Nhu là co, cương là duỗi.
Lão Tử nói: “Thứ mềm yếu nhất trên đời có thể trói buộc thứ cứng nhất. Đó là vì sức mạnh vô hình có thể len lỏi vào các kẽ hở của đồ vật. Từ đó, ta cũng biết lợi ích cơ bản của nó, không cần phải chỉ dẫn bằng lời nói hoặc giải thích lợi ích, vậy thì trên đời này còn có gì sánh kịp đây?”
Liệt Tử nói: “Thiên hạ có cách thắng và cách thua, thường thắng là nhu, thường thua là cương. Hai mặt này đều rất dễ hiểu nhưng mọi người lại không tìm hiểu chúng. Do đó, từ thời thượng cổ đã có câu ngạn ngữ: Người khoẻ mạnh luôn nghĩ không có gì có thể đánh bại được họ, còn người yếu ớt lại cho rằng họ không thể chiến thắng được thứ gì. Cho rằng không gì thắng nổi mình sẽ có sơ suất khi xảy ra sự cố, như vậy thật nguy hiểm, còn nghĩ rằng có thể mình sẽ thua thì nguy hiểm không còn nữa. Dùng phương pháp này có thể giành thắng lợi và ứng phó với mọi tình thế. Như thế gọi là không nghĩ mình thắng mà lại thắng, không muốn ứng phó mọi chuyện tự nhiên lại có thể ứng phó”.
Năm 279 trước Công Nguyên, tức năm thứ hai mươi đời vua Triệu Huệ Văn, năm thứ hai mươi tám đời vua Tần Chiêu Nhương, Tần Chiêu Nhương hẹn Triệu Huệ Văn đến Mãnh Trì bên Hồ Tây (huyện thiết Môn, tỉnh Hà Nam) cùng nhau thiết lập hiệp ước đồng minh hữu hảo giữa hai nước.
Mãnh Trì vốn thuộc phạm vi quản lý của Đông Chu, nhưng nước Tần đã chiếm cứ nơi này, do đó Triệu Huệ Văn cảm thấy vô cùng lo sợ bị Tần vương giam làm con tin. Nên triệu tập quần thần cùng bàn đối sách.
Triệu Huệ Văn nói: “Tần vương đã từng lợi dụng cách này để lừa Sở Hoài vương, bắt nhốt ông ta vào Hàm Dương, đến nay vẫn khiến người nước Sở đau xót. Giờ lại đòi hẹn gặp ta, liệu ông ta có định đối xử với ta như đối với Sở Hoài vương không?”
Liêm Pha và Lận Tương Như đều cho rằng, nếu Triệu vương không đi tới cuộc hẹn thì sẽ tỏ ra yếu thế đối với Tần và sẽ bị Tần coi thường. Lận Tương Như tỏ ý muốn hộ giá Huệ vương đi tới cuộc hẹn, còn Liêm Pha thì ở nhà phò trợ thái tử.
Triệu Huệ Văn nghe Lận Tương Như tỏ ý như vậy thì rất vui: “Lận đại phu còn có thể làm được, huống hồ là quả nhân?’’.
Bình nguyên quân Triệu Thắng nói: “Trước kia Tống Nhượng công một mình tới cuộc hẹn liền bị nước Sở ức hiếp. Lỗ Quân và Tề vương hẹn gặp ở Hiệp Cốc cũng phải có binh mã kèm hai bên mới có thể trở về an toàn. Lần này Lận đại phu theo bệ hạ hộ giá tốt nhất nên đem theo năm nghìn tinh binh tháp tùng đề phòng bất trắc. Ngoài ra, nên phái đại quân phục bên ngoài cách ba mươi dặm mới thực sự an toàn”.
Triệu Huệ Văn nghe lời khuyên của Bình Nguyên Quân, cho Lý Mục làm trung quân đại phu dẫn năm nghìn tinh binh đi theo, đồng thời để Bình Nguyên Quân chỉ huy một đội lớn theo sau.
Liêm Pha đưa Triệu Huệ Văn ra tận biên giới mới thôi. Liêm Pha nói với Triệu vương: “Đại vương hẹn gặp với ông vua thú tính, kết quả rất khó lường. Bây giờ, thần hẹn với đại vương thế này, thời gian đi đường và gặp mặt ước tính khoảng ba mươi ngày. Nếu đến lúc đó chưa thấy đại vương quay về, thần sẽ lập thái tử làm vua giống như nước Triệu, để nước Tần không thể yên ổn được. Triệu Huệ Văn đồng ý. Uống say, Chiêu Nhương vương mượn rượu nói: “Ta nghe nói Triệu vương rất am hiểu nhạc lý, ở đây ta có cây đàn quý, Triệu vương có thể gảy một bài giúp vui không?” Triệu vương đỏ mặt không dám chối từ. Thị vệ của Tần vương bê đàn ra phía trước mặt Triệu vương, Triệu vương đành phải gảy một khúc Tương Linh. Tần vương nghe xong liền khen ngợi, cười nói: “Ta đã nghe nói tổ tiên nước Triệu, Triệu Liệt hầu, vô cùng thích âm nhạc, thật không ngờ ngài cũng được di truyền”. Thế là lệnh cho ngự sử ghi lại câu chuyện này. Ngự sử của nước Tần liền viết ngắn gọn như sau: “Ngày x tháng x năm x, Triệu vương đã đánh đàn cho Tần vương nghe khi hai người hẹn nhau ở Mãnh Trì”.
Tương Như đến trước mặt Tần vương thưa: “Triệu vương nghe nói Tần vương rất giỏi Tần thanh, thần xin được chơi đàn còn bệ hạ chơi bộ gõ, cùng nhau chơi được chứ”.
Tần Chiêu Nhương cảm thấy rất hưng phấn không để ý tới Tương Như, Tương Như liền lấy muôi múc rượu bằng sành quỳ xuống đưa ra trước mặt Tần vương khiến ông ta không thể từ chối.
Lận Tương Như nói: “Có phải đại vương ở Tần quốc có binh lực hùng mạnh để ức hiếp người khác không? Nhưng trong vòng năm bước, thần có thể vấy máu của thần lên người đại vương”.
Thị vệ hộ tống hai bên Tần vương bị sự lẫm liệt của Lận Tương Như chinh phục, không ai dám xông lên. Tần vương tuy trong bụng không vui nhưng ngại sự uy nghiêm của Lận Tương Như nên đành miễn cưỡng cầm miếng sành gõ một lúc. Lận Tương Như lúc này mới chịu đứng dậy, gọi ngự sử của nước Triệu đến ghi lại rằng: “Ngày x tháng x năm x, Tần vương gõ mảnh sành cho Triệu vương nghe trong cuộc hẹn ở Mãnh Trì”.
Các đại thần nước Tần thấy Lận Tương Như chơi xỏ lại Tần Vương như vậy rất không phục. Trong đó có mấy người đứng hẳn dậy nói với Triệu Vương rằng: “Hôm nay Triệu Vương là khách quý, có thể cắt mười lăm tòa thành để chúc thọ Tần Vương không!” Lận Tương Như cũng nói với Tần Vương rằng: “Nếu nước Triệu cắt đi mười lăm toà thành cho nước Tần thì nước Tần cũng nên trả lễ bằng cách dùng Hàm Dương làm quà chúc thọ Triệu Vương đi!”
Các đại thần nước Tần yêu cầu Tần Vương bắt Triệu vương lại, nhưng không được Tần vương đồng ý. Bởi Tần vương đã nhận được mật báo rằng nước Triệu đã bố trí khá chu đáo, đại quân đang đóng ở gần đây nên không dám mặc nhiên hành sự. Tần vương biết không tiện dùng vũ lực nên càng tỏ ra kính trọng Triệu vương, hai bên kết làm huynh đệ, hứa không bao giờ xâm phạm lẫn nhau.
Để lấy lòng tin của nước Triệu, Tần vương cho con trai thái tử An Quốc Quân là Dị Nhân sang nước Triệu làm tin. Các đại thần không hiểu nổi vì sao Tần Vương lại cho Dị Nhân sang làm con tin nước Triệu, Tần vương giải thích rằng: “Sức mạnh của nước Triệu lớn, tạm thời chưa thể làm gì được. Cứ để Dị Nhân sang nước Triệu để chúng tin tưởng ta. Ta có thể chuyên tâm đi thu phục các nước khác”. Mọi người đều vô cùng khâm phục tài trí của Tần vương.
Sau cuộc hẹn ở Mãnh Trì về, Triệu Huệ Văn vô cùng cảm kích việc Lận Tương Như đã giúp mình giữ thể diện. Ông nói với quần thần rằng: “Ta có được Lận Tương Như thì có thể yên ổn như núi thái sơn, địa vị của nước Triệu cũng vững vàng như cửu đỉnh. Công lao của Lận Tương Như quả không ai bì kịp”, sau đó phong cho Lận Tương Như làm thượng khách vị trí ở bên phải Liêm Pha (cổ nhân thường coi trọng bên phải hơn).
Liêm Pha vì thế mà tỏ ra rất bực tức, cho là Triệu vương không công bằng, oán rằng: “Thần ra sống vào chết, giữ thành giữ nước, bảo vệ sự an nguy của cả nước Triệu, về lý mà nói thì công của thần là lớn nhất, Lận Tương Như chẳng qua chỉ là uốn ba tấc lưỡi, có được bao công lao mà chức tước lại ở trên thần, huống hồ ông ta đã từng là tân khách của quan thần? Xuất thân thấp hèn, thần làm sao chịu được nỗi nhục này? Sau này, chỉ cần để thần nhìn thấy hắn ta nhất định sẽ cho hắn biết sự lợi hại của thần”.
Lời nói của Liêm Pha đến tai Lận Tương Như, từ đó mỗi lần thượng triều, Lận Tương Như đều cáo bệnh không đi, tránh gặp mặt Liêm Pha. Mọi người đều cho rằng Lận Tương Như sợ Liêm Pha luôn lấy chuyện này ra đàm tiếu.
Một hôm, Lận Tương Như có việc ra ngoài, vừa khéo Liêm Pha cũng đi ra. Lận Tương Như nhìn thấy binh lính của Liêm Pha từ xa liền cho thủ hạ đưa xe ngựa trốn vào trong hẻm. Chờ quân Liêm Pha đi hết mới dám ra, quan khách cảm thấy vô cùng phẫn nộ liền kéo đến hỏi Tương Như: “Chúng tôi từ bỏ quê nhà vợ con để đến nương nhờ ông vì chúng tôi kính trọng ông là đại trượng phu đội trời đạp đất. Liêm Pha và ông vốn ngang hàng, thậm chí chức của ông ta còn dưới ông. Tại sao tướng quân Liêm Pha nói ra những lời không hay, ông không những không báo thù mà còn trốn thượng triều, thậm chí còn trốn trên cả đường đi nữa. Ông việc gì phải sợ ông ta? Ông làm chúng tôi thật thất vọng, chúng tôi xin cáo từ vậy”.
Lận Tương Như nói: “Các ông thử nghĩ xem, quân đội của Liêm Pha và Tần vương ai mạnh hơn?”
Quan khách trả lời: “Dĩ nhiên là quân Tần vương mạnh hơn” Lận Tương Như lại nói: “Thiên hạ ai có thể sánh được sự uy nghiêm của Tần vương, mà Lận Tương Như lại vuốt râu hùm, sỉ nhục quần thần của ông ta. Lận Tương Như tuy không có tài gì, nhưng cũng không đến nỗi sợ một tướng quân Liêm Pha. Ta nghĩ rằng nước Tần hùng mạnh sở dĩ không dám dùng vũ lực với nước Triệu là vì có hai người chúng ta tồn tại. Nếu như ta và Liêm tướng quân đối nghịch nhau, lưỡng hổ tranh đấu tất có một con bị thương, như vậy chỉ để tạo điều kiện cho nước Tần xâm phạm chiếm nước Triệu. Do đó, ta thà nhẫn nhịn chứ không để xảy ra xung đột, lấy vận mệnh quốc gia làm hàng đầu, còn sự được mất của cá nhân là thứ yếu”.
Quan khách sau khi nghe Lận Tương Như giải thích cặn kẽ như vậy thì càng kính phục ông hơn.
Song, Tương Như càng khiêm nhường bao nhiêu thì Liêm Pha càng lấn tới bấy nhiêu. Triệu Huệ Văn rất lo lắng về chuyện này. Ngu Khanh bèn xung phong việc giảng hòa giữa Lận Tương Như và Liêm Pha. Khi gặp Liêm Pha, Ngu Khanh trước tiên ca ngợi công lao của ông ta, sau đó lại đổi sang nói: “Luận về công lao thì ông nhiều hơn, nhưng bàn về khí phách thì ông không bằng Lận Tương Như”. Đồng thời nói cho Liêm Pha những gì Tương Như đã nói với quan khách. Liêm Pha nghe xong cảm thấy vô cùng xấu hổ liền chạy đến nhà Lận Tương Như xin tạ tội: “Bỉ nhân thật quá hẹp hòi, không biết tướng quốc khoan dung như vậy, tội này có lấy cái chết cũng không thể tạ đủ được”.
Lận Tương Như nói: “Chúng ta cùng nhau gánh vác công việc, là trọng thần của xã tắc, tướng quân nên độ lượng một chút là hạnh phúc lắm rồi”.
Thế là hai người hẹn ước kết tình huynh đệ sống chết có nhau, không bao giờ thay đổi, từ đó hậu nhân mới có câu: “Mối giao tình cắt cổ” và “Chịu phạt, xin tội”.
Dục Tử nói: “Nếu muốn cương thì phải dùng nhu để giữ, nếu muốn cương thì phải dùng nhu để duy trì. Nhiều nhu sẽ thành cương, nhiều yếu sẽ thành mạnh. Xem một người tích lũy được những gì, có thể biết anh ta gặp phúc hay gặp hoạ. Thắng bằng cương thì không theo kịp bản thân, đến khi gặp đối thủ thực sự dễ bị tổn hại. Thắng bằng nhu là vượt qua chính mình, sức mạnh đó không bao giờ lường hết được”.
Lão Tử nói: “Binh khí cứng có thể bị hỏng, gỗ cứng sẽ bị gãy. Những sự vật mềm yếu có thể tồn tại và phát triển còn những sự vật cứng rắn thì không thể phát triển được”.
Lão Tử nói: “Trên đời không có thứ nào mềm như nước chảy và cũng không thứ nào có sức mạnh kiên cường như nước. Bởi sức mạnh đó không thể bị thay đổi dù cho có bất cứ thế lực nào. Nhu có thể thắng cương, yếu có thể thắng mạnh, ai cũng biết đạo lý này, chỉ là không biết cách vận dụng nó thôi”. Do đó, thánh nhân có câu: “Có thể chịu được sự nhục nhã của một quốc gia mới là vua của một nước; có thể chịu được tai hoạ của đất nước thì mới là vua của thiên hạ”.