Đại trượng phu “thu mình” lại đáng giá ngàn vàng.
Lão Tử nói: Những tướng lĩnh giỏi cầm binh đánh trận thì không khoe tài năng, người giỏi đánh trận không dễ bị kích động, người giỏi giành thắng lợi thì suy nghĩ kỹ về chiến thuật chiến lược, thường thì không phải giáp mặt quân địch nhưng vẫn giành thắng lợi; những người giỏi dùng người thì đối với người khiêm tốn, nhẫn nhịn.
Trong cuốn “Thẩm định” của Tô Tuần thời Tống có viết: “Mưu lợi cho mình là dại, mưu lợi cho thiên hạ mới là khôn”. Vì mưu cầu lợi ích cho mình thì tư duy sẽ hẹp hòi, còn nếu mưu cầu cho lợi ích cho thiên hạ thì tư duy sẽ rộng lớn. Nguyên nhân chính của vấn đề là vì mình thì suy tính sẽ kỹ càng nên đem lợi ích của mình mà chà đạp lên lợi ích của người khác. Sự thay đổi về tư duy lúc khởi đầu sẽ dẫn đến thay đổi về tư duy khi kết thúc. Do đó chỉ có tư duy rộng mở, không bị ức chế bởi lợi ích cá nhân hẹp hòi ích kỷ thì mới có thể làm cho tư duy của một con người tỉnh táo, chính xác, thông minh.
Đối với quyền lực và tiền tài, đương nhiên là không tiếp cận thì sẽ không bị đồng tiền làm hoen bẩn, ắt sẽ trong sạch. Nhưng khi tiếp xúc rồi song vẫn không bị nó làm cho nhơ bẩn thì sẽ càng trong sạch hơn nữa, mới có thể xem như là bậc Thánh hiền, nhân cách cao cả tinh khiết.
Đối với mưu ma chước quỷ, người không biết thì được gọi là cao minh, những người biết rồi mà không sử dụng thì còn cao minh hơn nữa. Có câu nói: “Nam nhi dưới gối là hoàng kim, đại trượng phu thu mình một lần đáng giá ngàn vàng” Lý Uyên quỳ gối khuất phục có phải đáng giá “ngàn vàng”. Lý Uyên quỳ gối khuất phục có nghĩa là cơ nghiệp ba trăm năm của Đại Đường đã bắt đầu.
Tùy Dương Đế Đại Nghiệp năm thứ 11 (năm 615), Lý Uyên nhận lệnh làm đại sứ dẹp loạn vùng Sơn Tây, Hà Đông, thảo phạt giặc cướp. Đối với những tên giặc cướp bình thường như Vô Thuỵ Nhi, Kính Bán Đà thì việc thảo phạt rất dễ dàng mà không tốn sức. Nhưng đối với giặc Đột Quyết vùng phía Bắc thì do Đột Quyết cậy mình có ngựa sắt, binh lính thì lại giỏi cưỡi ngựa bắn tên, nên thật là chuyện đau đầu. Qua nhiều lần giao chiến, Lý Uyên thắng ít thua nhiều nên quân Đột Quyết càng trắng trợn không nể gì cả. Lý Uyên rất giận, xem chúng là kẻ thù không đội trời chung.
Năm 616 Công Nguyên, Lý Uyên được phong làm Lưu thủ Thái Nguyên, Đột Quyết đem hàng vạn binh mã nhiều lần đánh thành trì Thái Nguyên. Lý Uyên sai tướng Vương Khang Đạt dẫn hơn nghìn quân sĩ ra trận nhưng hầu như đều bị tiêu diệt. Sau đó may mắn dùng kế nghi binh mới miễn cưỡng làm cho quân Đột Quyết phải bỏ chạy. Tàn ác hơn nữa là tên đạo tặc Lưu Vũ Châu bất ngờ đánh vào quân Phần Dương (li cung của Tuỳ Vương Đế) bắt đi phụ nữ trong cung, sau đó đem dâng họ cho Đột Quyết. Đột Quyết lập tức phong Lưu Vũ Châu làm Định Dương Khả Hãn. Ngoài ra dưới sự che chở và ủng hộ giúp đỡ của Đột Quyết, hắn đã phản bội trọng trách của mình và thoát khỏi hoạ rơi đầu.
Mọi người đều cho rằng Lý Uyên ôm mối thù khắc cốt ghi tâm này, sẽ cùng Đột Quyết quyết một trận sống mới, chẳng ngờ Lý Uyên lại sai mưu sĩ Lý Văn Tình làm sứ giả, hạ mình xưng thân với Đột Quyết, đồng thời nguyên đem tất cả “ngọc ngà mĩ nữ” dâng tặng Thuỷ Hoa Khả Hãn. Hành động hạ mình nhượng bộ của Lý Uyên, ngay cả đến con trai ông ta cũng cảm thấy nhục nhã. Lý Thế Dân, sau này khi kế ngôi, thường không quên nói “Đột Quyết ngang ngược, Thái Thượng Hoàng (tức Lý Uyên) xưng thân với Hạnh Lợi (tức Đột Quyết) không hẳn đã thấu tình đạt lý”.
Lý Uyên thì lại: “Mọi người say một mình ta tỉnh”, ông có kế sách của riêng mình, nhẫn nhục, nhượng bộ tuy có xấu thể diện một chút nhưng ý thức được sự mềm dẻo, linh hoạt có thể trở thành đại trượng phu.
Kỳ thực Lý Uyên căn cứ vào tình hình đại cục thiên hạ, đã tạm ngưng quyết định khởi binh chống Tùy. Phải khởi binh đã trở thành xu thế lớn. Thái Nguyên tuy là một căn cứ quân sự quan trọng nhưng lại không phải là nơi khởi nghiệp lý tưởng, cần thiết phải chuyển về Quan Trung, Thái Nguyên lại thành căn cứ địa không thể mất của quân Lý Đường. Thế thì còn cách nào có thể bảo vệ Thái Nguyên thuận lợi hơn Tây tiến đây.
Lúc này, dưới trướng Lý Uyên không có quá ba bốn vạn, cho dù đồn trú ở Thái Nguyên ứng phó với Đột Quyết ấn hiện từng lúc, đồng thời còn phải truy lùng tiêu diệt quân cường đạo Tứ Chu của Đột Quyết, khó khăn chồng chất không thể giải quyết được. Mà bây giờ muốn tiến về Quan Trung hiển nhiên không thể lưu lại binh hùng tướng mạnh. Cách duy nhất là áp dụng chính sách hòa hoãn để cho Đột Quyết ngồi hưởng vinh hoa phú quý. Vì thế Lý Uyên không ngần ngại nhẫn nhục nhượng bộ cúi đầu xưng thân lại còn tự tay viết một bức thư: “Thần muốn khởi binh nghênh đón chúa thượng, xin được kết thân cùng quý quốc như Văn Đế trước đây. Đại Hãn nên cử quân tiếp ứng giúp thần tiến về phương nam, không thì nguy hại đến bách tính. Nếu như không muốn kết thân, ngồi hưởng vinh hoa phú quý âu cũng là có mệnh của Đại Hãn” và giao ước với Đột Quyết, khi đất đai thuộc về nước Đường thì ngọc ngà mĩ nữ tất cả đều đem dâng Khả Hãn.
Lùi một bước mà thấy biển rộng trời cao. Con người tham lam như Thuỷ Hoa Khả Hãn đương nhiên lại cùng Lý Uyên giảng hoà. Trong thời gian vô cùng khó khăn này rời quân từ Thái Nguyên tiến về Trường An, Lý Uyên để con trai thứ ba là Lý Nguyên Cát cùng một số ít người ngựa đồn trú lại Thái Nguyên, nhưng khi đánh quân sang phía Đột Quyết hay nấp sau lưng Đột Quyết như Lưu Vũ Chu, cũng thu được rất nhiều chiến lợi phẩm. Thế là Lý Nguyên Cát có thể không ngừng vận chuyển binh mã và lương thảo ra tiền tuyến. Đến năm 619 sau Công Nguyên, khi Lưu Vũ Chu đánh Tấn Dương, Lý Uyên đã xây dựng xong vương triều Đường ở Quan Trung từ lâu rồi mà lúc đó Đường vương không chỉ vững mạnh ở Quan Trung, mà đã có nhiều căn cứ địa, quân đông, đất rộng. Hơn nữa, khi đó Lưu Vũ Chu không thể nào là đối thủ của Lý Uyên được. Lý Uyên sai Lý Thế Dân lấy lại Thái Nguyên mà không tốn sức lực mấy.
Cần phải nhắc lại là lý do quan trọng đó là Lý Uyên nhẫn nhục, nhượng bộ và nhận được sự giúp đỡ rất nhiều từ Đột Quyết. Thuỷ Hoa Khả Hãn tặng Lý Uyên rất nhiều người ngựa. Lý Uyên nhân cơ hội này mua thêm nhiều ngựa tốt. Điều này không chỉ tạo cơ sở cho Lý Uyên có một đội quân mạnh, mà còn vì đạo quân người Hán của Đột Quyết anh dũng, thiện chiến, quân của Lý Uyên có thêm kỵ binh của Đột Quyết tự nhiên tăng thêm thanh thế.
Hành động Lý Uyên nhẫn nhục nhượng bộ làm nhiều người không phục. Nhưng trước tình hình lúc đó, không thể để mất đi những sách lược thông minh hiểu biết được. Nó làm cho Lý gia nhỏ yếu có thể bảo vệ căn cứ hậu phương một cách bình yên, lại có thể tiến về Quan Trung ở phía Tây một cách thuận lợi. Nếu nhìn xa một chút, sau này Đột Quyết không thể không cầu hoà và xưng thân với Đường và Đột Quyết Khả Hãn còn phải xưng là thuộc hạ của Lý Uyên nữa.
Vì thế xem ra tạm thời nhẫn nhục nhượng bộ để luôn luôn nhận được sự giúp đỡ của đối thủ, cuối cùng không ngừng lớn mạnh, bật lại, làm cho đối thủ phải nhẫn nhục là một diệu kế.
Không lâu sau khi khởi binh ở Thái Nguyên, Lý Uyên bèn quyết định đặt Quan Trung làm nơi cơ địa phát triển lâu dài, vì thế lấy danh nghĩa “Tiến về Trường An ủng hộ vương triều”, thống lĩnh quân Tây Chinh.
Lý Uyên tiến về Quan Trung chủ yếu gặp phải ba mối khó khăn nguy hiểm. Thứ nhất, đại vương ở Trường An là Dương Tình không tin Lý Uyên thực bụng “phò Tùy” liền phái tinh binh nhất quyết ngăn cản. Thứ hai, lúc đó quân Ngõa Cương có lực lượng mạnh nhất vẫn không thấy có động tĩnh gì. Thứ ba, đội quân chủ lực của quân Ngõa Cương đồn trú ở Tấn Dương, trực tiếp uy hiếp căn cứ hậu phương của Lý Uyên.
Trong ba mối nguy hiểm trên, quân Tùy phòng thủ cản trở đã thành sự thực, nhưng quân số không nhiều, hơn nữa căn cứ vào dấu hiệu gián đoạn không thấy quân Tùy tiếp tục cử quân đi phòng thủ ngăn cản. Nhưng hai lý do sau mới là chủ yếu, quân Ngõa Cương gấp hơn mười lần quân Lý Uyên, mối nguy hiểm thứ hai hoặc thứ ba chỉ cần một mối nguy hiếm được đẩy lên là có thể giết chết hành động tiến quân về Quan Trung của Lý Uyên, thậm chí có thể mất cơ hội khởi binh.
Sau khi phân tích kỹ tình hình, Lý Uyên vội vàng viết thư cho lĩnh quân Ngõa Cương là Lý Mật, thông báo tường tận tình hình mình khởi binh, đồng thời bày tỏ nguyện vọng được quân Ngõa Cương giúp đỡ. Mấy hôm sau, sứ thần lại mang mật thư của Lý Mật đến doanh trại quân Đường, Lý Uyên xem xong thư buột miệng nói: “Thật là hết sức ngông cuồng” nhưng trong lòng thì vô cùng lo lắng.
Trong thư Lý Mật viết rằng: “Cùng huynh liên kết tuy rằng hơi lạ nhưng lại hợp ý ta. Ta nghĩ rằng, anh hùng bốn biển cùng lập minh chủ, thấy khắp nơi đều có người chỉ dẫn, xin hợp lực đồng tâm, há chẳng phải là việc nên làm hay sao? Huynh quả là không phải hạng tầm thường, ta sẽ đáp ứng yêu cầu của huynh, lập tức thống lĩnh binh mã, đích thân đến Nội Hà để giao ước liên minh, cùng bàn việc chinh chiến. Đây cũng là vinh hạnh lớn”. Thì ra Lý Mật tự đại, cậy có binh hùng tướng mạnh muốn làm minh chủ đánh nhà Tuỳ, đã có dã tâm xưng vua xưng chúa. Trong thư, thực ra ông ta khuyên Lý Uyên đồng ý và nghe theo sự lãnh đạo của ông ta, đồng thời hối thúc thái độ của Lý Uyên.
Trong tay Lý Mật có cửa ải Minh Khẩu, phụ cận là Thương Giáo, lương thảo dồi dào, khống chế đại bộ phận Hà Nam. Phía đông có thể cản hoặc đánh úp Tuỳ Binh Đế, phía tây có thể dễ dàng tiến hành đánh Quan Trung mà Lý Uyên đã coi là nơi khởi gia lập nghiệp. Vì thế Lý Uyên biết rõ Lý Mật quá mức ngông cuồng nhưng Lý Mật ngông cuồng là có cơ sở.
Để giải quyết mối nguy hiểm trên đường tiến về phía tây, đồng thời đổi thù thành bạn, mượn đại quân của Lý Mật đoạt lấy tinh binh chủ lực Trường An của Tuỳ Vương Đế, cắt đứt với vùng Hà Nam, Lý Uyên cười thầm nói với con trai thứ Lý Dân: “Lý Mật ngông cuồng tự cao tự đại, quyết không thể phí một bức thư để hắn có thể trở thành trợ thủ đắc lực của ta. Ta bây giờ cần đoạt lấy Quan Trung gấp, cũng không thể cắt đứt quan hệ với hắn, lại tăng thêm một kẻ thù. Hiện nay ta cần phải giữ hoà hảo: dùng lời lẽ khen ngợi hắn giỏi giang, miệng thì giục hắn nhanh chóng xưng Đế, ngoài mặt thì quan hệ với hắn, biến hắn thành đội quân bảo vệ hậu phương cho ta yên tâm Tây tiến. Đợi đến khi ta đến Quan Trung, xây dựng căn cứ an toàn xong, khi hắn và Tuỳ Vương Đế hai hổ tranh nhau, một chết một bị thương, lúc đó ta có thể đi thu “cái lợi của ngư ông” (ngồi không được hưởng). Thế là trong thư Lý Uyên viết: “Hiện nay người có thể xưng Đế chỉ có đệ Lý Mật, ta thì đã hơn năm mươi tuổi không còn ham muốn gì nữa. Chỉ cần đến lúc đó lại có thể được phong là Đường công thì mãn nguyện lắm rồi, mong rằng đệ sớm lên ngôi... Bởi vì các vùng lân cận chưa bình định xong nên không thể đến trước gặp mặt được”. Lý Thế Dân xem xong thư nói: “Sau khi gửi thư đi rồi, Lý Mật tất chuyển sang đánh Tuỳ, ta có thể không còn mối lo bên Đông nữa”. Quả nhiên sau khi Lý Mật nhận được thư của Lý Uyên thì hết sức vui mừng, với các tướng lĩnh: “Đường công tiến cử, thiên hạ sẽ không dị nghị nữa”.
Lý Uyên lợi dụng được sự hoà hoãn với Lý Mật, dùng lời lẽ để tâng bốc không chỉ tránh được nguy cơ Lý Mật đoạt mất Quan Trung mà còn giữ chân được quân Tuỳ từ Lạc Dương tăng cường chi viện cho Trường An trên đường Tây tiến của Lý Uyên, từ đó đạt được mục đích “Thừa cơ vào Quan”. Lý Mật trúng kế của Lý Uyên, hết sức tín nhiệm Lý Uyên, thường xuyên báo tin cho Lý Uyên, cũng không có hành vi đánh chiếm, dốc toàn lực đánh nhau với quân Tùy. Mấy năm sau, Lý Mật tiêu diệt được quân chủ lực nhà Tùy nhưng quân mình cũng bị đánh tan tác. Lý Uyên thì lợi dụng thời cơ phát triển thành nhân vật có thực lực mạnh nhất, không mấy tốn sức mà thu được toàn bộ quân Lý Mật.