Văn Hóa Giao Tiếp Ứng Xử - Biết Co Biết Duỗi

Lượt đọc: 1378 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
93
Áo Vải Ấm, Rau Hẹ Thơm, Quả Bầu Làm Lương Thực Nửa Năm

❊ ❊ ❊

Lấy tiết kiệm để co, lấy biết đủ để duỗi.

Tôn sùng tiết kiệm, xem thường sự xa xỉ là phẩm chất tốt đẹp truyền thống được đúc kết trong nền văn hóa Trung Quốc. Lão Tử cho rằng “kiệm” là một trong ba điều quý. Khổng Tử cho rằng cái gốc của “lễ” và sự xa xỉ của nó cũng là “kiệm”. Tuân Tử nói: “Túc quốc chi đạo, tiết dụng du nhân” (cái đạo để làm cho nước giàu ấy là tiết kiệm để cho dân sung túc). Mặc Tử nói: “Tiết kiệm thì thịnh, phóng túng thì tàn”. Những lời giáo huấn của người xưa rất có ích đối với cả hiện tại và tương lai. Đương nhiên, sự tiêu dùng ở mức độ thích hợp vẫn là cần thiết. Tiết kiệm nhưng không keo kiệt cần phải trở thành định hướng cho giá trị xã hội.

Lấy phẩm chất tiết kiệm để tu thân thì sẽ không phải lo lắng gì nữa. Lấy tiết kiệm để xử lý sự vụ thì sẽ không có những yêu cầu quá mức nữa. Trong “Dịch Kinh Phủ Quái Tượng” có viết: “Quân tử lấy phẩm chất tiết kiệm để khắc phục khó khăn”, quẻ bói này chẳng phải nói là dựa vào phẩm chất tiết kiệm để có thể tu dưỡng bản thân, như thế sẽ không phải lo buồn gì cả đó sao?

Phạm Nghiên Phu nhắc nhở đệ tử: “Chỉ có tiết kiệm mới có thể khiến người ta thanh liêm. Chỉ có nhân oán mới có thể làm người ta có sự tu dưỡng đạo đức”. Thời Ngũ Đại, Vương Phác nói với thế gia: “Cung kính, tiết kiệm thì sẽ có thể làm dồi dào thêm tài sản của bạn”.

Thang Bân, người Châu Tuy, Hà Nam (nay là huyện Tuy), tên chữ là Khổng Bá, hiệu là Tiềm Am, là tiến sĩ đời Thuận Trị, làm quan binh bị ở huyện Đồng Quan, sau từ quan theo Tôn Kì học về chính trị. Năm 1678 sau Công Nguyên, tức năm Khang Hy thứ 17, ông được tiến cử làm bác học nho khoa, sau nhậm chức tuần phủ Giang Tô rồi chuyển làm lễ bộ thượng thư bộ lễ, cuối cùng đổi về bộ công, chẳng bao lâu sau thì ốm chết.

Thang Bân đối với người rất thành thực, từ năm Thuận Trị thứ 9 (năm 1652 sau Công Nguyên) trở về sau, mười ba năm dạy học ở Hàn Lâm Viên, ông đã truyền thụ những tấm gương tuẫn nạn vì nước của các vị đại thần triều Minh vào sử sách nhà Thanh, lại viết rất chân thực, không có chút nào giấu diếm. Vì thế mà đại thần nội các Kim Chi Hậu, Phùng Thuyên đã hai lần công kích ông. Thuận Trị triệu riêng ông đến, tự mình thẩm duyệt bản thảo, an ủi ông một hồi. Thang Bân không vì có người đụng chạm mà bẻ cong ngòi bút, đây là điều thứ nhất. Khi nhậm chức tuần phủ Giang Tô, đúng lúc thánh tổ Khang Hi đi tuần du phía Nam, Tổng đốc Giang Tô mấy lần muốn dỡ nhà dân xây đường cho vua đi, Thang Bân kiên quyết phản đối. Sau khi Khang Hi đến Giang Tô đã rất khen ngợi Thang Bân, nói: “Việc này làm rất tốt, rất hợp với tấm lòng yêu dân của trẫm”. Khang Hi còn ban ngự thiện cho Thang Bân làm phần thưởng khích lệ. Từ đó có thể thấy, Khang Hi khen thưởng người khác rất thật lòng, vì đất nước mới ổn định, thu phục lòng dân là điều vô cùng cần thiết, là một quân vương sáng suốt, Khang Hi đã nghiệm rõ điều này.

Lòng yêu dân của Thang Bân không chỉ có vậy, một lần nọ có ty muốn gửi công văn báo cáo trong ao hồ có hoa sen. Thang Bân vì chuyện này mà phản đối, bọn bộ hạ nói rằng việc này ngoại lệ có thể tuân theo, Thang Bân liền phản bác: “Lệ là do người tạo ra, nói rộng một phân tức là dân chúng được lợi một phân. Hơn nữa, không phải là năm nào cũng có thu hoạch, một khi đã báo lên cấp bộ thì sẽ trở thành định mức chắc chắn, có muốn bỏ đi nữa cũng khó, vậy không phải là làm khổ dân chúng sao?”.

Sự thanh liêm của Thang Bân thì ai cũng thấy, khi đến Giang Tô nhậm chức tuần phủ, vợ con ông đều mặc áo vải, hành lý đơn giản như kẻ hàn sĩ. Mỗi bữa chỉ có một món rau hẹ. Một hôm, Thang Bân đang xem sổ mua đồ ăn, thấy trên đó có viết một con gà vào một hôm nào đó thì rất ngạc nhiên bởi vì ông ta nhớ là mình chưa từng ăn thịt gà. Hỏi người làm trong nhà thì mới biết là con trai của mình bảo đi mua. Thang Bân rất giận, lập tức gọi con lại mắng: “Con nói xem, gà ở Tô Châu lẽ nào lại rẻ hơn ở Hà Nam? Nếu con muốn ăn gà thì để ta quay về. Trên thế gian này không có ai ăn rau mà không làm được việc lớn”. Vì vậy, bắt con trai quỳ trước sân học thuộc “những lời giáo huấn của Chu Tử Gia”, lại còn phạt đòn người nô bộc làm không nghiêm kia và đuổi về quê. Khi Thang Bân rời khỏi Tô Châu, đồ đạc mà ông mang theo chỉ có duy nhất là bộ sử hai mươi tư tập. Thang Bân nói với những quan viên đến tiễn mình rằng: “Giá sách ở Tô Châu rẻ cho nên tôi mua”.

Sau khi Thang Bân từ tuần phủ tới đại ti không, ở kinh thành lại càng khốn khó, thuê nhà tận trong ngõ nhỏ xa xôi, mùa đông chỉ có một chiếc áo khoác da dê. Mùa đông vào chầu thì phàm là người quen biết hay không quen biết Thang Bân đều nhìn ông ta và nói: “Người mặc chiếc áo khoác da dê chính là Thang Thượng thư”. Sau khi Thang Bân chết, nằm trong áo quan, bên trên mặc chiếc áo khoác tơ rách, bên dưới mặc chiếc quần vải màu nâu, gia nhân xem di vật của ông thì thấy chỉ duy nhất có tám lượng bạc Thái trong ống trúc. Khi đó, những quan viên đến phúng viếng không ai không rơi lệ, Dư Nguyên Văn ở Côn Sơn lập tức quyên hai mươi lượng bạc mới có thể đem đi chôn được.

Lúc Thang Bân mới từ các học thăng lên tuần phủ Giang Tô, trước khi đi ông đến phủ Vương Ngư Dương, Vương Ngư Dương mới nói với ông rằng phụ nữ, người tốt đến chùa thắp hương, nên ngăn chặn phong tục này. Thang Bân cho rằng kiến nghị này rất hay, sau khi nhậm chức liền ra tay, những tập tục xã hội nhất thời có sự chuyển biến tốt. Đến khi Thang Bân chuyển từ tuần phủ lên Thượng thư bộ lễ, lúc sắp rời khỏi Giang Tô liền dâng sớ lên Khang Hi, kiến nghị phải dỡ bỏ các miếu Ngũ thông ngũ hiển, Lưu Mạnh tướng quân, Ngũ Phương hiền thánh. Sau khi thánh dụ đến nơi, Thang Bân sai người dỡ bỏ miếu từ, vứt thần tượng Ngũ thông xuống hồ và khắc dụ chỉ trên một hòn đá ở núi Thương Phượng. Trước lúc đó, người dân núi Phương Thượng đào đất đã từng đào được một bia đá, bên trên có viết: “Núi thịt biển rượu, gặp Thang thì bại”, không biết là tấm bia đá này từ đâu tới?

Thang Bân quản lý, sắp xếp Chu Lý Học, cũng không bỏ phí học thuyết của Vương Thủ Nhân, đề xướng “sức khoẻ là trên hết”. Khi ông nhậm chức phó sứ ở Đồng Quan, ở đó có một người tên là Lôi Tử Lâm, nổi tiếng về tinh thông triết học. Những lúc việc công rỗi rãi, Thang Bân thường đến thăm ông ta, cùng nhau trao đổi rất tâm đắc, trong lòng vô cùng ngưỡng mộ. Ngoài ra, ông rất quan tâm ủng hộ những người hiền tài. Thái thú Thường Châu tên là Tổ vào triều hội chính sau khi mất chức, Thang Bân lại dâng sớ xin giữ ông ta lại. Tổ vào triều sinh lòng cảm kích, đã làm một chiếc áo khoác để tặng Thang Bân nhưng rất lâu không dám nói ra điều đó, cuối cùng vẫn là để tự mình mặc.

Những dục vọng về vật chất cuộc sống thì không biên giới, nên lấy tinh thần “tự biết đủ” mà cân đối. Ở những mặt khác của cuộc sống xã hội, ví như có thể đối đãi với mình một cách chính xác cũng phải chú ý biết đủ mà điều tiết mới được. Trong đối nhân xử thế, để dục vọng vật chất của cuộc sống đạt đến mức “biết đủ thì không phải chịu nhục” là điều tương đối dễ dàng đạt được. Làm thế nào để đối xử với bản thân mình một cách chính xác, khi tài năng của bản thân có thể phát huy tới mức khiến người ta khâm phục, thì thường phát triển phía trước không phải là nên suy nghĩ xem làm thế nào để người ta mãi mãi đồng thanh tán dương mình, mà là nên để người ta đề xuất những ý kiến khác nhau và từ đó chọn ra ý kiến chính xác nhất.

NGỌC ANH dịch
Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.