Văn Hóa Giao Tiếp Ứng Xử - Biết Co Biết Duỗi

Lượt đọc: 1378 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
18
Thuyền Vào Chỗ Vòng Phải Bẻ Bánh Lái

❊ ❊ ❊

Tuỳ chỗ cong mà “co”, tuỳ chỗ thẳng mà “duỗi”.

Cơ hội của mỗi người đều khác nhau, cơ hội tốt thì có thể lập nên sự nghiệp lớn, cơ hội không tốt thì dù bên trong có đầy bụng học vấn vẫn chẳng thành được việc gì. Trong các trường hợp khác nhau, làm thế nào để trở thành người chèo lái tốt cho vận mệnh của mình? Người lái thông minh, tài trí thì khi gặp chỗ cong phải biết vòng, gặp chỗ thẳng biết đi nhanh. Nếu gặp chỗ cong mà không bẻ bánh lái thì sẽ và phải đá ngầm; gặp chỗ cong mà dừng lại không tiến thì không đến được địa điểm cuối của hành trình.

Ông tổ của Nho gia là Khổng Tử đã nói: “Thiên hạ có đạo thì gặp, vô đạo thì ẩn”, cho rằng người quân tử khi thấy thiên hạ có đạo thì phải ra làm quan, chính là cái được gọi là “Giúp đỡ có đạo, tức là quan”; khi thiên hạ vô đạo thì phải đi ở ẩn nơi rừng núi. Quan niệm của Khổng Tử không phải là tiêu cực muốn tránh đời, chỉ vui nơi non nước mà quên thiên hạ, mà là cách xử thế “ẩn cư để đợi cầu cái chí của mình”, tùy chỗ cong mà co, rồi tự duỗi.

Năm Công Nguyên 756, thái tử Lý Hanh cùng Đường Huyền Tông trốn sự truy sát của An Lộc Sơn chạy đến gần vùng Linh Vũ. Theo lời mời của Kiến Ninh vương Lý Đàm và dân chúng nơi đó, Lý Hạnh lưu lại đó chuẩn bị quân đội để phản kích lại An Lộc Sơn. Sau khi lên ngôi ở Linh Vũ, Đường Túc Tông nghĩ đến “người làm đại sự phải lấy dân làm gốc”, nên rất muốn có một người mưu trí, có đầu óc chiến lược đến tham mưu và chủ trì công việc của quân đội. Tự nhiên ông nhớ đến người bạn cố giao là Lý Tiết. Lý Tiết là người dũng cảm, mưu lược, có lòng an bang, trị quốc, nhưng ông không màng danh lợi, một mực sống cuộc sống yên tĩnh, ẩn cư. Muốn mời ông ra làm quan là việc khó như lên trời. Trong thời kỳ thái bình trước đây, Lý Hanh vẫn là thái tử đã từng nhiều lần đưa ra yêu cầu như vậy, nhưng lần nào cũng bị Lý Tiết cự tuyệt.

Nay đã đến lúc không bình thường. Đường Túc Tông cảm thấy không có sự giúp đỡ của Lý Tiết thì không được, thế là ông nhẫn nại thi hành kế “Đăng môn hạm” (Lên bậc cửa).

Đường Túc Tông đặc biệt lệnh cho người đi mời Lý Tiết, nhưng không nói là mời đi làm quan mà chỉ là đi gặp bạn cũ. Tất nhiên Lý Tiết phải theo chiếu mà đến. Sau khi Đường Túc Tông gặp Lý Tiết, liền lập tức muốn Lý Tiết làm hữu thừa tướng. Lý Tiết vội vàng từ chối, nói: “Bệ hạ tự hạ mình đón tiếp thần, coi thần là bạn bè khách khứa, nhưng trên thực tế thì còn hiển quí hơn so với tể tướng. Nếu thần có thể sống lâu hơn bên cạnh bệ hạ, có suy nghĩ gì thì lập tức bẩm báo, hà tất gì phải làm quan?” Đường Túc Tông nghe xong những lời này, bề mặt thì giả như vẻ chẳng còn cách nào khác, nhưng trong lòng thì thầm vui mừng: “Lý Tiết sau khi đã đồng ý xuống núi gặp mặt, nay lại đồng ý với yêu cầu làm tham mưu cho việc quân đại sự”. Từ đó về sau, Đường Túc Tông đối đãi với Lý Tiết như lễ với khách, cùng ra khỏi cửa cưỡi ngựa, buổi tối nằm chung giường, mọi việc đều xin ý kiến, có lời khuyên đều nghe theo. Trong thời gian này, Lý Tiết còn giúp Đường Túc Tông khởi thảo các chiếu thư ban bố đến các nơi, thậm chí đến việc lập ai làm nguyên soái binh mã, xử lý mối quan hệ giữa con trưởng và con thứ của Đường Túc Tông... tất cả những việc quan trọng ông đều đưa ra ý kiến độc đáo của mình và Đường Túc Tông nhất nhất tiếp nhận.

Đương nhiên, yêu cầu cuối cùng của Đường Túc Tông là hy vọng Lý Tiết đường đường chính chính mặc chiếc quan phục, danh chính ngôn thuận trở thành bề tôi của ông ta, chắc chắn một nhà đại mưu lược vĩnh viễn hầu phục bên cạnh mình. Do vậy, ông tiếp tục thực hiện mưu kế “lên bậc cửa”.

Không lâu sau, theo ý kiến của Lý Tiết, Đường Túc Tông triệu con trưởng là Quảng Bình vương Lý Thúc làm nguyên soái binh mã thiên hạ, thống soái các tướng sĩ tiến về phía đông đánh An Lộc Sơn. Lý Thúc phụng mệnh và thỉnh cầu cho ông ta một mưu thần. Đường Túc Tông biết rõ đây phải là một đại mưu thần do việc này có liên quan đến sự hưng vong của quốc gia, nên không ai ngoài Lý Tiết. Thế là cố ý nói với Lý Tiết: “Tiên sinh áo vải làm việc vì trẫm, khí tiết cao thượng, trẫm rất khâm phục. Chỉ là mấy ngày hôm trước, khi trẫm và tiên sinh đi duyệt quân đội, đã có quân sĩ nói riêng là áo vàng là thánh nhân, áo trắng là sơn nhân, làm sao có thể lẫn với nhau được? Ta muốn tiên sinh tìm mưu định kế, nhưng cũng không thể làm quân sĩ sinh lòng nghi ngờ. Hay là mời tiên sinh miễn cưỡng khoác áo màu tím (quan phục của quan ngũ phẩm trở lên là màu tím), để tránh lời phi nghĩa của mọi người?” Lý Tiết trong lòng nghĩ, thân mặc quần áo dân thường, lẫn giữa những quân nhân ăn mặc quần áo chỉnh tề và các quan trong triều thì đích thực sẽ làm mọi người chú ý, chẳng bằng khoác triều phục thì ít làm mọi người chú ý. Thế là bèn đồng ý với sự thỉnh cầu của Đường Túc Tông. Đường Túc Tông vội vàng sai người ban tặng chiếc triều phục màu tím vàng cao cấp nhất. Lý Tiết thay triều phục, đến gặp Đường Túc Tông. Đâu ngờ, Đường Túc Tông lại vội vàng đưa ra yêu cầu cao hơn, cũng cười và nói với Lý Tiết: “Đã mặc quân phục rồi lại há có thể không có chức quan sao? Nói rồi bèn đưa tờ sắc phong cho Lý Tiết. Lý Tiết vừa xem, tự biết mình đã bị ban chức “Quân quốc nguyên soái phủ hành quân trưởng sử”. Trên tờ sắc phong đã đóng Trấn Quốc đại áo, muốn kháng chỉ từ chối, nhưng rõ ràng chẳng qua là nể tình. Lại nói, tự mình đã cam tâm tình nguyện mặc chiếc áo quan phục, thì làm sao lại không thêm chức danh quan nữa đây?

Từ đó, Lý Tiết làm quan tại triều, định mưu sách bình cảnh “Loạn An sứ”, có rất nhiều đóng góp to lớn. “Loạn An sứ” bước vào đầu năm thứ năm, Sử Tư Minh chiếm ngôi đầu của quân phiến loạn. Đường Túc Tông sợ Quách Tử Nghi công cao vượt chủ, đem giao quân bình phản từ tay của Quách Tử Nghi cho Lý Quang Chúc. Năm Đường Túc Tông Càn nguyên thứ hai (năm Công nguyên thứ 759), Sử Tư Minh thống lĩnh mười vạn đại quân tiến mạnh về hai kinh. Lý Quang Chúc thấy quân địch đông mà quân mình ít, để bảo đảm sự an toàn cho Tây Kinh Trường An, liền nhanh chóng để trống thành Lạc Dương, đích thân dẫn năm vạn quân đóng ở Lạc Hà, (nay là Tây Bắc huyện Mạnh - tỉnh Hà Nam), Bắc là châu Liên Trạch, Lộ Thứ, dựa vào Hoàng Hà, nhìn về Lạc Dương, khống chế đằng sau quân An Lộc Sơn. Từ đó khiến quân của Sử Tư Minh không dám tuỳ tiện tiến quân về phía Tây. Sử Tư Minh thấy không có cách nào tiến về phía Tây, sự phòng thủ của Lý Quang Chúc lại chẳng có kẽ hở nào để đột kích bèn dồn binh ở Hà Thanh (nay là Tây Nam huyện Mạnh - tỉnh Hà Nam) với ý đồ cắt đứt đường vận chuyển lương thực của Lý Quang Chúc. Thế là Lý Quang Chúc phải trú quân ở bến nước hoang (nay là đoạn trên sông Hoàng giữa hai huyện Tế Nguyên và Mạnh Tân - tỉnh Hà Nam) để khống chế thêm.

Hai quân giằng co nhau một ngày. Đến tối, Lý Quang Chúc rời về Hà Dương, giữ lại một nghìn quân, lệnh cho bộ tướng là Ung Hy Dĩnh giữ thành. Trước khi đi, Lý Quang Chúc dặn rằng: “Tướng giặc là Cao Đình Khôi và Lý Nhật Việt đều dũng cảm bằng vạn người. Khi họ đến, tuyệt đối không được xuất binh. Nếu họ đầu hàng, họ sẽ quay lại bằng chính con đường đó”. Nói xong đi luôn. Các tướng nghe xong đều thấy mơ hồ, cười thầm.

Buổi sớm ngày hôm sau, quả nhiên có một viên tướng giặc dẫn năm trăm kỵ binh đến bến nước. Ung Hy Dĩnh thấy viên tướng khí thế hung hăng, biết không thể chống cự, bèn nói với các quân sĩ là: “Viên tướng đến kia nếu không phải là Cao Đình Khôi thì là Lý Nhật Việt. Chúng ta nên nghe lời dặn của Nguyên soái, không nên xuất chiến, chỉ cần ung dung chờ đợi xem chúng hành động thế nào”. Thế là cởi giáp, cho binh sĩ nghỉ ngơi, nói cười ngâm vịnh. Viên tướng đến nơi phòng ngự quan sát, thấy quân đội của Lý Quang Chúc lại nhàn hạ như vậy, bất giác cảm thấy kinh ngạc, bèn hỏi viên tướng trấn giữ:

“Lý Quang Chúc có ở đây không?”

Ung Hy Dĩnh đáp: “Tối hôm qua đã về Lạc Hà rồi”.

Viên tướng đến hỏi: “Còn bao nhiêu binh mã trấn giữ?”

Ung Hy Dĩnh đáp: “Một nghìn người”.

Viên tướng hỏi: “Thống tướng là ai?

Ung Hy Dĩnh đáp: “Chính là Ung Hy Dĩnh ta”.

Ung Hy Dĩnh là người vô danh tiểu tốt, rõ ràng là viên tướng kia chưa từng nghe thấy tên. Ung Hy Dĩnh thấy viên tướng đó trầm ngâm không nói, bồi hồi, bỗng nhớ đến lời nói của Lý Quang Chúc, đoán có thể viên tướng này thật sự đến để đầu hàng, bèn vội hỏi:

“Tướng đến kia họ Lý hay họ Cao?”.

“Họ Lý”.

“Ta nghĩ đây tất là Lý Nhật Việt tướng quân phải không?”

“Làm sao người biết?”

“Nguyên soái Lý Quang Chúc đã sớm dặn dò, ông nói tướng quân tỏ lòng trung thành với Dung Đình Tố, nhưng bỗng chốc bị Sử Tư Minh bức bách nên phải miễn cưỡng đi theo quân phản loạn. Nay được lệnh của nguyên soái, ta ở đây chờ đợi và nghênh tiếp tướng quân qui thuận nhà Đường”.

Lý Nhật Việt trù trừ một lúc rồi nói với tả hữu: “Hôm nay chẳng có cách nào bắt được Lý Quang Chúc mà chỉ có Ung Hy Dĩnh. Khi trở về cũng chẳng có cách nào nói được, chẳng bằng quy thuận nhà Đường!” Mọi người chẳng ai có ý kiến gì khác, Lý Nhật Việt bèn đầu hàng.

Ung Hy Dĩnh vội vàng mở cửa vào, lập tức dẫn Lý Nhật Việt cùng đi gặp Lý Quang Chúc. Lý Quang Chúc rất vui mừng, đặc biệt ưu đãi Lý Nhật Việt, đồng thời coi như mãnh tướng tâm phúc. Lý Nhật Việt cảm kích bội phần, thỉnh cầu viết thư để chiêu hàng Cao Đình Khôi. Nào ngờ Lý Quang Chúc lại nói: “Không cần, không cần, ông ta sẽ tự nhiên đến hàng và cùng gặp gỡ ngài tại đây”. Các tướng lĩnh nghe xong đều cảm thấy kì lạ, đến ngay cả Lý Nhật Việt cũng bị làm cho mơ hồ, không hiểu trong hồ lô của ông ta bán thuốc gì. Nào ngờ, chỉ sau vài ngày, quả nhiên Cao Đình Khôi dẫn quân sở bộ đến đầu hàng. Thế là Lý Quang Chúc tấu báo với triều đình xin phong quan chức cho Lý và Cao. Sử Tư Minh mất đi hai viên hổ tướng, còn Lý Quang Chúc lại chuyển từ phòng thủ sang tấn công.

Các thủ hạ thấy Lý Quang Chúc nhẹ nhàng mà dễ dàng làm hai viên tướng đầu hàng, thần phục, hoài nghi không biết có phải giữa ba người đã có hẹn trước hay không nên đến hỏi Lý Quang Chúc xem rốt cuộc ở đây có chuyện gì.

Lý Quang Chúc nói: “Ta với hai tướng không biết nhau thì làm gì có mật ước? Chẳng qua là do “khe” dẫn vào; thấu tình đạt lý là được. Sử Tư Minh thường nói với các bộ hạ là Lý Quang Chúc chỉ giỏi giữ thành chứ không biết chiến đấu nơi hoang vắng. Ta ra khỏi thành, đóng quân ở bến nước hoang, tất nhiên ông ta sẽ coi đây là cơ hội tốt Trời cho để giết ta, nhất định là sẽ phái mãnh tướng đến tập kích. Sử Tư Minh có sai lầm to lớn chính là tàn bạo với các thuộc hạ, không dễ dàng chấp nhận tướng làm bại quân. Nếu một viên tướng nào bỏ qua cơ hội tốt như vậy mà để ta còn sống thì ông ta có thể để viên tướng đó sống được không? Lý Nhật Việt phụng mệnh đến đây, lại không có cơ hội cùng ta giao chiến, khó đi gặp Sử Tư Minh. Muốn xin hàng quân Đường há chẳng có tình lý trong đó sao? Tài dũng của Cao Đình Khôi còn hơn xa Lý Nhật Việt. Ông ta thấy sự tàn bạo của Sử Tư Minh, lại thấy Lý Nhật Việt được trọng dụng trong quân Đường, tất nhiên cũng sẽ muốn đến chỗ ta mưu chiếm một vị trí”.

“Người thường đi lên cao, nước thường chảy chỗ thấp”. Lý Quang Chúc thấu tình đạt lý, nhắm chuẩn “kẽ hở” của Sử Tư Minh là tàn bạo với người dưới, cố ý tạo ra tình thế Lý Nhật Việt sợ trở về gặp Sử Tư Minh, đồng thời sắp đặt sự đãi ngộ hậu hĩnh, từ đó làm Lý Nhật Việt, Cao Đình Khôi tự nhiên hàng triều Đường. Chúng ta phải căn cứ vào chỗ rò rỉ, kẽ hở nào đó của đối thủ hoặc các lực li tâm, đồng thời phóng đại thêm, thừa thời cơ làm đối thủ từ bỏ thái độ đối địch thì kế sách đó gọi là do “kẽ hở dẫn lối”. “Thuyền đi ngược dòng không tiến mà lùi; phải luôn luôn cố gắng hết sức mới có thể làm thuyền tiến lên phía trước”. Do “kẽ hở dẫn lối” thì lại như thuyền đi xuôi dòng, rõ ràng nhẹ nhàng tự nhiên. Nếu Lý Quang Chúc và Lý Nhật Việt, Cao Đình Khôi cứng rắn với nhau, không những tổn binh hao tướng, phải trả một giá cực lớn, hơn nữa thực tế lúc đó lại ở một địa hình bất lợi thì Lý Quang Chúc cũng không thể nắm chắc phần thắng. Lý Quang Chúc sử dụng tài tình kế này, không tốn một viên đạn, không chiến cũng toàn thắng.

NGỌC ANH dịch
Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.