Văn Hóa Giao Tiếp Ứng Xử - Biết Co Biết Duỗi

Lượt đọc: 1378 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
24
Quân Không Rời Trận, Xe Không Rời Bến

❊ ❊ ❊

Nhất nhất sống ở một chỗ, không chịu sự nguy hiểm chòng chành.

Một người sống ở nơi thâm sơn cùng cốc cách xa thế tục phiền não có thể giữ lòng yên tĩnh đương nhiên là không dễ dàng gì? Nếu trong những lúc kinh thiên động địa vẫn giữ được lòng yên tĩnh thì đó càng thể hiện ý nghĩa của sự trấn tĩnh. Có người cho rằng tướng quân chỉ cần dũng cảm không sợ hãi, thanh tĩnh chỉ là đức tính mà kẻ thư sinh học giả vốn có, đây thực là một sự hiểu lầm lớn. Phán đoán chuẩn xác về tình thế của ta và địch cần thiết nhất là sự lạnh lùng tĩnh tại của đầu óc. Người dũng cảm không sợ hãi mà lại dễ dàng rung động, thì chỉ thích hợp là binh sĩ.

Khi một người hành động, phải vận hành như mặt trời, còn trạng thái tinh thần bên trong lại phải yên tĩnh như đêm khuya. Tình cảm phải giống như thiếu nữ còn trinh, không động thanh sắc, hành động phải như thỏ nhảy nhanh nhẹn. Đây là cái Tôn Tử gọi là: “Tịnh như xử nữ, động như thỏ chạy”. Động như thỏ chạy chính là phán đoán từ sự tỉnh táo, bình tĩnh, nếu không sự nhanh nhẹn sẽ biến thành khinh suất. Nhanh chóng mà không sai do mù quáng, do vậy Lão Tử nói: “An tĩnh là chúa tể của động, chứ không phải là gốc cơ bản của khinh”.

Văn Chủng tìm Phạm Lãi, khuyên ông ta xuống núi gây dựng sự nghiệp, Phạm Lãi nhạt nhẽo mà ôn hoà nói với ông ta rằng: “Ta bình sinh không có chí lớn, tính sinh ra đã ưa nhàn nhã. Vốn tám, chín năm lại đây, tuy theo thầy học thiên văn địa lý, kỳ môn độn giáp, lại học binh pháp quân thư, nhưng cuối cùng cũng không thành, tự thân đồi bại đạm bạc thì làm sao có thể thành sự nghiệp lớn đây?”.

“Phạm Lãi huynh nói đùa rồi”.

Đương nhiên là Văn Chủng không tin những lời nói đơn giản cho xong chuyện này, lại hỏi: “Dùng cái trí ngu xuẩn của đệ còn mong độ thế, huống hồ là huynh, một bậc kỳ tài của thiên hạ, làm sao có thể ẩn trong chỗ tối này? Huynh tự xưng là không học tinh, nhưng ta lại biết những người đã tiếp xúc với huynh và những khách vân du đều hết sức khâm phục huynh. Mấy năm gần đây, tiểu đệ vẫn ra sức nghiên cứu con đường của bá vương, tuy chưa thành công lớn nhưng cũng có được một chút. Tất nhiên do đệ còn nông cạn, thường muốn được cao nhân chỉ bảo, không biết ý của huynh thế nào?”

“Không dám không dám” Phạm Lãi vẫn nhạt nhẽo nói, “Mấy năm gần đây, ta sống nhàn nơi núi hoang, sư pháp tự nhiên. Nếu hỏi về sự học, bình sinh chỉ có hai điều: một là nuôi cá, hai là ngồi câu nhàn!”

“Đó chính là vậy!”

Văn Chủng có chút đắc ý, vỗ tay cười nói: “Không bàn về nuôi cá, chỉ nói về đạo khi nhàn câu, sợ đã không là chuyện nhỏ, xin huynh thử luận xem”.

Phạm Lãi vẫn sắc mặt đó nói: “Ta xem người câu trong thiên hạ nhiều không kể hết. Đại thể phân ra lại không quá ba đẳng cấp. Thứ nhất là người câu vì lợi, không tính thủ đoạn, để ý xem cá to hay nhỏ, con số này nhiều, người này miễn cưỡng có thể gọi là người câu, vẫn là những người phong trần bình thường không đủ để luận. Thứ nữa là người câu giỏi cầu kỳ. Cách câu và kỹ năng cấu thành thạo, khéo léo. Trong cái khéo cầu cái kỳ lạ. Khi chìm vào trong đạo thì không có cách nào rút ra. Không hỏi cái câu được to hay nhỏ, không cần nhiều hay ít, có cũng được mà không cũng được, những người này có tri thức sâu xa, đó thật sự là người tài cao trong những người câu”.

Lúc này Văn Chủng nói chen vào: “Nghe ta nói thử xem có đoán trúng ý ngài không. Năm xưa, Khương lão Đại Công buông cần ba thước bên bờ sông Vị Thuỷ mà không dùng mồi, một cần câu mà câu được một sự nghiệp to lớn vài trăm năm, thì đương nhiên là người tài cao trong số đó rồi”.

Ai ngờ Phạm Lãi lại lắc đầu nói: “Lời của Văn Chủng huynh sai rồi! Cần câu của Khương Đại Công thì ý của người câu không phải là cá, thì sao có thể gọi là người cao vượt giới? Không đủ để luận. Người cao trong lời ta nói không phải nói về kỹ xảo câu. Không hỏi mưa thu sương đông mà hoàn toàn chỉ dựa vào cảm giác, một cần câu hết sự ấm lạnh của nhân gian, một cần câu hết nhật nguyệt của núi, cá câu được tựa cá mà không phải cá, hà tất là người hồng trần bình thường, lại phải tìm kiếm sự phiền não vô vị?”

Lúc này Văn Chủng thật sự mơ hồ, lời của Phạm Lãi không biết là thật hay giả? Nếu nói về đạo lý, ông ta không cần phải nói giả về mình. Nhưng những lời này làm sao có thể là những lời tâm huyết? Văn Chủng nhìn kỹ Phạm Lãi, người anh tuấn tự nhiên, mặt hiền hoà, đang tuổi tráng niên, làm sao lại có tư tưởng tiêu cực trốn đời như vậy? Trong lòng Văn Chủng cho là như vậy, nghĩ lại, lại nói: “Phạm Lãi huynh, ta và ngài đường đường là trang nam tử đại trượng phu, đứng giữa thiên hạ thì nên tung hoành, làm nên sự nghiệp lớn kinh thiên động địa, huy hoàng trang liệt, có như vậy mới không phụ một thân xương sắt can đảm, sao lại nói chôn vùi ẩn tích nơi rừng núi? Huynh bỏ phí tài lớn như vậy mà không dùng, há chẳng tiếc sao?”

“Văn Chủng huynh nghe tôi kể một câu chuyện xem thế nào?” Phạm Lãi từ tốn cười nói: “Tôi có một số đạo dưỡng sinh nông cạn, Văn Chủng nhàn rỗi không có việc, có thể nghe. Trên đỉnh ngọn cao có cây vài trượng mới nảy cành, cạnh nó có thể tạo chỗ cho người đến tham quan đông như ở chợ, nhưng những người thợ mộc lại không thèm liếc mắt, chỉ đi thẳng. Theo sự uyên bác hiểu biết của ngài thì tại sao? Trước tiên tôi nói cho ngài biết đó là vì đó là loại gỗ không hữu dụng. Dùng nó đóng thuyền thì thuyền rất dễ bị chìm. Mọi vật khác không có gì là không như vậy. Tôi từng gần như bị chém đầu, đến nay tôi mới có thể bảo toàn mình. Đây chính là chỗ dừng của tôi. Nếu tôi rời núi, đi vào chỗ dừng thì thử hỏi tôi có thể có sự hùng vĩ ngày nay không?”

Văn Chủng vừa nghe hết câu chuyện của Phạm Lãi, bèn vội vàng hỏi: “Con đường dưỡng sinh của Phạm huynh tôi đã hiểu qua rồi. Nhưng mấy năm nay đệ lại khổ tâm nghiên cứu con đường của bá vương, nếu lại có kiên binh giáp sắt, huynh rời núi thì không phải lo nghĩ về nghiệp bá vương, rồi lại bàn luận con đường dưỡng sinh như thế nào? Phạm Lãi vẫn không bị lay động bởi những lời hào hùng, rót rượu cho Văn Chủng, nói vẫn từ tốn như cũ: “Cái gọi là con đường của bá vương chẳng qua là việc của tuổi trẻ chí khí mạnh mẽ, hà tất gì chỉ cầu bậc kỳ tài cứu vớt chúng sinh thiên hạ”

“Trong thiên hạ ngày nay, ngoài nước Ngô mới nổi lên và nước Việt thì chẳng có nơi nào để thi triển tài năng. Bên Ngô có hai người là Tôn Nữ và Ngũ Tử Tư. Quân vương nước Việt hủ bại chẳng thành sự nghiệp gì. Buổi tối, tôi xem khí tượng, phải hai mươi năm nữa thì Ngô và Việt tất sẽ định dân một triều bá vương. Cái gọi là đúng thời điểm mà hành động thì lúc đó mới là đúng cơ hội”. Nghe những lời này của Phạm Lãi, Văn Chủng trong lòng lạnh như nước mùa đông cho thêm đá. Đợi hai mươi năm thì người không chết già cũng chết bệnh, sợ rằng lại buồn mà chết. Trong lòng Văn Chủng lo lắng, lại lễ dài một cái, cúi người nói: “Hiện nay thiên hạ đại loạn, sinh linh khốn khổ, nên phải có người mưu toan kích động thiên hạ, an định thời buổi thái bình. Phạm Lãi huynh tài lớn không xuất, vậy thì chúng sinh trong thiên hạ còn phải chịu nạn đến ngày nào đây?

“Văn Chủng huynh quá nặng lời”.

Văn Chủng khăng khăng đứng dậy, mặt phừng phừng, “ừm” một tiếng rồi quỳ xuống khóc lóc bi thương, nói với Phạm Lãi “Phạm huynh, Văn Chủng cầu xin mệnh cho chúng sinh thiên hạ. Nếu Phạm huynh đồng ý rời núi, chúng ta nắm tay cùng xông vào thiên địa, phò tá một đời minh chủ, thành sự nghiệp trăm năm. Công thành rồi lui về, lại luận về nuôi cá cũng không muốn. Nếu Phạm huynh không đồng ý rời núi thì ta cứ quỳ ở đây, không đứng dậy nữa”. Thấy Văn Chủng khổ sở như vậy, Phạm Lãi thở dài, cuối cùng đây là thịnh tình khó từ chối! Xem ra thật sự phải đi một chuyến, lặn lội vào chốn hồng trần cùng các anh hùng thiên hạ luận đúng sai thì có cơ hội này, cũng không phải là việc không hay. Ân sư vô danh chẳng phải thường nói đại ẩn ở triều, tiểu ẩn nơi rừng núi. Hải Lương hai lần phải ẩn ở miếu, xuống núi tung hoành một trận. Trong cuốn “Mân thủ ngôn”, Quỷ Cốc Tử nói: “Thánh nhân chính là thuận do bởi người, vì vậy có thể nắm vững người. Do lý mà tuân theo đạo lý, vì vậy có thể dài lâu”. Lại trong cuốn “Quyền súc” chỉ rõ: Cách vận dụng của từ “do” có nói: “Thứ nhất do hoài nghi mà thay đổi cách nhìn với người, do mình mà đối đãi với người như vậy, do lời nói của mình để hy vọng đạt được. Thứ hai do tính cách của người, sự thiện ác, bóng hình, tư tưởng mà dự kiến chuẩn bị các loại ngôn từ khác nhau. Lại do tài, do đức mà nói, thì ít khi không trưng chiếm được người”.

Trong cuốn “Quyền phiên”, Quỷ Cốc Tử lại nói: “Nói chuyện với người thông minh thì ỷ lại vào sự uyên bác; nói chuyện với người uyên bác thì dựa vào sự giỏi biện luận; nói chuyện với người giỏi biện luận thì dựa và nội dung chủ yếu; nói chuyện với người cao quý thì phải dựa vào khí thế, nói chuyện với người phú quý thì phải dựa vào sự cao nhã; nói chuyện với người bần tiện thì phải dựa vào sự khiêm tốn, nói chuyện với người dũng mãnh thì phải dựa vào sự quả cảm; nói chuyện với người ngu đần thì phải dựa vào sự sắc sảo. Đó cũng chính là dựa vào điều kiện bản thân của đối phương mà chọn phương pháp và nội dung chủ yếu”. Đây là “do” điều kiện của đối phương khác nhau nên phương thức nói chuyện cũng khác nhau, như: “Tướng của quân bại trận không dám nói dũng cảm”.

Sau khi co để cầu an toàn thì phải duỗi. Tướng của quân bại trận há lời nói yếu? Vua của nước mắt há dám xưng là vinh? Sự thông minh tài trợ chính là trong trường hợp này. Duy có thể lên xuống, có thể tiến lùi, cúi mặt cao quý để làm con rùa nhỏ, co lại để cầu toàn, ý đồ tương lai nổi lên ở núi Đông. Nếu chỉ còn một chút lực lượng mỏng, nghĩ không hối hận, phá làm chìm thuyền, không xem tình thế không phân trường hợp để cố sức cuối cùng, thì cái gọi là hành vi của người trí là co lại để cầu toàn, nhẫn nhục xưng thân, có hai nghĩa: một là kế vinh nhục vì sự an nguy cá nhân, hai là kế vì sự thành bại của sự nghiệp. Nếu không thể gặp địch thay kế, co thân cầu hoà thì tất sắp thành công lại thất bại.

Sau khi Câu Tiễn đại bại đã tặng tiền vàng, gái đẹp cho Bá Thiêu. Thế là Bá Thiêu nói: “Lẽ nào đại vương đã quên lời nói của Tôn Vũ? Quân binh, vũ khí mạnh có thể tạm chiếm nhưng không thể lâu dài. Tuy Việt đắc tội lớn đối với Đại Ngô ta, nhưng với sứ giả do họ phái đến để xin tạ tội tới Câu Tiễn đã vì Ngô thân gửi sáu người vợ để làm thiếp cho Ngô. Đồ quý của nước Việt đã cúng cho cung Ngô, cái mà họ cầu đại vương chẳng qua là chỉ cho một con đường sống. Nếu Đại Ngô chịu sự hạ mình của Việt thì có lợi lớn. Xá tội cho Việt, tất sẽ nổi danh thiên hạ, thu được cả danh và lợi, Đại Ngô tất xưng bá với chư hầu! Nếu dựa vào quân Ngô để diệt Việt thì Câu Tiễn tất sẽ phải huỷ bỏ quốc khố, giết vợ, diệt con, dìm đồ quý xuống dưới sông, dẫn năm nghìn quân sĩ quyết chiến. Vậy đại vương có dám bảo đảm rằng quân tướng sẽ không có thương vong không? Chẳng bằng đồng ý lời hẹn cầu hoà để lấy lợi của nước Việt”. Phù Sai gật đầu hỏi: “Sứ giả nước Việt đang ở đâu? Bá Nhạc vội ra ngoài mời Văn Chủng vào.

Văn Chủng quỳ đi đến trước mặt Phù Sai, lại xin hoà bằng lời.

Phù Sai chấp nhận.

Ngũ Tử Tư nói: “Không thể được, không thể được! Việt và Ngô là hai nước láng giềng, thế không thể cả hai cùng đứng. Nếu Ngô không diệt Việt thì Việt sẽ diệt Ngô. Nếu là hai nước Tần, Tấn, nước Ngô ta tấn công mà thắng, thắng nhưng không thể diệt, được xe nhưng không thể đi. Nay tấn công nước Việt mà thắng thì đất đó có thể sống, thuyền có thể chạy, đó là cái lợi của xã tắc, vạn không thể lầm. Huống hồ lại có mối thù lớn của tiên vương, không diệt nước Việt thì có nào có thể đáp lời thề năm lập quốc?” Phù Sai không trả lời được, bèn đưa mắt nhìn Bá Nhạc, Bá Nhạc nói: “Lời của tướng viên mười phần thì sai đến bảy, tám. Tiên vương lập nước đã phong đất và nước. Hai nước Việt và Ngô là nước, còn hai nước Tần và Tấn là đất. Nếu đất này có thể ở, thuyền có thể đi thì hai nước Việt, Ngô không thể cùng tồn, vậy Tần, Tấn, Tề, Lỗ cùng là đất liền. Đất này cũng có thể ở, xe của họ cũng có thể chạy, lẽ nào bốn nước này không phải là cùng một chỗ sao? Nếu muốn nói đến mối thù lớn của tiên vương mà không nên xá tội cho Việt. Như vậy, mối thù với nước Sở ngày càng sâu hơn, vậy tại sao không diệt nước Sở mà lại đồng ý cùng Sở có hẹn cùng hoà? Hiện nay, vợ chồng Câu Tiễn đều nguyện phục dịch ở Ngô, khác xa với nước Sở chỉ cống nạp lễ vật. Tướng quốc chỉ nghĩ làm việc trung hậu cho mình mà nghĩ khắc tên Đại Ngô mỏng. Trung thần thì làm sao có thể làm như vậy? Phù Sai nghe vậy, vui mừng nói: “Lời của thái tể chí phải. Hôm nay tạm lui, đợi khi nước Việt cống lễ, ta ban cho tướng quốc một chút là được”. Ngũ Tử Tư trong lòng buồn bực tức tối, nhanh chóng lui về hậu dinh.

Phù Sai đồng ý lời ước cầu hoà của Văn Chủng, phái Vương Tôn Hùng cùng đi với Văn Chủng về nước Việt, giục vợ chồng Câu Tiễn trung tuần tháng năm phải vào Ngô làm bề tôi. Lại lệnh cho thái tể Bá Nhạc đem một vạn binh đến núi Hạo hối thúc khởi công. Câu Tiễn bất giác rơi hai hàng lệ, Văn Chủng khuyên: “Thời hạn tháng năm đã gần đến rồi. Làm việc lớn thì phải nhanh chóng lo tính việc nước, không cần phải bi ai vô ích như vậy”. Câu Tiễn dẫn binh vào thành, thấy kinh xưa vẫn như cũ, tráng đinh tiêu điều, lại đau lòng rơi nước mắt. Một mặt giữ Tôn Hùng ở dịch quán, một mặt đi lấy những đồ quý cất giấu trong kho, chất lên mình ngựa, lại chọn ba trăm ba mươi người con gái trong nước, ba trăm người tặng cho Ngô vương, còn ba mươi người tặng cho thái tể. Vương Tôn Hùng không ngừng hối thúc, Câu Tiễn than rằng: “Bản cung kế thừa nghiệp của người trước, cẩn thận quản lý triều chính, không dám lơ là. Nay thất bại, nước mất nhà tan, làm tù binh ở nơi nghìn dặm, có ngày đi, khó có ngày về”. Quần thần đều rơi lệ không nói. Phạm Lãi bước ra khỏi đám đông nói: “Trước đây, Thang bị tù đày ở nước Hạ, Văn Vương bị tù đày làm sai dịch, một lần hành động mà thành vương; Tề Hằng Công bôn ba, Tấn Văn Công tuần dịch, một lần hành động mà xưng bá, Một chút khó khăn cũng là ông trời ban cho đại vương, đại vương tuân theo vô ý, tự cuối cùng cũng có ngày hưng thịnh, vậy hà cớ gì phải đau lòng như vậy?”

Ngay hôm đó, Câu Tiễn tế tông miếu, để Vương Tôn Hùng đi trước, còn mình và phu nhân đi sau.

Cái nóng nực của mùa hè và cái lạnh giá của mùa đông do tự nhiên có thể dễ dàng trốn tránh, còn cái nóng lạnh ấm của con người thế gian thì khó có thể tiêu giảm được. Nếu cái nóng lạnh của con người thế gian có thể dễ dàng tiêu trừ thì sự ân oán thù hận tồn tại trong lòng ta lại không như vậy.

Câu Tiễn là vua nước bại vong, không thể không tuân theo các điều kiện của Ngô vương Phù Sai, trong lòng đầy tủi nhục, xấu hổ, phải đem tặng gái đẹp và vàng bạc, đồ quý cho cung đình của Ngô vương, mang vương phi của mình là Ngu Đạt đến nước Việt làm tù nhân. Nhẫn nhục gánh vác việc nặng, khom người xưng thần để cầu sự an toàn cho bản thân, đó là mưu lược nhẫn nhục ý đồ duỗi ra. Lúc này Câu Tiễn mới hiểu: “Phải nhớ trở về để phục thù, phải chịu cái khổ mà người thiên hạ không thể chịu, phải chịu cái khí mà người thiên hạ không thể chịu, chịu đựng những việc mà người thiên hạ không thể chịu. Như vậy có thể lập công lao mà người thiên hạ không thể thành, lập sự nghiệp mà người thiên hạ không thể lập”.

NGỌC ANH dịch
Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.