Duỗi trong sự “Giả ngây giả ngô”.
Những người luôn nghị kỵ người khác thì cũng luôn bị người khác nghi ngờ, những người luôn nghi ngờ về hành vi của người khác thì luôn luôn lấy tâm của kẻ tiểu nhân để đền đáp tấm lòng của người quân tử, nhằm làm cho lời nói, hành vi của mình hợp với lòng người. Khổng Tử nói: “Không được nghi ngờ người khác đang che giấu ý nghĩ hành vi của mình, cũng không được nghi ngờ người khác không trung thực, nhưng khi gặp phải kẻ không trung thực hoặc những chuyện giả dối lừa gạt thì phải sớm cảnh giác. Có như vậy thì mới được coi là người hiền minh”.
Lâm Xung trong truyện “Thuỷ Hử” đã nhiều lần bị người mưu hại nhưng vẫn còn thật lòng tin có người hẹn mình đến Bạch Hổ Đường, thậm chí khi đến rừng Hắc Tùng vẫn còn nói những lời ngu ngốc: “Không thù không oán, mong tha mạng”. Đây chính là kiểu người thực thà hoá ngu. Ngay cả Lưu Bị thời Tam Quốc giả ngu giả ngốc cũng chỉ là cái ngu ngốc trong mưu lược của ông ta. Đây chính là nghệ thuật giấu tài. Thời gian Lưu Bị ở Đế Cốc chỉ là tạm thời tìm đến với Tào Tháo, người đang gặp vận may. Thực ra Lưu Bị đã âm mưu tham gia tổ chức diệt Tào. Chỉ có cách giả ngốc mới che giấu được kế hoạch của mình, nếu không cẩn thận thì sẽ vô tình để lộ kế hoạch, mọi sự vỡ lở tức là lúc đó sẽ rước họa diệt thân.
Tào Tháo sau khi đánh bại Lã Bố, giành được Từ Châu, Lưu Bị vì thế lực mỏng manh nên chỉ còn cách che giấu ý đồ to lớn của mình, tạm thời phụ thuộc vào Tào Tháo. Tào Tháo trước đây cũng không an tâm về Lưu Bị, nên sau khi tiêu diệt Lã Bố đã lệnh cho Xa Vị trấn thủ Từ Châu, đem bọn Lưu Bị, Quan Vũ, Trương Phi trở về Hứa Đô. Vì họ quy thuận ông ta nên cũng phải dụ dỗ họ bằng một chút lợi nhỏ. Thế là Tào Tháo liền đem Lưu Bị tấn kiến Hiến Đế. Nói về thứ vị, Lưu Bị vẫn là chú của Hiến Đế. Vì vậy, người ta gọi Lưu Bị là Lưu Hoàng Thúc. Trước đây Lưu Bị vốn là người Dự Châu, lần này Tào Tháo tấu xin cho ông ta làm Tả tướng quân. Tào Tháo vì muốn lôi kéo ông ta về với mình nên đối đãi với ông ta rất hậu hĩnh, khi đi ra đường thì ngồi cùng một xe, trong phủ thì cho ngồi ngang hàng, người bình thường nếu nhận được một hậu lễ như thế thì rất lấy làm vui sướng nhưng Lưu Bị lại không như vậy. Tào Tháo càng coi trọng ông ta, ông ta càng sợ, sợ rằng Tào Tháo biết được mưu đồ của ông ta thì sẽ không dung tha cho ông ta và lại e rằng sẽ lộ chuyện “Chiếu thư trong túi áo”. Bởi lẽ, Hiến Đế cũng nhiều lần muốn trừ bỏ, khống chế thế lực của Tào Tháo nên đã viết một bức chiếu thư thảo diệt Tào Tháo. Sau đó sai con gái của Đổng Thừa là Đổng quý nhân khâu trong một cái túi áo rồi đem tặng cùng với chiếc áo choàng cho Đổng Thừa. Đổng Thừa sau khi nhận được chiếu thư trong túi áo liền cùng với Chủng Tập, Hạo Tử Lan, Vương Phúc và Lưu Bị kết thành đồng minh. Vì chuyện này rất trọng đại, một ngọn gió cũng không thể lọt ra ngoài nên Lưu Bị giả vờ hồ đồ, trồng rau sau hoa viên. Đến ngay cả Quan Vũ, Trương Phi cũng không hiểu tại sao đại ca của mình lại trở thành người như vậy.
Một hôm, Lưu Bị đang ở sau vườn trồng rau thì Hứa Chử, Trương Liêu chưa bẩm báo đã xông vào vườn sau, nói rằng Tào Tháo cho mời Lưu Bị, ông ta phải đi ngay. Lúc đó Quan Vũ và Trương Phi không bằng lòng với việc làm nhàn hạ tự đắc của Lưu Bị nên đã rủ nhau ra khỏi thành luyện bắn tên cả rồi. Lưu Bị đành phải một mình đi gặp Tào Tháo, trong lòng thấp thỏm không yên. Chẳng lẽ âm mưu của Đổng Thừa đã bị lộ rồi! Vì trong lòng còn giấu chuyện mờ ám nên Lưu Bị càng căng thẳng lo sợ. Tào Tháo nhìn thấy Lưu Bị ngay câu đầu đã hỏi: “Ngài ở nhà làm việc tốt thật đấy!” Lưu Bị như cảm thấy da thịt ở trên mặt trên đầu đã cứng lại rồi, hai chân run lên bần bật, sợ hãi đến mức không nói được một lời nào. May là sau khi Tào Tháo nói xong câu ấy liền nói tiếp: “Trồng rau cũng không phải là một việc dễ”. Lúc bấy giờ Lưu Bị mới hiểu ra rằng Tào Tháo nói “việc tốt” không phải nhằm chỉ chuyện mưu phản. Khi đó trong lòng mới yên tâm bớt lo sợ hơn.
Tào Tháo kéo tay Lưu Bị đi ra sau hoa viên. Tào Tháo chỉ vào những quả mai chưa chín ở trong vườn, kể cho Lưu Bị nghe chuyện “nhìn mới hết khát” khi Tào Tháo chinh phạt Trương Tú xảy ra không lâu trước đây: “Trên đường đi chinh phạt, đường đất khô khan, anh em tướng sĩ miệng khô khốc, ta tay cầm roi ngựa chỉ về những rừng cây phía trước nói phía trước có một rừng mai, quả hãy còn xanh, có thể giải khát được”. Anh em tướng sĩ nghe vậy, ai nấy đều ứa nước miếng. Thế là lúc đó mọi người không còn cảm thấy khát nữa. Hôm nay ta nhìn thấy những quả mai xanh ở trong vườn sau, lại vô tình nhớ lại chuyện cũ, nên có ý mời ngài đến ăn mai thưởng rượu cùng ta”. Lưu Bị lúc này trong vẫn còn lo sợ suy nghĩ vẩn vơ, tuy rằng không để tâm nhưng cũng làm ra vẻ chăm chú lắng nghe.
Trời tháng sáu như một đứa trẻ, nói thay đổi là thay đổi ngay. Vừa nãy trời còn nắng gắt thế mà bây giờ đã kéo đây mây đen. Gió thổi làm những cành mai rung lên, lá kêu xào xạc. Người ta thường nói: “Có gió thì sẽ có mưa”, Tào Tháo vội vàng cùng Lưu Bị trú vào trong một cái đình nhỏ. Lưu Bị lúc này mới nhìn thấy trong đình đã bày sẵn một đĩa mai xanh, một hũ rượu vừa hâm nóng, mới biết Tào Tháo đã sớm chuẩn bị trước. Hai người liền ngồi xuống cùng nhau uống rượu, nói chuyện trên trời dưới biển. Tại sao Tào Tháo lại mời riêng một mình Lưu Bị đến cùng uống rượu? Hoá ra ông cũng muốn nhân lúc rượu vào lời ra, thăm dò ý đồ của Lưu Bị xem xem Lưu Bị có giống mình không? Có ý đồ không chịu dưới người khác, muốn xưng vương xưng đế không? Khi rượu đã ngà ngà, Tào Tháo liền hỏi: “Huyền Đức, ngài đã đi nhiều, nhìn thấy nhiều và cũng biết nhiều. Xin hỏi ai có thể được coi là anh hùng hiện nay?” Lưu Bị không ngờ rằng đột nhiên Tào Tháo lại bàn đến vấn đề này nên nhất thời không biết Tào Tháo có ý đồ gì, liền đáp: “Tôi làm sao dám bàn luận chuyện này?”. Nói rồi dường như cũng hiểu được tám, chín phần dụng ý của Tào Tháo nên đánh trống lảng nói: “Viên Thuật ở Hoài Nam đã xưng đế, có thể coi là anh hùng chứ?” Tào Tháo cười đáp: “Ông ta ý à? Chẳng qua chỉ là bộ hài cốt trong mộ, ta đang muốn diệt ông ta đây!” Lưu Bị nói: “Viên Thiệu ở Hà Bắc xuất thân cao quý, môn sinh khắp thiên hạ. Hiện nay đang chiếm cứ bốn châu. Mưu sĩ đông, võ tướng giỏi, có thể coi là anh hùng được chứ?” Tào Tháo lại cười, đáp: “Viên Thiệu bên ngoài thì có vẻ lợi hại nhưng kỳ thực rất nhút nhát. Tuy rằng ông ta giỏi định ra kế hoạch nhưng đến lúc then chốt thì lại do dự không dám quyết. Loại người làm việc lớn sợ nguy hiểm, nhìn thấy lợi nhỏ mà không cần mạng sống như vậy, không thể gọi là anh hùng được”. Lưu Bị lại nói: “Lưu Biểu trấn giữ Kinh Châu, được mọi người phong làm thủ lĩnh “bát tuấn”, có thể gọi là anh hùng được không? Tào Tháo khinh thường nói: “Lưu Biểu chỉ có hư danh, không thể coi là anh hùng!” Lưu Bị lại nói tiếp: “Tôn Sách binh lực đương mạnh, đã trở thành lãnh tụ của Giang Đông, chắc chắn là anh hùng rồi”. Tào Tháo lắc đầu nói: “Tôn Sách chẳng qua mượn danh bố là Tôn Kiên, không thể gọi là anh hùng được”. Lưu Bị lại nói: “Vậy thì Lưu Chương ở Ích Châu có thể gọi là anh hùng được chăng?” Tào Tháo xua tay nói: “Lưu Chương chỉ dựa vào cái danh mình dòng dõi nhà Hán, chẳng qua cũng chỉ là con chó trông nhà cho người mà thôi, như vậy có thể coi là anh hùng được không? Lưu Bị thấy một loạt những nhà đại quân phiệt lợi hại mình vừa kể ra mà Tào Tháo đều không coi ra gì nên đành nói: “Vậy thì những người như Hán Trung Trương Lỗ, Tây Lương Hán Toại, Mã Thăng thì sao?”. Tào Tháo vừa nghe Lưu Bị kể ra những người vô danh thì không nhịn nổi cười xua tay nói: “Những kẻ tầm thường như vậy cũng đáng để lên mặt ư?” Lưu Bị lắc đầu nói: “Ngoài những người này ra, Lưu Bị tôi kiến thức nông cạn, quả thực không biết còn ai có thể xứng đáng là anh hùng cả!”
Tào Tháo lúc này không cười nữa, nhìn Lưu Bị nói: “Anh hùng tức là người trong lòng phải có chí lớn, phải có mưu kế hay. Cái gọi là chí lớn là chí lớn ở trong trời đất. Cái gọi là kế hay mưu sâu thì chứa đựng trong nó cả vũ trụ”. Nói rồi ông ta quan sát rất kỹ phản ứng của Lưu Bị. Lưu Bị vỡ không hiểu hỏi thêm: “Xin được hỏi, ai có thể xứng đáng là anh hùng như thế được?” Tào Tháo lấy tay chỉ Lưu Bị rồi lại chỉ mình, làm ra vẻ bí mật nói: “Thiên hạ này, xứng đáng là anh hùng chỉ có ta và ông”. Nghe xong những lời như vậy, Lưu Bị không khỏi chột dạ, sợ đến nỗi tay rung lên rơi cả đũa xuống đất. May sao lúc đó chớp lại loé sáng, kèm theo là tiếng sấm nổ rền vang làm cho bầu trời như bị rách ra. Lưu Bị cúi xuống nhặt đũa từ từ nói: “Thiên uy thật là lợi hại, tiếng nổ này làm ta sợ quá!” Tào Tháo thông qua những lời bàn luận về anh hùng với Lưu Bị, lại thấy cảnh sét nổ, Lưu Bị sợ quá làm rơi cả đũa thì cho rằng Lưu Bị không những là người tầm mắt không rộng mà còn là kẻ nhát gan, tiếng sấm làm rơi đũa nên không nhịn nổi mà phá lên cười. Từ đó, Tào Tháo không còn canh phòng Lưu Bị nữa mà đã thả lỏng cho ông ta rất nhiều để cuối cùng Lưu Bị có cơ hội bỏ ông ta đến Từ Châu.
Lưu Bị trước áp dụng kế giả ngây giả ngô, giấu thật bày giả, che giấu tài của mình, đã làm cho Tào Tháo bị lẫn lộn, làm cho lợi ích của mình được bảo toàn trong cái mông lung mơ hồ.
Phàm là trong thế giới những chuyện trọng đại thì yêu cầu bí mật của nó càng trở nên quan trọng. Bí quyết để giành thắng lợi của những mưu lược, chiến lược, sách lược hoàn toàn phụ thuộc vào thắng lợi bằng lối đánh bất ngờ, thứ nhất là ở sự chuẩn bị kỹ càng chu toàn về kế sách, thứ hai là chuyện cơ mật không được để lộ. Vì vậy mà trong cuốn Kinh Dịch, Tiết Hào có viết: “Sơ cửu (mùng chín) không ra khỏi nhà không gặp điềm dữ”. Khổng Tử nói: “Lý do, nguyên nhân gây ra hoạ chính là việc lấy ngôn ngữ làm nấc thang đưa mình lên cao. Quân vương mà không giữ bí mật thì sẽ mất dần đi xung quanh mình những đại thần, các đại thần mà không bảo toàn được những chuyện cơ mật thì sẽ mang hoạ diệt thân. Những chuyện trọng đại nếu không được giữ bí mật thì sẽ khó có thể thành công. Vì vậy đã là quân tử thì phải biết giữ bí mật, không được dễ dàng nói ra”.
Lão Tử nói: “Cá không thể sống ở dưới sâu, có như vậy thì nó mới được an toàn, những vũ khí tiên tiến hiện đại của quốc gia không thể tuỳ tiện phơi bày cho người khác xem”.
Do đó, tất cả những mưu lược nhất thiết phải tuyệt đối bảo mật, ngay cả quỷ thần cũng phải khó đoán, tất cả những hành vi đều là huyền diệu thần kỳ. Có như vậy mới có thể gọi là “thần bí”.
Quỷ Cốc Tử trong cuốn “Mưu Thiên” có viết: “Phương pháp của thánh nhân chính là che đậy và giấu giếm”, và trong cuốn “Ma Thiên” cũng viết “Mưu lược của thánh nhân ở chỗ tối thì nói là thần diệu, thành công ở chỗ sáng thì nói là thần minh”.
Trên con đường sự nghiệp, nguyên tắc của chúng ta là cố gắng tìm hiểu bí mật người khác nhưng cũng phải cố gắng giấu đi bí mật của mình. Nhất là trong lúc đang ý đồ mưu lược lớn, kế hoạch lớn thì càng phải như vậy. Vì vậy mà Khương Đại Công trong cuốn binh pháp của ông có những chương nổi tiếng như: “Âm phú, Âm thư, đồng thời trình bày rõ ràng đạo thuật “Mưu thần chước quỷ, âm dương tương thắng” không thể nói là cách nói của ông không có căn cứ.
Yết Tử trong cuốn: “Kinh binh bí thiết hai mươi tám” có nói: “Sự thành công của một kế hoạch là ở chỗ bảo mật, thất bại là ở chỗ bí mật bị lộ. Vì vậy mà những việc quan trọng trong lĩnh vực quân sự đều phải tuân thủ cơ mật. Nhiệm vụ của một người thì không được để cho hai người biết. Bí mật của ngày mai không để tiết lộ trong ngày hôm nay. Cần phải suy tính kỹ lưỡng từ những chi tiết mưu kế, không được vì mất thận trọng mà hoảng hốt, những việc mình làm mà đều bảo mật được cũng cần phải cẩn thận không để lộ trong lúc nói chuyện, vẻ mặt lúc nào cũng không được để lộ chút thần sắc nào, khi biểu lộ tình cảm cũng cần phải cẩn thận. Tuy là ngoài mặt, khi biểu lộ tình cảm giữ được bí mật nhưng phải cẩn thận, trong lúc ngủ mê không được nói ra. Trong quân đội cần phải che giấu ý đồ trước khi hành động, giao cho ai nhiệm vụ gì cũng không cần phải nói trước. Nếu như có một số chuyện nói trước được thì cũng đừng ngại nói với họ, đó cũng là cơ hội tốt để biểu lộ lòng tin của mình với họ. Thường xuyên gặp gỡ hỏi han chân thành với họ nhưng lại biết giữ bí mật chính là để bảo mật tốt hơn”.
Trong lịch sử, vì một chút sơ xảy để lộ bí mật khiến mọi chuyện trở lên xôi hỏng bỏng không rất nhiều. Vì vậy mà Quỷ Cốc Tử trong cuốn “Ma thiên” có viết: “Những người giấu được bí mật, thoát được khỏi chuyện tình cảm, làm cho người không biết, quỷ không hay, thì công danh sự nghiệp sẽ rất cao mà lại không bị mang họa vào thân”.
Trong cuốn “Hoài Nam Tử”, Thuyên Ngôn Huấn có viết: “Thánh nhân không vì danh mà thiệt thân, không để lộ mưu, không bị trí tuệ làm chủ, ẩn giấu trong cái vô hình, hành động không dấu vết. Vì vậy thánh nhân che giấu sự thông minh không để lại vết tích, giấu vết tích trong cái vô vị trong cuốn “Các bài học về binh lược” có viết: “Dụng binh cái quý là ở chỗ là mưu lược phải làm sao cho người khó đoán định, giấu được binh lực, làm cho địch không thể ngờ tới. Nếu để cho địch biết có nghĩa là mình bị địch hạn chế, chi phối, vì vậy nếu một người giỏi dụng binh thì: trên có thể che giấu được trời, dưới có thể che giấu được đất, giữa có thể che giấu được người”.
Những kế hoạch quân sự, những mưu lược chính trị quan trọng, thì không có cái nào là không lấy việc cần phải che giấu là thượng sách, làm người cũng vậy. Những thứ có thể che giấu thì nhất định phải che giấu, những thứ có liên quan đến người thì không nói với người, những việc không cần thiết phải nói cho người thì không nói với người. Sở trường sở đoản của mình đều phải che giấu, đều phải nghĩ đến những việc mình làm. Biện pháp che giấu tốt nhất chính là giấu trong cái vô hình, không lộ tung tích.