Thiện giả thiện báo - ở hiền gặp lành.
Suy nghĩ không thiện mà cũng không ác thì sẽ không làm việc thiện, không làm việc ác. Dạng tâm thái chẳng ra vào bên nào chính là dạng gốc của tâm, dạng gốc của tâm này dám tự gánh chịu, tự giữ thăng bằng, tự xét lại mình, sự thăng bằng này của tâm gọi là “vị phát chi trung” (ở giữa chưa khởi phát).
Thế nào gọi là chí thiện? Không những không có ác mà thiện cũng chẳng có, chỉ có dạng đầu tiên của sự vật, sự việc, dạng gốc của tự nhiên chính là “chí thiện”. Hiểu được chí thiện cũng sẽ tự nhiên hiểu được thế nào là bỏ công sức trên “cách vật”. Cho nên, người ta không cần phải quá câu nệ từng sự vật, sự việc. Mọi sự vật, sự việc đều tuân theo quy luật tự nhiên, nếu phá hoại môi trường tự nhiên thì là “quá”, nếu sửa sang thoả đáng thì là “thiên”, cả hai đều không “chí thiện”.
Tâm theo dõi thế giới bên ngoài qua năm giác quan, vậy hòa khí trong tâm sẽ bị tổn hại, vấy bẩn, do đó có thể sinh ra cái ác; người đắc đạo, tâm có thể không lĩnh ngũ quan, thế giới bên ngoài thay đổi nhưng hòa khí ở tâm thì không bị tổn hại, hòa khí được nuôi dưỡng ở tâm, cái thiện sẽ tự nhiên nảy sinh.
Nguyên Bao tiên sinh là vị quan cao nhất ở Nguyên Châu, hôm đó đang ngồi uy nghi trên công đường thì bỗng có một thương nhân đến báo án. Thì ra, nhà trọ của thương nhân đó bị trộm, ông ta nghi là do người ở cùng phòng với mình gây ra, thế là trói người này đưa đến phủ quan.
Nguyên Bao nghe lời kể của cả hai bên, cảm thấy nguyên cáo thiếu chứng cớ đầy đủ, trong lời cung có nhiều điều võ đoán, lại nghe tiếp lời biện hộ của bị cáo, càng cảm thấy bị cáo ngay thẳng chính trực, không giống kẻ giả dối của kẻ trộm cắp. Quan sát sắc mặt, thấy anh ta dường như bị oan uổng bèn thả bị cáo đi.
Người thương nhân tức giận kiện lên quan trên, án được đồn đến tai Tùy Văn Đế. Thương nhân tố cáo Nguyên Bao nhận hối lộ của kẻ trộm mà thả cho trộm thoát. Vì công minh chính trực, Tùy Văn Đế ra lệnh cho quan lại ở bộ phận kỷ luật và giám sát để điều tra chuyện này. Đoàn điều tra mang theo tài liệu, thượng phương bảo kiếm, rất nhanh đã tới Nguyên Châu.
Khắp Nguyên Châu như có sóng gió, mọi người suy đoán, Nguyên Bao là một vị quan thanh liêm, chắc chắn không ăn hối lộ, nhưng giấy tờ vụ án vẫn bày ra đấy chưa có kết thúc, không biết ai sẽ gặp tai ương đây.
Đoàn trưởng tìm được Nguyên Bao, hy vọng ông ta sẽ nói thành thật để làm rõ chân tướng sự việc còn ngầm báo, cho dù ông ta phạm tội thì chỉ cần tìm một kẻ chịu tội thay, cũng sẽ không truy cứu tiếp nữa. Nguyên Bao nói với đoàn điều tra, quả là kẻ trộm đã hối lộ cho mình nên ông đã tha hắn đi. Tự mình đã phạm tội ăn hối lộ và mua bán chức quyền, về lý phải phạt hai tội, kết án dăm ba năm tù.
Đã vậy thì đoàn điều tra đành phải giải ông về kinh thành. Lập tức ông bị cách chức, trên dưới triều đều bàn về tội của Nguyên Bao, thông báo về vụ án nhanh chóng được gửi đến các cấp thấp nhất. Suốt một thời gian, triều đình xôn xao, hình tượng Nguyên Bao rơi rớt thê thảm.
Không lâu sau, thủ phạm ăn trộm thực sự của thương nhân bị bắt ở một nơi khác. Vụ án bỏ dở đã được phanh phui. Vụ án oan của Nguyên Bao lập tức được trả lại công bằng. Danh dự của Nguyên Bao được khôi phục. Khí phách thanh liêm, tự tố cáo chính mình của Nguyên Bao được lan truyền khắp nơi.
Vua Văn Đế rất cảm động, lại cũng thấy khó hiểu. Ông hỏi Nguyên Bao: “ái khanh, ngươi là quan lớn của triều đình, sao lúc đầu lại chỉ vì chuyện vặt này mà tự làm tổn hại danh dự và địa vị của chính mình vậy? Nếu như không phải là ông trời có mắt, người há chẳng phải là sẽ mang tiếng xấu suốt đời sao?” Nguyên Bao thẳng thắn nói: “Thần cũng chẳng phải là đương nhiên vô cớ chịu oan khuất. Thần là quan phủ Nguyên Châu, trộm hoành hành ở Nguyên Châu, đây là tội thứ nhất của thần; dân của Nguyên Châu bị vu cáo, không giao cho bộ phận tư pháp mà thả hắn đi, chứng tỏ hiểu biết luật pháp của thần quá kém, đây là tội thứ hai; mặc dù phán đoán của thần trong vụ án này là đúng nhưng thần lại không tìm được chứng cứ xác thực, tức là làm việc không có năng lực, đây là tội thứ ba. Thần sai sót nhiều như vậy, làm sao không khỏi tự trách mình, hơn nữa, nếu như thần không nói là mình vô tội, đoàn điều tra sẽ bức bách và sẽ có nhiều người dân bị liên lụy, tội của thần lại càng lớn. Cho nên thần mới nhận mình có tội”.
Nhận hối lộ mà thả trộm, không những bị tổn hại danh dự mà còn phải chịu trừng trị của pháp luật, sở dĩ Nguyên Bao dám nhận ô danh và hậu quả có lẽ vì ông cho rằng, cho dù mình nhận oan tày trời nhưng sẽ có lợi nhiều hơn cho nhân dân. Sự thiệt thòi của bản thân đổi lấy cuộc sống bình yên, thái bình cho nhân dân. Với một xã hội phong kiến quan liêu mà nói thì phải có tấm lòng quảng đại, dám hy sinh lợi ích của bản thân mình, chịu chôn vùi danh tiếng hay người đời sỉ nhục. Đó là sự nhẫn nhịn nhỏ vì nghĩa lớn, những người như vậy quả là đáng khâm phục. Vì người khác, vì tập thể mà chịu thiệt, hy sinh lợi ích cá nhân quả là tấm lòng quảng đại; phẩm chất cao thượng càng khiến người ta khâm phục; làm quan ở một đơn vị, một bộ phận, một vùng hay cả nước nên học tập Nguyên Bao. Điều đó không có nghĩa là bảo mọi người tự bôi nhọ mình mà học tập Nguyễn Bao phong độ, đức hạnh, không tính toán thiệt hơn, tạo phúc cho dân, chịu khổ vì dân. Chỉ có như vậy mới có thể là: làm quan một vùng, tạo phúc muôn nơi. Lão Tử nói: “Biết mình vẫn không thể biết hết, như vậy là rất cao thượng; không biết nhưng cứ cho rằng mình biết, vậy là rất thấp kém”. Thánh nhân không sai lầm vì thánh nhân luôn coi sai lầm là sai lầm của mình.
“Không có ngọc không vết, không có ai toàn vẹn”. Người ta chẳng phải là thánh hiền, không thể tránh khỏi sai sót. Sau khi phạm sai sót, tự mình phát hiện, phải tự phê bình trong lòng, nhanh chóng sửa chữa, như vậy sẽ tăng thêm đức hạnh. Biết mình sai mà không sửa chỉ càng khiến mình trở thành kẻ xấu.
“Đánh kẻ chạy đi chứ không ai đánh người chạy lại”, đối xử với người khác hãy nhân từ rộng rãi; khi người khác phạm sai lầm, hãy tha thứ như thể anh ta không phạm sai lầm, như vậy tâm khí mới ôn hòa, nhưng phải nghiêm khắc yêu cầu bản thân mình, ngay cả khi không sai lầm cũng phải tìm ra những thiếu sót của mình. Như vậy mới có thể khiến phẩm đức tiến bộ, tấm lòng càng thêm độ lượng.
Một người, nhất là lãnh đạo, đối nhân xử thế có hai nguyên tắc, với công lao - thành bại không thể mơ hồ thiếu rành mạch. Thành công và sai lầm không rõ ràng khiến cho người ta nản lòng. Muốn thăng tiến, đối với ân huệ và thù hận lại không nên quá minh bạch. Nếu ân - thù quá rõ sẽ càng sinh ra hoài nghi và phản bội.