Văn Hóa Giao Tiếp Ứng Xử - Biết Co Biết Duỗi

Lượt đọc: 1378 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
68
Muốn Tốt Đẹp, Hãy Nhường Nhịn Nhau

❊ ❊ ❊

Quan lớn có thể nhường nhịn từ những việc nhỏ.

Danh vọng và địa vị của một người thì có thể thay thế nhưng cử chỉ và khí chất của một người lại không thể. Tuân Tử nói với mọi người rằng người có phong độ đức hạnh: khi đội mũ thì cao lớn, quần áo rộng rãi, màu sắc trang nhã, trang trọng, nghiêm túc, thoải mái, đại lượng, bộc trực, thẳng thắn. Trương Anh có phong độ của người đức hạnh, câu chuyện “vạn dặm thư đến chỉ vì chuyện bức tường” sau này được mọi người lưu lại như một truyền thuyết tốt đẹp.

Một ngày, dưới thời vua Khang Hy, một con tuấn mã phi nhanh vào phủ thừa tướng, mà chẳng phải vì thiên hạ xảy ra chuyện to tát gì, tể tướng Trương Anh nhận được một bức thư gửi từ Đông Thành, An Huy quê nhà.

Thì ra, gia đình ông và nhà họ Diệp hàng xóm đã xảy ra tranh chấp địa giới. Nhà cửa ở hai phủ đều là sản nghiệp của tổ tiên, vấn đề chỉ là một khoản nợ mơ hồ nào đó từ rất lâu rồi. Kẻ muốn được lợi thường bất kể mơ hồ, họ luôn tin vào sự tính toán của mình. Tranh chấp giữa hai nhà xảy ra, mỗi người đều có cái lý của mình, không ai chịu nhường ai một phân. Do dính líu đến tể tướng đại nhân nên quan phủ và mọi người xung quanh đều không muốn bàn luận đúng sai, tranh chấp càng ngày càng kịch liệt, người nhà họ Trương đành phải đem chuyện này nói cho Trương Anh biết.

Trương Anh hỏi qua người đưa thư, rồi chỉ bình thản cười, mọi người xung quanh nhìn nhau, ngơ ngác không hiểu. Chỉ thấy Trương Anh đại nhân vung bút, một lát đã xong một bài thơ. Thơ viết rằng:

Thiên lý gia thư chỉ vị tường

Nhượng tha tam xích hựu hà phương

Vạn lý trường thành kim dự tại

Bất kiến đương niên Tần Thủy Hoàng

(Thư nhà gửi từ xa đến chỉ vì chuyện một bức tường,

nhường họ ba thước có sao đâu,

Vạn lý trường thành vẫn còn đấy,

cho dù không thấy Tần Thủy Hoàng năm nào.)

Ông giao cho người đưa thư và ra lệnh cấp tốc mang về nhà. Người nhà vừa thấy thư hồi âm, vui mừng khôn xiết, nghĩ là Trương Anh chắc sẽ có biện pháp cứng rắn hoặc một diệu kế cẩm nang nào đó, ai dè chỉ thấy một bài vè nên rất cụt hứng. Nhưng sau đó cùng bàn bạc, quả là chỉ có một cách duy nhất là nhường, nhà cửa là một tài sản rất quý giá, nhưng cứ tranh chấp mãi chẳng thà nhường đi ba thước. Thế là lập tức bảo nhau lùi tường bao ba thước, mọi người đều khen thái độ phóng khoáng của Trương Anh và gia đình ông.

Gia đình tể tướng đã làm gương đi trước, chúng ta không thể thua kém. Sự nhường nhịn của gia đình tể tướng khiến nhà họ Diệp cảm động phát khóc. Cả nhà cũng cùng đồng ý lùi tường bao lại ba thước. Sự tranh chấp giữa hai nhà dịu xuống rất nhanh. Giữa hai nhà còn chừa ra một ngõ nhỏ, rộng sáu thước, một nửa của nhà họ Trương, cũng có một nửa của nhà họ Diệp. Cái ngõ với hơn một trăm mét này tuy rất ngắn, nhưng dòng suy nghĩ để lại trong lòng mọi người lại rất dài.

Trương Anh đại nhân là tể tướng, chỉ ở dưới một người mà ở trên vạn người, quyền lực hiển hách, nếu khi xử lý mâu thuẫn nhà mình với nhà họ Diệp chỉ cần đánh tiếng, nói mấy câu, chắc chắn cục diện sẽ không cân bằng, nhà Diệp nhất định không có lực mà chống lại, hơn nữa, nếu qua tay chính phủ địa phương, không kể đến luật pháp, can thiệp hành chính, nhà họ Diệp chắc sẽ sạt nghiệp. Như vậy, mảnh đất, vuông vức đó sẽ thuộc về tay mình, tài sản lại càng lớn, nếu gặp chủ kinh doanh nhà đất ngày nay, sẽ thu về bằng mười viện nhà họ Trương, nhưng vô hình chung, chắc chắn sẽ mất đi rất nhiều thứ. Không chỉ là gia đình họ Diệp làm bầu bạn, ảnh hưởng còn lại có thể từ Đông Thành, không bao lâu sau gây chấn động kinh thành.

Cho dù Trương Anh tiên sinh rộng rãi nhún nhường, nếu nhà họ Diệp chẳng thèm để ý đến thì cái ngõ đó cũng chỉ rộng ba thước. Cái ngõ rộng ba thước cũng vẫn gọi là con đường thông tình đạt lý, thông từ thể lệ lại thông cả lòng mọi người, đường xá cũng thông - nhưng vẫn chưa đủ hoàn mỹ. Sự hoàn mỹ có thể cảm nhận rất rõ, dù sáu thước chẳng rộng hơn ba thước là mấy, nhưng nếu ta đứng ở đó, ta sẽ phát hiện thấy đây là một con đường bao la của lòng người. Nhường nhịn lẫn nhau, trời đất mới càng thêm rộng lớn.

Người xưa nói: “Thiên đạo nhân tắc đại, hòa tắc tế”, ý nói: “Khi làm gì, nếu tuân theo tự nhiên, thuận với lòng người thì sẽ đại (to lớn), nếu làm trái với quy luật tự nhiên, kẻ được lợi lại vẫn rất nhỏ bé”. Cái này gọi là đạo trời (thiên đạo). Tài năng của người bình thường chỉ ở chỗ biện luận, nhận biết trên một số sự vật có hạn, nhưng sự vật trên thế giới là vô cùng vô tận, không có bắt đầu, không có kết thúc, do đó: Đời người là có hạn, nói riêng từng người, cũng chỉ tính toán ở chừng mực nào đó. Người thông âm nhạc lại không biết trồng trọt, người giỏi trồng trọt lại chẳng thông âm nhạc. Tài năng của thánh nhân thể hiện lẽ trời từ cái tâm, nếu thấy lẽ trời tức là tâm thuần khiết, ngay thẳng, tâm thuần khiết ngay thẳng tức là mọi việc thông suốt. Đạo lý nhỏ hợp thành đạo lý lớn, sự suy tính nhỏ nằm trong sự suy tính lớn.

Vạn vật là một mặt của thiên nhiên, một vật là một mặt của vạn vật, con người và cỏ cây đều là sinh vật, đã là sinh vật thì đều sẽ có tính chất sinh vật của mình. Nhân tính là “lý”, tính chất của cỏ cây cũng là “lý”, tính chất của vạn vật cũng là “lý”. Cho nên vật lý, dù là trong đặc tính của các loài sinh vật (bao gồm cả hiện vật) đều ẩn giấu quy luật biến hóa, vận động, phát triển của thiên nhiên. Những quy luật này gọi là “đạo”. Đạo là tính chất của thiên nhiên, là thiên tính, vậy thì tính chất của con người hay cỏ cây đều nằm trong tính chất của thiên nhiên.

Trong số vạn vật của vũ trụ, không có gì lớn hơn mặt trăng, mặt trời nữa. Vậy mà, nhà thơ lớn đời Đường, Đỗ Phủ, lại nói: “Nhật nguyệt là chim hót trong lồng, càn khôn ngâm trong nước”. Trong con mắt của nhà thơ, lồng chim có thể nhốt cả nhật nguyệt, hồ nước có thể ngâm cả trời đất.

Trong vạn hàng thứ trên đời, không có gì quan trọng hơn là sống khiêm tốn nhún nhường và chiến chinh đuổi giặc, vậy mà học giả đời Tống Thiệu Ưnglại nói: “Đường Ngu chắp tay hành lễ đến qua ba tuần rượu, Thang Vũ chinh phạt nước địch như thế cục bàn cờ, nếu một người có được tấm lòng quảng đại và tầm nhìn rộng lớn như vậy tức là có thể nuốt cả vũ trụ, chứa cả thiên cơ”.

Việc lớn bắt đầu như tự do ngâm mình, rong chơi trên biển, kết thúc như cái bóng tan biến vào hư không, cho dù trải qua thiên biến vạn hóa vẫn như hạt bụi nhỏ không bay đi mất. Đây chính là thế giới quan của học giả.

NGỌC ANH dịch
Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.