“Giả bệnh” để duỗi.
Ở đây chủ yếu chỉ ra một số nguyên tắc có thể co có thể duỗi. Một là nguyên tắc “thừa ngoại”, cũng có nghĩa là nhân cơ hội ngoài sự việc để tìm một phương pháp tấn công.
Ví dụ như Việt vương Câu Tiễn, để báo thù Phù Sai nước Ngô, đã nhân lúc gặp gỡ chư hầu bến sông Hoàng Hà, quân đội tinh nhuệ của nước Ngô đã chạy cùng Phù Sai, chỉ còn lại tàn binh già yếu cùng Ngô thái tử ở lại giữ thành. Lúc này nhân cơ hội tấn công nước Ngô, giết chết thái tử chiếm luôn nước Ngô.
Một ví dụ khác, Tôn Trung Sơn lần đầu tiên lãnh đạo cách mạng cũng nhân cơ hội chiến tranh, lập tức đến Hawaii (Mỹ) để phát động quyên góp, đồng thời cũng có một cơ hội quý giá để tuyên truyền cách mạng, đó là vận động tích cực tuyên truyền chiến tranh Trung Nhật, và đã được viện trợ của nhiều người như Đặng Âm Lan, Đặng Đắc Chương, đủ để mua một loạt vũ khí đạn dược và lương thực trù bị.
Hai là nguyên tắc “thừa nội”, nghĩa là nhân cơ hội sự việc đang xảy ra, tiện thể phát động tiến công kẻ địch. Trong lịch sử, Trung Quốc đã từng bị mất nước do bị nước ngoài xâm lược.
Ví dụ Nguyên diệt Tống, Thanh diệt Minh đều là một sự thực mà ai ai cũng biết. Song biến cố 18/9/1931, Nhật Bản bên trong lợi dụng sự hỗn chiến trong nước của Trung Quốc và thiên tai hoành hành, bên ngoài nhân cơ hội Mỹ và các nước châu Âu đang để ý đến phương Đông, lợi dụng một loạt chính sách đã đạt được quyết định từ thời Minh Trị đế hòng đạt được lợi ích cho bản thân.
Thứ ba là “thừa tệ”, tức là nhân cơ hội chế độ kinh tế chính trị của đối phương đang suy tàn, đổ vỡ hoặc chủ trương và biện pháp kinh tế chính trị của đối phương không thể củng cố được nữa, không thể đoàn kết tinh thần nội bộ, phát sinh khuynh hướng làm phản hoặc dựa vào nhược điểm và một tổ chức hoặc khiếm khuyết về chiến lược...
Nói tóm lại, đối phương lâm vào tệ nạn nào hay mắc bệnh gì đều là chỗ dựa để bên ta thúc đẩy quá trình công kích.
Tam Quốc Ngụy triều cảnh sơ năm thứ ba, Ngụy Minh Đế chết, Tề vương Tào Vong kế thừa ngôi vị. Theo di chúc của Ngụy Minh Đế thì tướng quân Tào Sảng và thái uý Tư Mã Ý cùng chấp chính giúp vị hoàng đế trẻ tuổi.
Ban đầu, Tào Sảng do thấy Tư Mã Ý đức cao vọng trọng, lại là bậc tiền bối, mỗi lần có quốc gia đại sự đều không dám tự mình quyết định, đều mời Tư Mã Ý định đoạt. Sau này, để khoa trương thế lực, Tào Sảng vận dụng hết sức lực tâm trí của mình nhằm lũng đoạn quyền lực của Tư Mã Ý vào tay mình. Tư Mã ý không thể làm gì trước hành vi cưỡng quyền đoạt lợi của Tào Sảng vì hắn là Hoàng thân quốc thích. Thế là ông cáo bệnh về hưu, không màng chính sự để tránh sự công kích của Tào Sảng.
Song, Tào Sảng biết Tư Mã là người mưu mô tính toán nên vẫn không buông tha, cho dù ông ta đã cáo lão về hưu.
Chính sử năm thứ 9, tâm phúc của Tào Sảng là Lý Thắng được đảm nhận chức thích sứ Kinh Châu, Tào Sảng bảo Lý Thắng đến cáo biệt Tư Mã Ý, đồng thời nhân cơ hội thăm dò động tĩnh của ông ta.
Tư Mã Ý vừa hay Lý Thắng đến các biệt là đoán ngay được dụng ý của hắn. Ông để hai tì nữ dìu mình ngồi dậy. Sau khi Lý Thắng vào, Tư Mã Ý lấy quần áo, tay không ngừng run rẩy làm rơi cả quần áo xuống đất.
Tiếp đó, Tư Mã Ý chỉ vào mồm, ý là muốn uống nước. Tỳ nữ liền bưng đến một bát cháo. Khi ông ta húp cháo thì nước cháo hầu hết đều trào ra hai bên mép, rớt đây xuống ngực và chăn gối.
Lý Thắng thấy Tư Mã Ý bệnh tình trầm trọng như vậy thì giả vờ khóc rằng: “Bây giờ hoàng thượng còn nhỏ dại, thiên hạ đại sự còn phải dựa vào ngài xử lý. Tôi chỉ nghe ngài bệnh cũ tái phát, nào ngờ lại bị nặng đến như vậy”. Tư Mã Ý thở hắt ra một hơi nói: “Lão đã tuổi già sức yếu, sớm ra đi trong nay mai. Ngươi phải đến Tịnh Châu nhậm chức, Tịnh Châu lại rất gần chỗ người Hồ ở phía Bắc, người phải tự biết chăm sóc mình, phải cẩn thận một chút, ta e sau này không còn cơ hội thấy người nữa rồi”. Lý Thắng nghe thế vội nói: “Tôi được phái đi không phải đến Tịnh Châu”. Tư Mã Ý vẫn giả bộ mơ màng nói: “Ta nói là Tịnh Châu mà”. Lý Thắng nói lớn: “Tôi đi Kinh Châu chứ không phải Tịnh Châu”.
Tư Mã Ý lần này làm ra vẻ như nghe rõ rồi nói: “Lần này ta nghe rõ rồi, nơi ngươi sinh ra là Kinh Châu. Người đến đó phải biết tranh thủ lập công. Ta e không thể gặp lại ngươi lần nữa. Bây giờ, hãy cho hai đứa con của ta được kết bạn với ngươi”. Nói xong liền gọi hai anh em Tư Mã Sư và Tư Mã Chiêu ra kết bạn với Lý Thắng, mong sau này khi ông chết đi, Lý Thắng sẽ quan tâm chăm sóc, nói mãi nói mãi.
Kỳ thực, lúc đó sức khoẻ của Tư Mã Ý rất tốt, ông ta cố ý tỏ ra mắt mờ chân chậm, lú lẫn bệnh tật để che mắt Lý Thắng, mà Lý Thắng cũng chẳng hề biết mình bị qua mặt. Sau khi từ nhà Tư Mã Ý ra, lập tức đến gặp Tào Sảng bảo rằng: “Tư Mã Ý đã lẫn lộn hết cả, cháo cũng không ăn nổi, chỉ gà hoá cuốc, nhất định không còn sống được bao lâu nữa”. Tào Sảng nghe Lý Thắng hồi báo xong thì không còn đề phòng Tư Mã Ý nữa.
Mùa xuân năm thứ hai, nhà vua trẻ Tào Phương như thường lệ đến làng Cao Bình để tế lễ tổ tiên. Huynh đệ Tào Sảng cũng phải rời thành đi theo hộ giá. Bọn họ vừa đi, Tư Mã Ý lập tức rời khỏi giường bệnh, điều động binh mã trong thành chiếm kho vũ khí trước, khống chế thành đô. Sau đó thống lĩnh ba quân đánh tan một vùng.
Tư Mã Ý phái người đưa tin cho Tào Sảng biết rằng: “Trước kia, khi từ Liêu Đông quay về, tiên đế đã gọi ông, Tào Sảng, tiểu hoàng đế và ta ngồi chung ngai vàng, cầm tay ta tỏ vẻ lo lắng về tình hình quốc gia sau khi Ngài mất đi. Như hiện nay, Tào Sảng tướng quân đang quên mất lời dặn dò của tiên đế, làm rối loạn chế độ quốc gia, chuyển quyền đoạt lợi, phá hoại kỷ cương quân đội, đưa người thân tín của mình vào đội quân cấm vệ, khiến lòng người không phục mà còn thấy sợ hãi. Nay hoàng thái hậu lệnh cho ta bãi miễn chức của anh em Tào Sảng, đuổi về quê không được phép ở lại trong thành nữa. Nếu không sẽ xử theo quân pháp”.
Tào Sảng nhận được thư chân tay rụng rời. Đại ty Nông Hoàn Phạm khuyên Tào Sảng chiêu tập binh mã, thảo phạt Tư Mã Ý. Song Tào Sảng cho rằng Tư Mã Ý chỉ muốn ông ta giao nộp binh quyền chứ không có ý giết. Vả lại, gia quyến đều vẫn ở trong thành. Ông ta dù mất binh quyền vẫn có thể làm một phú ông phiêu diêu tự tại, nên không làm theo lời khuyên của Hoàn Phạm.
Tư Mã Ý chờ anh em Tào Sảng quay về nhà xong thì cho tám trăm dân công xây nhà bốn bên nhà Tào Sảng để giám sát động tĩnh của anh em nhà họ Tào. Tào Sảng không biết Tư Mã Ý sẽ xử lý mình như thế nào, liền viết cho ông ta một bức thư, nói trong nhà đã hết lương thực, xin được tiếp tế để thăm dò. Tư Mã Ý sau khi nhận được thư liền chuyến gạo thịt vào cho Tào Sảng. Tào Sảng thấy vậy nghĩ là Tư Mã Ý sẽ không làm hại mình nên trong lòng yên tâm. Song chính lúc này, Tư Mã Ý đã tiêu diệt hết toàn bộ thế lực của Tào Sảng trong chốn quan đình, sau đó ghép cho Tào Sảng tội danh làm phản, giết toàn bộ nhà họ Tào, con đường tranh ngôi vị của họ Tư Mã được bằng phẳng hơn,
Người có chí lớn, làm việc lớn thường có kế hoạch và sự sắp đặt vừa có thể cong vừa có thể thẳng, còn làm theo trình tự. Trình tự đó thường là: chí nguyện, ý đồ, kế hoạch, hành động, sức mạnh, hiệu quả. Không có ý chí lớn lao thì không thể có được ý đồ trong thời khắc siêu việt; không có ý đồ trong thời khắc siêu việt thì sẽ có những kế hoạch không gì sánh kịp; không có kế hoạch lớn lao này thì sẽ không có những hành động và sức mạnh kiên định, quả cảm. Nếu không như thế thì sẽ khó mà đạt được hiệu quả vĩ đại, từ xưa đến nay đều như vậy. Do đó, có thể nói kế hoạch là mẹ đẻ của hành động, mà hành động lại là nguồn gốc của thành công.
Đồng thời, trong một kế hoạch cao xa, mỗi một sự kiện đều có một kế hoạch riêng của nó, phân ra từng loại, làm từng phần một. Mà mỗi một kế hoạch lớn lại có biết bao nhiêu kế hoạch nhỏ với từng giai đoạn, mỗi một kế hoạch nhỏ đều có liên quan mật thiết với nhau và hỗ trợ cho nhau.
Giống như trong một cuộc chiến cần phải có một kế hoạch cụ thể, mỗi một chiến dịch lại phải có một kế hoạch riêng. Một quốc gia sau khi được thành lập cũng phải có một kế hoạch; mỗi ngành cũng vậy, ví dụ như kế hoạch xây dựng kinh tế chính trị, kế hoạch nông nghiệp, giáo dục, quốc phòng...
Trong kế hoạch còn có những kế hoạch nhỏ được phân biệt theo từng thời kỳ và chủng loại, một quốc gia cũng vậy, mà một con người cũng vậy. Một con người cần có kế hoạch cho cuộc đời mình, kế hoạch từng năm và kế hoạch từng ngày. Mỗi một sự việc cũng có kế hoạch của nó, sau đó đặt ra kế hoạch hành động. Thực hiện đúng lúc sẽ đạt được hiệu quả cao. Tư Mã Ý đã vạch từng bước như vậy, và mỗi bước tiến đều đạt được thành công.