi xe lúa gạo.

Tháng giêng năm Khai Bảo thứ chín (năm 976) sau khi tiêu diệt Nam Đường, Tống Thái Tổ vẫn để Lý Tinh làm Tả thượng tướng quân, phong là Vi Mệnh Hầu. Các con cháu họ hàng của ông ta cũng được hưởng lộc, thăng quan.

Những câu chuyện ở trên đã nói chính là thái độ, cách đối xử của Tống Thái Tổ đối với từng Giáng Vương. Không chỉ có vậy, Triệu Khuông Dận đối đãi với các quân vương đầu hàng đều rất hậu hĩnh. Mẫu thân của Mạnh Khởi ở Tây Thục sau khi đến phủ Khai Phong, Triệu Khuông Dận lập tức phong bà làm Quốc mẫu, đồng thời thể hiện rõ cho thấy rằng bà ta có thể quay về Tây Thục bất cứ lúc nào. Mẫu thân của Mạnh Khởi tâu với Tống Thái Tổ rằng: “Thiếp không thể không nghĩ đến Tây Thục, bởi thiếp là người Thái Nguyên. Được quay trở về quê hương Tịnh Châu chính là nguyện vọng duy nhất của thiếp”. Thái Tổ đáp: “Nếu đã như vậy thì đợi sau khi ta giành được Thái Nguyên sẽ đưa quốc mẫu trở về”.

Có thể thấy rằng, Triệu Khuông Dận đã áp dụng sách lược ưu đãi đối với các quân vương thất trận. Ông ta cho rằng những quân vương này khi đó đang nắm giữ trong tay binh quyền lớn của các nước nghìn dặm quanh đó, nhưng cuối cùng cũng bị đánh bại. Bây giờ họ “Thân cô thế cô nơi đất khách, không sợ họ sẽ nổi loạn ư? Nếu đối đãi với họ tử tế thì sẽ trừ bỏ được sức mạnh của các vị quân vương đã đầu hàng đó”.

Sách lược hậu đãi các quân vương đã đầu hàng của Triệu Khuông Dận quả thực đã có tác dụng to lớn. Hậu đãi các quân vương đã đầu hàng không chỉ có thể làm hạ thấp ý chí hận thù, chống đối của người dân mà còn có thể làm cho thế lực quân sự của các tàn quân kia sẽ không thể hoặc khó khăn để khơi dậy sự phản kháng của người dân, đồng thời có thể thu hút được nhiều sự ủng hộ về nhân lực, vật lực. Từ đó mà các lực lượng đối kháng nếu không bị tiêu diệt trong nháy mắt thì sẽ không xuất đầu lộ diện nữa. Đồng thời việc hậu đãi các quân vương đã đầu hàng còn ảnh hưởng đến vua các nước chư hầu chưa thống nhất, đưa ra cho họ một con đường: Đầu hàng thì sống, chống cự thì chết. Triệu Khuông Dận đối với các quân vương đầu hàng về sau này là phong cho quan chức càng to, tước vị càng cao, tiền tài ngày càng nhiều, ý đồ cũng chỉ là như thế. Có một sự thật làm cho mọi người phải tín phục. Đó là câu chuyện thần phục Ngô Việt vương Tiền Thúc. Tiền Thúc sau khi thất bại ở Khai Phong, hơn mười vị đại thần thượng thư Tống Triều khuyên Hoàng đế nhân cơ hội này giữ Ngô Việt vương không cho ông ta quay trở về Kinh Châu. Triệu Khuông Dận không nghe lời tấu của quần thần, vẫn cho Tiền Thúc quay về Ngô Việt. Sau này Tiền Thúc cùng Trần Hồng của Chương, Quyền quả thật đều chủ động vào triều xưng thần.

Từ trước đến nay, để thống nhất thiên hạ thì cần phải huy động vũ lực, xưng hùng tranh bá, chém giết lẫn nhau. Tống Thái Tổ chưa cần mạnh tay hành động đã giành được giang sơn của người khác. Điều này có quan hệ to lớn đến sách lược hậu đãi các quân vương đã đầu hàng, lung lạc lòng người của ông ta. Nếu như vừa bắt đầu mà ông ta áp dụng chính sách chém giết, tàn sát đối với các quân vương đã đầu hàng thì những vị vua các nước chư hầu chưa bị bại trận nhất định sẽ chiến đấu đến cùng. Như vậy thì rõ ràng là quy mô của cuộc chiến tranh sẽ mở rộng, kéo dài thời gian chiến tranh. Điều này rõ ràng rất bất lợi cho triều Tống.

Sách lược trị quan trị dân tốt nhất là minh oan cho dân. Với quan thì nói lời ngon ngọt, thấu tình đạt lý. Cả hai đều không đắc tội, đều vui mừng hoan hỉ.

Năm Thái Tổ thứ nhất, tại vùng biên cương phương Bắc quân Liêu nhiều lần quấy nhiễu, đại đa số người dân phải rời bỏ quê hương, chạy tới kinh thành mưu sinh, đồng thời cũng mang cả sự hỗn loạn kinh hoàng tới vùng đất Trung Nguyên. Nghe lời kiến nghị của đại thần, Thái Tổ lệnh cho Đồng Tôn Hải, Vương Ngạn Thắng, Lý Hán Siêu đến biên cương trấn thủ. Chính sự nỗ lực của các mãnh tướng đã làm cho tình hình an ninh biên cương trở nên tốt hơn nhiều.

Có một ngày, Tống Thái Tổ đang cùng các đại thần bàn luận về chuyện xét công ban thưởng các tướng trấn thủ biên giới thì nghe tin có một người dân vùng Quan Nam Bắc Bộ đến kinh thành tố cáo Lý Hán Siêu. Tống Thái Tổ trong lòng lấy làm không vui suy đi tính lại liền sai người giải cáo trạng vào đại diện.

Một lúc sau người cáo trạng, ăn mặc rách rưới, râu tóc bám bụi đường đã bết lại thành từng cục, tiến vào đại điện. Người cáo trạng quỳ dưới điện, cúi đầu không nói một lời nào.

Tống Thái Tổ nhìn người cáo trạng, nghiêm mặt hỏi: “Người quỳ dưới kia có phải đến tố cáo Lý Hán Siêu không?

“Vâng” - lão Hán đáp.

Tống Thái Tổ lại hỏi: “Ngươi hãy đem oan khuất của mình ra kể cho ta nghe, hãy kể cho đúng sự thực”.

Lão Hán vội vàng đáp: “Tiểu dân không dám, tiểu dân từ trước tới nay không có oán thù gì với Lý tướng quân, nhưng Lý tướng quân không những mượn tiền không trả lại còn cướp mất con gái tiểu dân. Tiểu dân gặp ông ta đòi con thì bị ông ta đánh mắng cho một trận. Những lời tiểu dân nói đều là sự thực, mong Hoàng thượng minh xét, giải oan cho tiểu dân, tiểu dân dẫu chết cũng cam lòng”. Nói rồi, lão Hán liền vén vạt áo lên để lộ ra những vết thương, khóc rất thương tâm.

Thái Tổ cũng có chút đồng tình với lão Hán, liền hỏi: “Con gái của ngươi có thể gả cho hạng người như thế nào?”

Lão Hán thực thà đáp: “Dân gia tiên nữ có thể gả cho ai được, chẳng qua cũng chỉ có thể gả cho con nhà nông”. Nói rồi liền lấy tay lau nước mắt.

Triệu Khuông Dận nhìn lão Hán, cười mà hỏi tiếp: “Trước khi Lý tướng quân đến Quan Nam, người Liêu có phải ngày nào cũng đến xâm phạm quấy nhiễu không?

Lão Hán lập tức lộ rõ vẻ đau khổ: “Đương nhiên rồi, lúc đó người Liêu ở phía Bắc năm nào cũng đến Quan Nam cướp lương thực tài sản, đến ngay cả con gái rất xấu nó cũng không tha, cảnh tượng thật thê thảm”.

Tống Thái Tổ lại hỏi: “Thế tình hình hiện nay thế nào?

Lão Hán đáp: “Từ khi Lý tướng quân đem binh lính đến Quan Nam trấn áp, bọn người kia rất ít khi đến cướp của đoạt người”.

Tống Thái Tổ làm ra vẻ không vui mà nói: “Lý Hán Siêu là tướng yêu của trẫm, con gái người được làm vợ ông ấy không tốt hơn làm vợ một nông dân ư? Tốt xấu cũng đều là gia thất của một tướng quân. Nếu như Quan Nam không không có Lý tướng quân trấn thủ thì con gái của ngươi, nhà cửa ruộng vườn của ngươi có được bảo toàn không? Chuyện dù có như vậy mà cũng đáng kể đến mức lên tận kinh thành kêu oan ư? Nếu lần sau mà còn giở trò như vậy, ta quyết không khoan dung với nhà ngươi”. Nói rồi, liền hạ lệnh cho quân lính đưa lão Hán đó ra khỏi cung.

Tống Thái Tổ tại sao lại đối đãi như vậy với lão Hán? Có phải là ông đồng ý và cho phép cấp dưới của mình làm như vậy? Không phải. Mục đích chính ông ta làm như thế là muốn nhân cơ hội trước mặt các quan đại thần thể hiện lòng tin yêu bảo vệ thân tử của mình, cũng là để giữ sĩ diện cho Lý Hán Siêu, cho ông ta yên tâm ở biên giới mà trấn thủ, cố gắng hết mình cho triều đình.

Sau khi lão Hán đi rồi, chỉ vài ngày sau Tống Thái Tổ liền sai người bí mật đem bức thư do đích thân ông viết đến nơi Lý Hán Siêu đóng quân. Tống Thái Tổ viết: “Ái khanh vì ta trấn thủ biên cương, tận tâm tận lực, trẫm rất biết. Nhưng người dân bị mất đứa con gái cũng rất đáng thương, ái khanh nên nhanh chóng trả lại người dân ấy con gái và hãy đến trả cho họ món nợ tiền, trẫm cũng không truy cứu chuyện này nữa. Mong rằng từ nay về sau ái khanh sẽ không làm chuyện như thế nữa. Nếu như ái khanh không có tiền thì có thể nói thật với trẫm, hà cớ gì phải cướp tiền của dân? Tiền thì có thể mượn được nhưng thê thiếp thì làm sao có thể cướp được?”.

Lý Hán Siêu đọc xong thư, thấy rằng hoàng thượng đối với mình khoan dung như vậy, trong lòng rất cảm động, lập tức nghe theo ý chỉ của hoàng thượng, đem người và tiền trả lại cho lão Hán, lại còn viết một bức thư tạ tội với hoàng thượng.

Sau đó, Tống Thái Tổ sai người đưa rất nhiều tiền cho Lý Hán Siêu và Lý tướng quân từ đó cũng không làm chuyện hồ đồ nữa. Lão Hán thấy con gái trở về lại được trả lại tiền bạc thì rất vui mừng, cảm tạ long ân của hoàng thượng.

Tổng Thái Tổ thực hiện biện pháp ngoài mặt thì không tỏ thái độ nhưng ngầm sai người đi giải quyết vừa làm Lý Hán Siêu cảm kích vô cùng lại vừa làm vừa lòng dân.

Công lao tu dưỡng của một người nếu đạt được đến mức thành tâm thành ý thì có thể cảm động lên tận trời xanh, biến cái không thể thành có thể. Ví như việc Trâu Diễn phải chịu ấm ức làm cảm động cả trời xanh, khiến giữa mùa hè trời giáng sương mù để biểu lộ lòng bất bình cho Trâu Diễn. Vợ của Khởi Thực vì đau buồn trước cái chết của chồng mà khóc, làm sập cả trường thành, thậm chí ngay cả đá kim thạch cứng nhất cũng bị sức mạnh của tấm lòng chân thành của bà xuyên thủng.

Ngược lại, nếu một người mà trong đầu có những ý nghĩ giả dối, tâm địa đen tối, với mọi người, họ chẳng qua cũng chỉ là những con người trống rỗng mà thôi, thể xác thì vẫn tồn tại nhưng linh hồn thì đã chết rồi. Giống như một cái cây mà ruột không thẳng, sống với mọi người thì cũng sẽ làm cho mọi người khinh bỉ coi thường thậm chí ghét bỏ.

Việc dùng những lời lẽ nông cạn để cầu danh thì đối với ranh giới của sự thông đạt đạo nghĩa mà nói, khoảng cách đã ngày càng xa rồi.

Nếu như Tống Thái Tổ không biết chăm lo cho thuộc hạ của mình, không thương xót dân tình thì sẽ không thể làm cho các đại tướng yên tâm mà trấn thủ nơi biên cương. Nếu dân tình mà oán thán, lòng dân không vui tức là trị nước không tốt, vì vậy có thể nói phải biết từ tình lý mới lập được pháp, mới có thể làm được nghiệp lớn.

NGỌC ANH dịch
Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.