Con người khi co thì phải nhẫn nại để đứng vững.
“Đại trượng phu báo thù mười năm chưa muộn”. Nói một cách đơn giản là cần phải biết căn cứ vào thời thế chờ thời cơ. Chờ thời cơ chứ không phải là chờ đợi một cách tiêu cực, phải trải qua gian nan thử thách khác thường, không ngừng tích lũy sức mạnh; cũng không phải rèn luyện võ công như các sơn lâm hào kiệt, mà là một kế hoạch lớn dựa trên chính sách nhà nước và sức mạnh của nhân dân. Dân giàu nước mạnh, binh lực hùng hậu, cho dù cơ hội đã đến nhưng cũng phải chờ đến khi binh lực, lòng dân của đối phương suy yếu đến một mức độ nhất định, chờ đến khi đối phương không thể là địch thủ của mình nữa. Lúc này mới thực sự là cơ hội tốt. Cách chờ đợi thời cơ như vậy, tuyệt đối không được bỏ qua, lúc này ra tay báo thù nhất định sẽ thành công.
Câu Tiễn luôn ôm mối nhục ở núi Kê, muốn xây dựng thành quách tại đây, gây dựng lại đô thành, liền giao trọng trách này cho Phạm Lãi. Phạm Lãi ngày đêm quan sát nghiên cứu địa lý thiên văn, thiết kế ra một tòa thành mới, bao quanh lòng núi Kê. Xây dựng một lầu phi Dực trên núi Ngọa Long phía Tây Bắc, tượng trưng cho Thiên môn (cổng trời), đồng thời đào một hang đá phía Đông Nam gọi là Địa hộ. Tường thành kéo dài hàng chục lý nhưng lại giữ lại một lỗ thủng phía Tây Bắc gọi là: “Đã thần phục nước Ngô, không lấp kín con đường cống hiến”. Thực ra cũng chỉ là để tiện cho việc sau này tiến lấy Cô Tô.
Mất một tháng rưỡi, thành mới cũng đã hoàn thành, đột nhiên một đêm trong thành bỗng nổi nên một ngọn núi nhỏ, rộng khoảng mấy mét, nhìn giống hình một con rùa, phía trên cây cỏ um tùm, có người nghĩ đó là núi Đông Vũ Lang Nha không biết tại sao lại bay đến đây. Phạm Lãi tấu: “Thần đã nghiên cứu kỹ thiên văn và địa lý khi xây tòa thành này, nay trời giáng Côn Lôn xuống, chẳng phải dự báo trước rằng Đại Việt sẽ xưng bá chư hầu sao? Việt vương rất vui mừng đặt tên cho mỏm núi đó là Phi Lai Sơn, còn gọi là núi con rùa, trên đỉnh còn xây dựng một linh đài ba tầng lầu để làm nơi quan sát.
Quy chế hoàn tất, Câu Tiễn chuyển vào thành mới, nói với Phạm Lãi: “Ta thực sự không có đức, đã để nước mất nhà tan, làm nô lệ cho nước Ngô. Nếu không có sự giúp đỡ của ông, chắc sẽ không có được ngày hôm nay”. Phạm Lãi trả lời: “Đó là nhờ phúc của đại vương, thần có công gì đâu, chỉ cần đại vương không bao giờ quên những ngày tháng nếm mật nằm gai, sẽ có một ngày khi nước Việt ta hưng thịnh, thù với nước Ngô nhất định phải trả”. Việt vương nghe xong thì rất vui, phong cho Phạm Lãi làm Tể tướng kiêm Đại tướng quân thống lĩnh quân đội; lại phong Văn Chủng và Ký Nhiên làm Đại tư mã, cùng nhau phụ trách chính trị, tôn trọng hiền tài, kính trên nhường dưới. Trên dưới nước Việt đều đồng lòng ủng hộ.
Câu Tiễn sau khi đích thân nếm phân, lúc nào cũng cảm thấy mồm có mùi thối, Phạm Lãi tìm được một loại rau quý ở trên núi Thành Bắc gọi là nhung có vị ngọt mát, dâng lên cho Câu Tiễn, đồng thời lệnh cho văn võ quần thần cùng phải ăn.
Câu Tiễn nóng ruột muốn báo thù, ngày đêm lao tâm khổ tứ trằn trọc. Ông sai người lấy củi chất thành đống cao, đêm đêm ngủ ở trên, không cần đệm, còn sai người treo một quả mật ở chỗ nằm để mỗi khi thấy bản thân muốn hưởng lạc, lại lấy ra để nếm.
Phạm Lãi nói với Câu Tiễn, được hay mất chính là nhờ cách thống trị ôn hòa. Câu Tiễn liền truyền cáo thị: “Trẻ lấy vợ trẻ, già lấy vợ già, nữ mười sáu chưa lấy chồng, nam hai mươi chưa lấy vợ, bố mẹ sẽ bị xử tội, phụ nữ có thai phải sinh, sinh con trai tặng một bình rượu lớn nhất khuyển, sinh con gái ban tặng một bình rượu nhất mạch; sinh ba người con nhà nước nuôi hai, sinh hai người con nhà nước nuôi một; nhà có người chết, quan địa phương sẽ giúp đỡ”. Chưa hết, mỗi lần Câu Tiễn ra ngoài đều đem theo một xe cơm canh, gặp trẻ em đều đứng lại cho ăn và hỏi han tên tuổi? Vào vụ mùa cũng tự mình cầm cày, vợ tự mình dệt vải, đồng cam cộng khổ với nhân dân. Bảy năm liền không thu thuế, ăn uống đạm bạc, trang phục giản dị.
Nước Việt dần dần mạnh lên, đã sắp có thể xưng bá thiên hạ, thế là đưa quân sang nước Ngô báo thù. Chỉ trong một đêm, Phạm Lãi âm thầm dẫn tả quân hạ trại cách doanh trại quân Ngô không đến mười dặm, Văn Chủng chỉ huy hữu quân ngược sống chừng năm, sáu dặm phục chờ quân Ngô. Câu Tiễn đích thân thống lĩnh đạo quân ở giữa đánh trống khua chiêng như muốn xông thẳng vào doanh trại quân Ngô.
Phù Sai nghe tiếng trống trong đêm rất khó đoán biết thực hư, chỉ sai mấy vạn cung thủ chống cự phía trước, đồng thời cho người đốt lửa chuẩn bị đánh đêm. Khi lửa vừa bừng sáng, từ hai bên hai, ba vạn cung thủ của Văn Chủng và Phạm Lãi tiến vào giết vô số quân Ngô. Câu Tiễn lập tức đưa quân vào, tam quân hợp sức uy lực vô song. Lúc đó trời lại chưa kịp sáng, Phù Sai chỉ thấy bốn bên đều là quân Việt, không dám đánh trả, liền dẫn quân Ngô tháo chạy. Câu Tiễn thống lĩnh ba quân đuổi theo, đánh liền ba trận khiến quân Ngô tan tác. Danh tướng dưới trướng Phù Sai là Cơ Tào, Tư Môn Sào đều chết trận cả. Phù Sai thu thập tàn binh, lẩn vào thành Cô Tô đóng cửa không dám ra, Câu Tiễn ra lệnh xây một toà thành bên ngoài Cô Tô, gọi là thành nước Việt, gây khốn đốn cho nước Ngô.
Sau ba tháng, lương thảo ở thành Cô Tô đã cạn kiệt. Phù Sai không còn cách nào khác bèn cho tìm Bá Thiều đi cầu hoà, nhưng Bá Thiều cáo bệnh không chịu đi. Phù Sai đành phái Vương Tôn Lạc cởi trần bò ra ngoài thành vào thành nước Việt cầu kiến Câu Tiễn nói: “Quốc vương Phù Sai của chúng tôi trước kia đã đắc tội lớn đối với Đại vương, Đại vương Phù Sai không dám ngược lại ý trời, xin được cầu hoà, lập tức quay về nước Ngô. Lúc này, Đại vương cho quân đánh nước Ngô, Đại vương Phù Sai cầu mong Đại vương bỏ qua chuyện cũ, chúng tôi nguyện được làm quân thần của nước Việt!”. Câu Tiễn không nói gì, Phạm Lãi trả lời: “Đại vương ta ôm mối hận đã hơn mười năm, nay khẳng định đã chiến thắng, sao có thể buông tha dễ dàng?”. Không chịu giảng hoà, đuổi Vương Tôn Lạc đi. Vương Tôn Lạc còn quay lại bảy lần đều bị Văn Chủng và Phạm Lãi đuổi đi. Câu Tiễn không dám kéo dài thời gian, cho quân tấn công vào thành.
Lúc này, Bá Thiều tự nguyện dâng thành, còn dẫn quân Việt vào Cô Tô. Phù Sai cùng Vương Tôn Lạc và các vương tử khác dắt díu nhau tháo chạy, không quản ngày đêm cũng tới được Cán Tuỵ, Câu Tiễn và Phạm Lãi dẫn một đội quân tinh nhuệ nhất để đuổi theo bắt sống Phù Sai. Văn Chủng hộ tống phía sau.
Phù Sai viết thư buộc tên vào bắn vào doanh trại quân Việt, quân lính bèn dâng lên cho Văn Chủng và Phạm Lãi đọc. Thư viết: “Cáo thỏ chết thì chó săn không dùng đến cũng bị nấu chín. Từ xưa đến nay vẫn vậy. Nước địch bị tiêu diệt thì mưu thần tất mất mạng, tướng quân sao không chừa cho Ngô một đường sống, tự để cho mình một đường rút lui?”
Văn Chủng đưa thư trả lời: “Nước Ngô có sáu sai lầm: thứ nhất là giết chết trung thần Ngũ Tử Tư; hai là tin lời xu nịnh của Bá Thiều; ba là Tề và Lỗ không có tội tình gì nhưng vẫn đánh chiếm họ; bốn là hai nước Việt và Ngô đều có ý xâm chiếm nhau; năm là nước Việt giết tiên vương nước Ngô nhưng Ngô không những không báo thù mà còn thả hổ về rừng; sáu là đam mê tửu sắc mà sao nhãng việc triều chính, sở thi vô đạo. Với sáu lỗi lầm đó, không mất nước thì còn gì nữa. Năm đó, Trời thưởng Việt cho Ngô, Ngô không chịu lấy, giờ đến đây lại thưởng Ngô cho Việt, Việt không dám trái lại ý Trời”.
Phù Sai đọc xong thư nói: “Ta không bằng Câu Tiễn, quên mất mối thù giết cha, thực tế không phải là một đứa con hiếu thảo. Đây thực sự là trời đã bỏ rơi nước Ngô rồi!”
Vương Tôn Lộ nói: “Đại vương, thần xin được sang doanh trại nước Việt cầu hoà lần nữa”. Phù Sai gật đầu, rút ra thanh bảo kiếm bên người, chặt đứt bàn tay phải, nói với Vương Tôn Lộ: “Lần này người đi lấy bàn tay làm tin, ta không muốn phục quốc, chỉ xin nước Việt nương tay, đời đời kiếp kiếp nguyện đi theo nước Việt không dám có mộng tưởng gì cả”.
Vương Tôn Lộ khóc từ biệt Phù Sai, đem theo bàn tay đến doanh trại nước Việt. Phạm Lãi và Văn Chủng đã dặn dò binh lính trước, ngăn không cho Vương Tôn Lộ vào tiếp kiến. Vương Tôn Lộ đứng khóc mất ba ngày, mau chóng hồi báo. Câu Tiễn từ xa nhìn thấy dáng sứ giả của Phù Sai đang bị đuổi đi, lại nghe nói Phù Sai chặt đứt bàn tay, không cầm lòng được bèn cho người nói với Phù Sai rằng: “Ta niệm tình quân vương xưa kia tha cho ông, cấp cho ông một mảnh đất ở phía Đông cùng năm trăm người hầu hạ, có được không?” Phù Sai than rằng: “Đại vương chiếm được nước Ngô, nước Ngô nằm trong tay đại vương. Nếu dẹp bỏ xã tắc nước Ngô, phá bỏ đền thờ tổ tiên của ta thì có năm trăm người hầu hạ để làm gì? Ta già rồi, không thể làm gì được nữa, chỉ chờ chết thôi”.
Sứ giả nước Việt nói với Câu Tiễn. Câu Tiễn chờ một thời gian dài vẫn chưa thấy Phù Sai tự sát liền nói với Phạm Lãi và Văn Chủng: “Hai vị tướng quân thấy có nên giết Phù Sai không?” Phạm Lãi nói: “Là phận thần tử, không dám trái lệnh vua, xin đại vương ban lệnh. Ý trời đang thuận, không nên chần chừ”. Câu Tiễn đành rút ra thanh bảo kiếm, đứng trước ba quân, cho người nói với Phù Sai rằng: “Trên thế gian này không có bậc quân vương nào sống được mãi mãi, người rốt cuộc cũng phải chết. Vậy thì hà tất phải để quân Việt ra tay giết?” Phù Sai cho đốt lửa cháy hừng hực than rằng: “Ta chẳng còn mặt mũi nào xuống dưới kia gặp Ngũ Tử Tư, chỉ mong tự thiêu, chết là hết!” liền rút thanh bảo kiếm nhảy vào đống lửa tự tử. Vương Tôn Lộ và Vương Tử Địa cũng rút kiếm tự sát. Câu Tiễn chiếm được Cán Tuỵ để chư hầu lễ bái Phù Sai xong thì quay lại Cô Tô.
Cơ hội đối với những người ôm nỗi nhục muốn báo thù quả là quan trọng!
Thiên Huyền Tử nói: “Người thông minh nhìn thấy cơ hội, còn người ngu dốt thì không. Người thông minh biết vận dụng cơ hội, còn người ngu dốt thì không”. Cũng giống như sự lợi hại được mất của việc chờ đợi, mọi thứ đều rõ ràng, ai cũng có thể nhìn thấy mới có thể nắm cơ hội mà tiến hành, phải nắm được cơ hội như vậy thì mới đạt được thành công, như thế là không hổ thẹn với thánh nhân triết sĩ rồi! Cách làm của các bậc thánh nhân triết sĩ nằm ở chỗ có thể thấy những trí tuệ nhỏ bé, có thể cầu những thứ vô hình, có thể hoàn thành mà không để lại dấu vết. Do đó mới nói những người biết tận dụng cơ hội là những người có khả năng tiên đoán như thần. Đây chính là “nguyên lý vận dụng cơ hội”. Do đó, nó đóng vai trò vô cùng quan trọng trong sự nghiệp, có thể nói đây là một sự thật không thể phủ nhận.
Trên đời chẳng có ai là không thể trở thành lãnh tụ, chỉ là có nhìn ra được vấn đề trọng điểm này hay không. Khương Đại cũng đã từng nói với Chu Văn Vương rằng: “Từng giọt nước nhỏ chảy không ngừng sau này sẽ có thể trở thành sông. Những đốm lửa nhỏ nếu không dập tắt có thể trở thành một đám cháy rừng rực, Cành lá thừa hai bên cây nếu không cắt bỏ thì rìu có tốt thế nào cũng không chặt được xuống”. Quản Trọng nói: “Hãy phòng trừ khi tai hoạ còn chưa ập xuống”. Đây đều là những kinh nghiệm đúc kết trong quá trình làm việc, lập nghiệp, trị quốc và trị thiên hạ của các bậc thánh hiền thời xưa, không thể không nghiên cứu kỹ càng những nguyên tắc này.
Chu Văn Vương luôn luôn cẩn thận tỉ mỉ, sau khi lên ngôi đêm nào cũng cảnh giác. Khổng Tử luôn thận trọng, dè dặt. Gia Cát Lượng có được sự nghiệp cũng do cả đời làm việc thận trọng. Công việc không chia lớn nhỏ, vật không phân biệt to hay bé đều cần chú ý, như thế cuộc sống sẽ rất ít khi bị mắc sai lầm. Do đó, chúng ta làm việc gì dù to hay nhỏ cũng không nên lơ là, không được thấy hoa nhỏ thì bỏ qua, việc tốt nhỏ thì không làm.
Núi có thể rất cao nhưng cũng chỉ là từng hòn, từng hòn đất, từng hòn, từng hòn đá tích lại mà thành. Sông có thể rất rộng nhưng cũng chỉ là từng giọt nước tích tụ lại mà thành. Khổng Tử đã từng nói về sự hưng thịnh của Thương Thang vương, Chu Võ vương rằng: “Không phải chỉ làm một việc tốt là có thể xưng vương”; Sự thất bại của Hạ Kiệt, Ân Trụ cũng chẳng phải là làm một điều ác mà có thể dẫn tới diệt vong.