Văn Hóa Giao Tiếp Ứng Xử - Biết Co Biết Duỗi

Lượt đọc: 1378 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
74
Trên Bảng Không Có Tên, Dưới Chân Vẫn Có Đường

❊ ❊ ❊

Sau khi thi trượt cần duỗi.

Sự việc bỗng nhiên vừa ý mình thì quả là mỹ mãn nhất rồi, trời đất sinh ra từ thiên nhiên mới có được vẻ đẹp tự nhiên của tạo hóa, nếu như con người sửa sang thì sẽ làm mất đi vẻ đẹp đó của tự nhiên.

Cho nên, Bạch Cư Dị viết rằng:

Ý niệm thính nhiệm cố vị tài sử thân thư sướng

Phong khởi vu tự nhiên tài cảm đáo hương sảng

(Suy nghĩ tự nhiên mới cảm thấy thoải mái,

Gió có tự nhiên mới mát lành sảng khoái).

Là người có học vấn, nhất định không được quá đề cao tài năng của mình, tự đề cao mình thường khiến cho làm việc cảm tính; tất nhiên cũng không nên quá xem thường bản thân mình, nghĩ mình quá thấp kém khi suy nghĩ và giải quyết vấn đề thường sẽ hững hờ với hạnh phúc và khổ đau khi nó không liên quan với mình.

Lý Bạch là tiên thơ và tiên rượu, nếu như sống ở đời nay, thuế rượu của Trung Quốc nay đã hơn gấp nhiều lần. Nhưng sản lượng rượu thời Đường không nhiều, phần lớn phải cống vào trong cung và cho quan lại, ngoài ra đưa vào lưu thông. Lý Bạch uống được cũng chẳng nhiều lắm, điều này làm sao Lý Bạch chịu nổi? Uông Luân mới chỉ để ông uống một chút rượu nhà cất lậu trốn thuế, ông đã cảm động đến nỗi không biết làm thế nào, nên viết một bài thơ rất hay tặng Uông Luân, nhưng viết thế lại làm lộ hành vi phạm pháp của Uông Luân. May mà “đào hoa đầm nước sâu nghìn thước”, Uông Luân mới không bị phạt.

Rượu ít, có tiền cũng chẳng mua được nhưng đây vẫn không phải là điều mà Lý Bạch khó chịu nhất. Điều mà ông không thể chịu nổi là tài năng của mình không thể bộc lộ trong lĩnh vực chính trị, phụ tấm lòng trung với hoàng thượng là lòng mong mỏi báo quốc của mình. Đáng tiếc là ở phương diện này, ông lực bất tòng tâm, nếu để ông tham gia triều chính, nhà Đường tiêu vong chắc còn sớm hơn. Đời nhà Đường, làm quan không giống các đời sau, phải đỗ trạng nguyên. Nhưng cũng có chế độ khoa cử, có văn bằng khoa cử thì rất dễ làm quan. Tuy nhiên, Lý Bạch không thích đọc sách, không thích học chiến thuật, chỉ mong có một ngày ông trời có mắt, giúp ông một bước đến trời xanh, làm một tể tướng áo vải, trị vì thật oanh liệt triều nhà Đường, sau đó công thành thân thoái, để lại thanh danh cho muôn đời. Nhưng vua Huyền Tông không nhạy bén, không biết tài của ông. Tuy Lý Bạch đến Tràng An mấy lần nhưng vẫn không được Lý Lão Tam triệu kiến. Lý Bạch đành tạm thời nén khát vọng của mình, đến làm ẩn sĩ học đạo ở Nam Sơn. Ông lánh đời ở ẩn, điều này là một bí quyết làm quan ở đời Đường. Khi Lý Lão Tam nghe mọi người nói, nhận thấy mình không nên bỏ sót một tài năng lớn như vậy, liền phái người đi đón ông về Tràng An. Nhưng Lý Lão Tam thấy Lý Bạch không có tài chính trị, chỉ thấy Lý Bạch là một thiên tài văn học nên đã bổ nhiệm ông làm đại học sỹ, thị thần văn học. Lý Bạch chẳng biết tí gì về triều chính mà tự cảm thấy đắc chí, sống phóng túng, không coi văn võ bá quan ra gì, đến cả Cao Lực Sỹ được Lý Lão Tam sủng ái cũng dám đem làm trò cười khiến Cao Lực Sỹ ô danh, mất mặt. Nghiêm trọng hơn nữa là còn dám đá mắt đưa tình, viết thư tán tỉnh Dương Ngọc Hoàn. Lý Lão Tam sợ bị cắm sừng nên đã cho Lý Bạch tiền rồi đuổi ông đi thật xa.

Lẽ ra Lý Bạch nên tỉnh ngộ, liên tục viết những báo cáo theo dõi thay đổi trong xã hội, tranh thủ sự thay đổi của Lý Lão Tam thì còn có khả năng làm đại thần. Nhưng tính cách của ông ta không cho phép ông ta làm như vậy. Và mọi thứ thay đổi cũng thật nhanh, An Lộc Sơn tạo phản, Lý Lão Tam bị lật đổ, sau khi Túc Thông kế vị em trai là Lý Lân Vĩnh Vương, có ý đồ khác nên đã lôi kéo binh lính ở vùng Giang Nam, lập doanh trại, không ngừng chiêu mộ nhân tài để nâng cao sức mạnh của mình. Lý Bạch hồ đồ, không hiểu cặn kẽ mà tham gia vào phủ chiêu mộ của Vĩnh Vương. Kết quả là quân của Vĩnh Vương thất bại, Lý Bạch cũng bị bắt bớ tù đày, may mắn là có mấy vị quan tốt, biết Lý Bạch là chàng ngốc, lập trường không vững, đường lối không rõ ràng trong lĩnh vực chính trị, bị người ta lợi dụng, về tình có thể tha thứ. Túc Tông khoan hồng độ lượng thu nạp ông về. Nhưng ông ta phúc phận hẩm hiu, chưa kịp làm quan tiếp thì đã chết đuối.

Người xưa nói đến tu thân, chủ yếu là nói đến đạo đức hoàn thiện. Trong quan niệm của nhà Nho, Tuân Tử chủ trương tính ác, Mạnh Tử thì cho rằng: “Nhân giai hữu tắc ẩn chi tâm, thị phi chi tâm, từ nhượng chi tâm, tu xỉ chi tâm” (Người ta vốn có lòng trắc ẩn, thị phi, từ nhượng biết xấu hổ tự tâm mình). Xét về mặt tư chất bẩm sinh, mọi người đều cho rằng: Thiện, bất kể như thế nào, tính người thiện ác không phải là sự khác nhau về tài phúc. Thế gian luôn tràn đầy tính thiện mĩ, nét đẹp này của thiên nhiên có cả ở những nơi kín cổng cao tường hay những nơi nghèo hèn thấp kém.

Nếu muốn kiềm chế cái ác, trước hết phải loại bỏ cái tà trong tâm. Khi lọai được cái tà trong tâm, mọi cái tà khác cũng chẳng có tác dụng mà biến mất. Muốn kiềm chế bớt những việc ngang trái, phải khống chế tâm trạng xốc nổi của mình, khống chế được tâm trạng của mình tự nhiên sẽ không còn nóng nảy, bộp chộp, sự cản trở từ bên ngoài sẽ không thể xâm nhập được.

Lý Bạch là một nhà thơ lãng mạn, sinh ra vốn đã không gò bó, ép buộc mình, vốn sẽ chẳng làm được chút gì. Nhưng để có thể thể hiện tài năng chính trị của mình, ông ta đã nhẫn nhịn một thời gian dài. Nếu như không phải là thi tiến sĩ cũng cố đút lót mà vào làm quan. Nhưng ông không thể làm việc triều thành thạo như các vị quan khác trong triều, thiếu mất con mắt của một chính trị gia, cho dù nhường nhịn cả đời chắc cũng chẳng làm nên công trạng gì, chỉ có thể giống như cái chết của ông, vớt trăng đáy nước, chỉ là hư vô. Đây cũng là bi kịch của một nhà thơ làm chính trị. Cao Thích là một vị quan giỏi, số mệnh tốt hơn Lý Bạch nhiều. Nguyên nhân đương nhiên là Cao Thích hiểu được đạo làm quan, biết, làm thế nào để giữ mình, chứ không như Lý Bạch nông nổi mà không biết chịu đựng, vì vậy tài năng thông suốt. So sánh giữa hai người cho ta thấy không những phải kiên cường mà còn phải biết dự định phán đoán chính xác tình hình; như vậy mới có thể vươn cao.

Khổng Tử nói: “Lòng người quân tử khoáng đạt, lòng kẻ tiểu nhân lại luôn lo lắng âu sầu”. Khi Tử Lộ hỏi Khổng Tử: “Quân tử không buồn phiền sao?” Khổng Tử trả lời: “Khi người quân tử chưa có chức vị gì thì nhờ tu tâm dưỡng chí mà cảm thấy vui sướng, khi có chức vị thì vui sướng vì làm tốt chính sự. Do đó, suốt đời người quân tử cảm thấy thoải mái, chẳng phải lo lắng gì. Ngược lại, kẻ tiểu nhân khi không có chức vị thì lo mình không đạt được, khi đạt được thì lại sợ mình sẽ mất nó, do vậy kẻ tiểu nhân suốt đời chẳng có một ngày thoải mái”.

Lão Tử nói: “Nếu muốn thống trị thiên hạ thì đi ngược quy luật của trời đất sẽ không đạt được mục đích của mình. Thân dân trong nước là thần linh, không thể thống trị bằng cưỡng chế mà đi ngược với chí hướng và bản tính của họ, nếu không sẽ chỉ có thất bại mà thôi. Cưỡng chế để thống trị thiên hạ thì sẽ mất thiên hạ. Do đó, thánh nhân thuận theo tự nhiên mà không làm xằng, thánh nhân sẽ không thất bại, không cưỡng chế sẽ không bị loại thải. Bản tính của con người là khác nhau, vạn vật đều có trước có sau, có chậm rãi, có gấp gáp, có kiên cường, có mềm yếu, có an toàn, có nguy hiểm. Vì vậy, thánh nhân chỉ thuận theo tự nhiên nên sẽ loại bỏ cái xấu, xa xỉ, không đúng mức.

NGỌC ANH dịch
Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.