Giả dương là co, đánh vào chỗ lười là duỗi.
Con chim ưng đứng ở đó trông như đang ngủ, con hổ đang đi có dáng như ốm. Đó chính là thủ đoạn của chúng trước khi chuẩn bị vồ mồi. Thời xưa có âm mưu: “Giả săn để ăn hổ”. Dùng kế này cho những đối thủ mạnh. Trước mặt đối thủ, cố gắng co hết móng vuốt của mình lại như một kẻ đi săn “ngu ngốc”. An Lộc Sơn rất giỏi nghệ thuật này, bề ngoài thì nhất mực thuận theo Đường Minh Hoàng, tạo trạng thái như nô bộc cung kính, thậm chí còn xưng Dương quý phi nhỏ hơn cả mình làm mẹ, co mình càng hay càng tốt. Nhưng một khi thời cơ chín muồi thì không chỉ có thể chén cả cha mẹ nuôi, mà quan trọng hơn là chén cả giang sơn nhà Đường.
Ngày 9 tháng 11 năm Thiên Bảo thứ 14 đời Đường Huyền Tông (năm Công Nguyên 755), An Lộc Sơn lấy tên của Dương Quốc Trung dẫn quân sở bộ và một số quân của các dân tộc thiểu số gồm hơn mười vạn người, trên danh nghĩa là hai mươi vạn người từ Phạm Dương (nay là Bắc Kinh) nhanh chóng đi chinh phạt phương Nam. Những nơi mà đại quân đi qua, tuyệt đại đa số các châu huyện đều trông thanh thế mà tan rã hoặc đầu hàng, hoặc chạy trốn, hoặc bị giết, không có đến một chút khả năng chống cự. Tháng 12, An Lộc Sơn đã đến Linh Xương (nay là Tây Nam huyện Hoạt, tỉnh Hà Nam), lợi dụng cơ hội nước đã đóng băng để nhanh chóng qua Hoàng Hà, chống Trần Lưu, chiếm Vinh Dương, tiến thẳng đến ép Hổ Lao (nay là Ký Thuỷ - Hà Nam).
Đến tận lúc này, An Lộc Sơn mới gặp trở ngại của Triều Đường do Phong Thường Thanh dẫn đầu sáu vạn quan quân. Nhưng những quan quân do Phong Thường Thanh dẫn đầu đều là quân trung tập, là những tân binh chưa qua tập luyện nên không tránh được sự chém giết của quân thiết kỵ của An Lộc Sơn. Phong Thường Thanh bị đại bại ở Hổ Lao, sau đó lại thua trận ở ngoài thành Lạc Dương, lần thứ ba thua trận ở của Đông thành Lạc Dương. Trăm chiếc thuyền đành phải lại để tiến đến hợp quân với Cao Tiên Chỉ ở Thiểm Tây, bỏ thành nhượng đất, rút về Đồng Quan, ý đồ dựa vào nơi hiểm yếu để chống cự, đề phòng quận An tấn công vào Trường An. Đường Huyền Tông lòng nóng như lửa đốt quyết định phản công, nên tức giận chém luôn Phong Thường Thanh và Cao Tiên Chỉ do dám rút lui tránh địch. Một mặt phái tướng Ca Thư Hàn dân ba vạn quân tiến về Đồng Quan để thay, một mặt lại sắc lệnh cho thiên hạ các nơi cùng tiến quân, cùng hội lại ở Đông Đô Lạc Dương.
Vốn An Lộc Sơn định từ Lạc Dương tấn công vào Đồng Quan để tiện chiếm Tây Lương Trường An, lật đổ triều Đường. Không ngờ rằng quân dân Hà Bắc dưới sự kêu gọi của Nham Ngai Khanh và Nham Chân Khanh đã vùng lên chống lại, khí thế ngút trời, cắt đứt mối liên hệ giữa quân An ở Lạc Dương và sào huyệt cũ ở Phạm Dương. Thêm vào đó hai vị đại tướng là Lý Quang Chúc và Quách Tử Nghi đã kịp thời dẫn quân phương Bắc rời Cảnh Thinh, liên kết với quân dân Hà Bắc đang đầy khí thế, tạo nên mối đe doạ rất lớn đối với quân An. An Lộc Sơn đành phải lui về Lạc Dương bàn bạc lại với các thuộc hạ, phái mãnh tướng Sử Tư Minh về cứu Hà Bắc, lệnh cho con là An Khánh Tự tấn công để chiếm Tuyên Quan. Nhưng quân dân Hà Bắc, đặc biệt là danh tướng Lý Quang Chúc, Quách Tử Nghi túc trí đa mưu, anh dũng thiện chiến làm Sử Tư Minh bị thất bại liên tiếp. Còn Ca Tư Hàn lại dựa vào sự hiểm trợ tự nhiên của Đồng Quan, chỉ cố thủ không ra, quân An không có cách nào tiến về phía Tây. Cuối cùng, triều đình cũng ổn định được thế trận, có cơ hội ưu thế điều quân để diệt địch. An Lộc Sơn phía trước bị chặn bởi Đông Quan, phía sau bị cắt đường rút lui, tuy không đuổi kịp hoàng đế Đại Yên ở Lạc Dương, nhưng thực tế vẫn lo lắng khôn cùng, không biết làm thế nào.
Chẳng ngờ rằng, trong khi An Lộc Sơn đang ngày đêm lo lắng thì Đường Huyền Tông muốn nhanh chóng dẹp quân phản loạn nên nghe và tin theo tình báo phiến diện của Dương Quốc Trung, hạ lệnh cho Ca Tư Hàn nhanh chóng ra khỏi Đông Quan để tấn công tiêu diệt quân An. Ca Thư Hàn đành phải bỏ nơi hiểm trở này để mạo hiểm tấn công. Mười vạn tướng sĩ quân Đường lập tức bị quân An mai phục. Nơi lá chắn của Trường An đã rơi vào tay quân phản loạn.
Đông Quan thất thủ, Trường An loạn hết lên. Đường Huyền Tông vốn tức giận không thể kìm được, nóng vội muốn nhanh chóng dẹp quân phản nghịch thì lúc này thần trí tiêu tan, chỉ kịp kéo chị em Dương quý phi và con cháu hoàng tộc ngay đêm đó chuồn vội ra khỏi Trường An, chạy trốn về Tây Thục. Tháng 6 năm Công Nguyên 765, An Lộc Sơn lại nhẹ nhàng đoạt được Tây Kinh Trường An. Đây chính là điểm mốc làm triều Đường từ đỉnh của sự cường thịnh rơi xuống vực thẳm của sự suy thoái, thất bại - giai đoạn thứ nhất của “loạn An sứ”.
Kẻ địch phòng bị lơ là, tất tư tưởng tê liệt, ý chí chiến đấu tiêu tán, chỉ huy bất lực, hợp đồng không tốt, phản ứng chậm chạp, sức chiến đấu yếu. “Thừa lúc lợi là mà tấn công chỗ lười” chính là vào thời cơ đó bất ngờ tấn công mãnh liệt kẻ địch, khiến kẻ địch trở tay không kịp, thần trí hỗn loạn, mất khả năng đề kháng. Nhưng trong trường hợp bình thường, quân địch sẽ không tê liệt lơ là. Do vậy, trước khi tấn công mãnh liệt thường phải thông qua “giả âm hành dương” để mê hoặc quân địch, làm địch bị tê liệt, để mình lấy sức. “Dương” là công khai bộc lộ, “âm” là ngụy trang che giấu. “Giả dương hành âm” chính là dùng hành động công khai để che đậy ý đồ và hành vi ẩn giấu...
Trước khi An Lộc Sơn nổi dậy công kích đã phải dùng thời gian đằng đẵng mười năm để thi hành kế sách “giả dương hành âm”.
“Giả dương” của An Lộc Sơn chính là cố ý có vẻ chân chất, trung thực, giành được sự tin tưởng tuyệt đối của Đường Huyền Tông, không phòng bị một chút gì. Năm Công Nguyên 743, An Lộc Sơn đảm nhiệm chức Bình Lộ tiết độ sứ, khi nhập triều, Đường Huyền Tông thường tiếp kiến ông ta, đặc biệt ưu đãi. Nhân cơ hội này, ông ta nói: “Năm ngoái, ở Dinh Châu có một bầy côn trùng đến phá hoại hoa màu, thần lập tức thắp hương cầu trời rằng: “Ta nếu lo lắng không yên thì sẽ không trung với vua, nguyện để côn trùng ăn tim của mình, nếu không xin ngài nhanh chóng đuổi côn trùng đi”. Thần vừa cầu xong thì lúc đó có hàng đàn chim bay từ phương Bắc tới, côn trùng bị giết hết. Việc này chứng tỏ chỉ cần vi thần thành tâm dâng hiến sức lực thì ông trời tất nhiên sẽ phù hộ. Phải viết chuyện này vào sử sách”.
Lời nói hoang đường như vậy vốn rất đáng buồn cười, nhưng do An Lộc Sơn giỏi xu nịnh, Đường Huyền Tông tin và cho là thật nên càng tin rằng ông ta là người chân chất trung thực. An Lộc Sơn là con lại của dân tộc thiểu số Đông Bắc. Ông ta thường nói với Đường Huyền Tông: “Thần sinh trưởng tươi tốt, được hưởng hoàng ân, được sự sủng ái vinh hoa rất mực, tự hổ thẹn mình ngu xuẩn, không đủ sức đảm nhiệm, chỉ có dùng thân mình chết cho đất nước để báo hoàng ân”. Đường Huyền Tông rất vui mừng. Một lần, vừa đúng lúc có thái tử ở đó, Đường Huyền Tông lệnh cho An Lộc Sơn vào gặp. An cố ý không bái, thị vệ trước điện hỏi: “Lộc Sơn gặp điện hạ cớ gì không lễ?” An giả vờ kinh ngạc hỏi: “Điện hạ xưng thế nào?” Đường Huyền Tông cười nói: “Điện hạ tức Hoàng thái tử”, An hỏi lại: “Thần không biết lễ nghi của triều đình, Hoàng thái tử là chức quan gì?” Đường Huyền Tông cười lớn nói: “Sau khi trẫm trăm tuổi, lúc đó sẽ nhường ngôi hoàng đế, người được nhường ngồi đó được gọi là Thái tử”. Lúc này An Lộc Sơn mới ra vẻ tựa như vừa tỉnh ngộ, nói: “Ngu thần chỉ biết bệ hạ, không biết có Hoàng thái tử, tội đáng vạn lần chết”. Đồng thời quay sang lễ thái tử. Đường Huyền Tông cảm thấy người này “chân thành” càng thêm khen ngợi.
Một ngày vào năm Công Nguyên 747, Đường Huyền Tông mở yến tiệc. An Lộc Sơn tự mình múa tặng bài múa của dân tộc Hồ. Đường Huyền Tông thấy bụng ông ta to như vậy mà có thể múa, bèn cười và hỏi: “Trong bụng có cái gì mà to như vậy?” An Lộc Sơn thuận mồm đáp luôn: “Chỉ có lòng son!” Đường Huyền Tông càng vui mừng, lệnh cho ông ta kết làm huynh đệ với anh chị em quý phi. An Lộc Sơn vẫn mặt dày thỉnh cầu xin làm con của Dương quý phi. Từ đó An Lộc Sơn ra vào thẩm cung như người trong nhà hoàng đế. Dương quý phi đối với ông ta nóng như lửa thì Đường Huyền Tông càng tin tưởng sủng ái ông ta, còn đem khoảng một phần tư tân binh của thiên hạ giao vào tay An Lộc Sơn.
Rất nhiều người đã thấy âm mưu phản loạn của An Lộc Sơn và nhắc nhở Đường Huyền Tông. Nhưng Đường Huyền Tông đã bị mê hoặc bởi kế “giả dương thành âm” của An Lộc Sơn nên tất cả các bản tấu chương bị coi là đố kỵ với An Lộc Sơn, không chỉ không phòng bị An Lộc Sơn mà ngược lại còn đồng tình và thương tiếc, không ngừng ban ân sủng, ban cho chức Bình Lộ tiết độ sứ, kiêm Phạm Dương tiết độ sứ, Hà Đông tiết lộ sứ và Nhàn Cứu, Quân Mục tiết độ sứ.
An Lộc Sơn thấy kế “giả dương hành âm” đã nắm trong tay. Đối với ông ta, Đường Huyền Tông chỉ có sủng ái tin tưởng, không chút đề phòng, bèn vội vàng sử dụng cách “thừa lúc sơ hở mà tấn công chỗ lười”, tiến hành một cuộc tập kích bất ngờ. Thuộc hạ chiến lược của ông ta dốc toàn sức lấy Hà Bắc, tiến thẳng lấy hai kinh Đông Tây (tức Trường An và Lạc Dương)
Như vậy, tuy An Lộc Sơn chỉ có hơn mười vạn binh lính, không bằng một phần tư của triều đường, nhưng tinh binh mãnh tướng của triều Đường đều tập trung ở Tây Bắc, không có chút phòng bị nào đối với An Lộc Sơn. Một vùng đất rộng lớn bao gồm cả hai kinh chỉ có tám vạn quân. Vùng Hà Nam và Hà Bắc thì càng là binh ít tướng đơn và lại yên tĩnh đã lâu, võ bị lỏng lẻo, đối mặt với sự tiến quân của An Lộc Sơn với quân bộ và quân kỵ tinh nhuệ, đi theo đường Thái hàng Sơn Đông của Bình Nguyên - Hà Bắc tiến thẳng về hai kinh, tự nhiên sẽ gây sự kinh hoàng lúng túng, không có chút khả năng chống cự. Do vậy, từ Bắc Kinh khởi hành đến khi chiếm Lạc Dương, An Lộc Sơn chỉ mất ba mươi ba ngày.
Suy cho cùng, thực lực của triều Đường hùng hậu hơn An Lộc Sơn. Lúc sợ hãi lại vội vàng ứng biến, cũng lấy Đồng Quan để làm nơi chặn mũi nhọn của quân phản loạn, lại cắt đứt mối liên hệ giữa quân phản loạn và bản doanh ở Hà Bắc. Nhưng do đại thần được sủng ái không gì sánh được lại đột nhiên phản loạn, Đường Huyền Tông vừa bị chọc giận do kế “giả dương thành âm” lại bị kế “thừa chỗ sơ hở tấn công chỗ lười” chọc vào vết thương, lòng tự tôn nhanh chóng trở lên rất vội vã. Mã Tôn Tử nói: “Chủ không thể lấy sự tức giận mà khởi binh, tướng không thể dùng sự ôn hoà mà chiến đấu”. Mưu kế của An Lộc Sơn đã làm Đường Huyền Tông mất đi sự khách quan cần thiết trong khi chỉ huy chiến trận, trong lúc vừa giận vừa vội đã quên đi sự cần thiết đối với triều Đường chính là ổn định thế trận, giành thời gian để điều tinh binh. Hành động một lần để diệt quân phản loạn, đã qua loa mà chém giết Phong Thường Thanh và Cao Tiên Chỉ phòng thủ đúng, đồng thời lại hạ lệnh cho Ca Thư Hãn bỏ chỗ hiểm trở Đồng Quan xuất quân chống địch, làm toàn quân bị tiêu diệt, sai một li đi một dặm.
Sau khi quân An chiếm lĩnh cửa ải, đã dừng quân mười ngày. Sau khi tiến vào Trường An cũng không tổ chức truy kích, để Đường Huyền Tông bình yên chạy trốn. Có thể thấy, An Lộc Sơn tầm mắt ngắn, chỉ muốn củng cố hai kinh đã chiếm được và nối lại đường thông với sào huyệt cũ ở Hà Bắc, tiêu pha những đồ quý đã chiếm được, hưởng thụ hương vị của hoàng đế Đại Yên mà không phá vỡ triệt đế mưu lược to lớn của chính quyền triều Đường. Nhưng kẻ vô lại có tầm nhìn ngắn ngủi này cuối cùng cũng đuổi được hoàng đế Đại Đường rút lui nghìn dặm thì có thể thấy sự lợi hại của mưu kế “giả dương thành âm, thừa lúc lơ là mà đánh chỗ lười” lớn đến mức nào.