Văn Hóa Giao Tiếp Ứng Xử - Biết Co Biết Duỗi

Lượt đọc: 1378 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
56
Tự Mình Sống Tiết Kiệm, Loại Bỏ Sự Xa Hoa

❊ ❊ ❊

Cần kiệm là cái đức của “duỗi”.

Ủng hộ tiết kiệm, coi rẻ sự xa hoa là truyền thống tốt đẹp trong tục lệ văn hóa Trung Hoa. Lão Tử xem chữ “kiệm” là một trong ba bảo bối; Khổng Tử cho rằng gốc rễ của lễ là “thà cần kiệm còn hơn xa hoa”. Tuân Tử nói: “Con đường làm giàu đất nước đó là dùng tiết kiệm làm giàu dân”. Mạnh Tử nói: “Tiết kiệm thì sẽ phồn vinh, xa xỉ sẽ suy vong”. Những lời dạy bảo và khuyên răn của cổ nhân rất có tác dụng giáo dục đối với cả hiện tại và tương lai. Tiết kiệm mà không keo kiệt nên trở thành giá trị sử dụng của xã hội.

Người siêng năng nên nỗ lực gắng sức về mặt phẩm chất đạo đức và nghĩa lý, vậy mà có người lại dựa vào sự siêng năng để giải quyết những thiếu thốn về vật chất của bản thân; người mộc mạc giản dị nên xem thường lợi ích và tiền bạc, vậy mà có người lại giả vờ mộc mạc để che đậy sự keo kiệt của mình. Siêng năng và mộc mạc mới là tín điều trong đối nhân xử thế của người quân tử có tài đức, không ngờ lại trở thành công cụ để đạt danh lợi của kẻ tầm thường, thật là khiến con người cảm thấy hối tiếc. Có thể thấy rằng bất kể hiệu quả khách quan do con người hay đồ vật tạo ra trước tiên đều phải do các nhà vận dụng quyết định, tố chất nội tại của các nhà vận dụng rất thấp, cảnh giới tư tưởng kém, sự vật có tốt đẹp hơn nữa cũng đều là công cụ để mưu lợi. Cho nên, người quân tử phải lấy sự cần kiệm để lập công đức, nhất định không được lấy nó để kiếm lời.

Thế Tông Ung Chính có ưu điểm rất đáng khen ngợi, đó là sống rất tiết kiệm, khi đại thần Đình Ngọc Nhân vào trực trong nội cung, nhìn thấy Ung Chính nhặt từng hạt gạo, vụn bánh rơi trên bàn rồi bỏ vào mồm, sợ như vậy là đã lãng phí.

Nhưng Càn Long thì hoàn toàn không giống như vậy, thời kỳ Càn Long, các kiến trúc rầm rộ mọc lên, xây dựng nhiều khu du ngoạn, đình đài, lầu các..., không biết đã tốn bao ngân lượng cho thời kỳ Càn Long này, mà đời sống vật chất liệu có trở lên khá giả hay không? Điều này không phải quá mức cao, thậm chí trong gia đình hoàng tộc cũng có những kẻ đói kém nữa là người dân.

Trung kỳ Càn Long, họ hàng hoàng gia có một bộ phận người rất nghèo túng thất vọng, họ bán sạch hết sản nghiệp, bất cần mạng sống. Sau khi Càn Long biết chuyện này, lập tức hạ lệnh cứu tế chăm sóc cho phủ Tông Nhân. Người nghèo nhất thưởng ba trăm lạng bạc, người đỡ hơn một chút giảm một nửa, để họ dùng số tiền này chuộc lại ruộng đất nhà cửa đã bán đi nhằm mưu cầu một chút vốn sinh sống. Càn Long còn quan tâm đến việc cưới xin, mai táng chưa đâu vào đâu của họ và còn quy định thêm rằng, tất cả những người đã lập gia đình ban cho một trăm hai mươi lạng bạc, những người có việc sang ban cho hai trăm lạng.

Đương nhiên, những khốn đốn trong hoàng tộc cũng không thể ngăn cản được dục vọng xa hoa của Càn Long, cuối thời kỳ của ông, ông còn đặc biệt xây dựng sơn trang nghỉ mát ở hồ Nhiệt Hà để có thêm một chỗ để du lạc.

Diện tích của sơn trang nghỉ mát này rất lớn, chu vi là mười dặm. Tại sơn trang này, Càn Long cho xây dựng bao quanh, dùng để cưỡi ngựa săn bắn, ở đây trồng rất nhiều hoa tươi để bốn mùa đều có thể thưởng thức những bông hoa đẹp mắt, ngoài ra còn xây dựng rất nhiều đình đài. Vì vậy mà du ngoạn ở sơn trang cảnh sắc muôn màu sẽ làm bạn không kịp nhìn, lúc thì cây cỏ um tùm, lúc thì nhà tranh dậu nứa, lúc thì nước chảy róc rách, sóng biếc dập dềnh, lúc thì đình các cao chót vót, bầu trời thẳng tắp, nơi đây quả là một kỳ quan lớn trong thiên hạ. Năm đó, Đại học sỹ Kỷ Hiểu Nam đã từng cùng Càn Long ngao du nhiều năm ở đây và đã lưu lại nhiều câu thơ châm biếm.

Có một lần, hoàng đế Càn Long đang du ngoạn trong Sơn trang, tới bên hòn đá xanh biếc, nhìn khu rừng rậm xung quanh, cỏ xanh như thảm, gió thổi hiu hiu rất khoan khoái nhẹ nhàng thì không khỏi buột miệng thốt lên rằng: “Cảnh đẹp ở đây thật khiến con người quên đi cảm giác nóng bức của những ngày hè nóng nực!” Nói rồi quay người lại nói với một vị quan võ đi cùng: “Khí hậu ở đây thật ôn hòa, còn hơn cả kinh đô, thật không hổ thẹn với danh hiệu là sơn trang nghỉ mát”.

Quan võ nghe xong trả lời: “Quả thực vậy, nhưng bệ hạ đang nói trong cung đình, nếu là bên ngoài thành thì lại không phải như vậy. Đường phố trong thành chật hẹp, nhà cửa thấp bé, đa số nhân dân đều sống trong các căn nhà nhỏ bé, vô cùng nóng bức, gấp hàng chục lần ở kinh đô. Vì vậy, mà trong dân gian có câu ngạn ngữ: “Sơn trang của hoàng đế thật đúng nơi nghỉ mát, nhà ở của trăm dân vẫn nóng bức vô cùng”. (Hoàng đế chi trang chân tỵ thử, bách tính nhưng thị nhiệt hà dã).

Càn Long nghe những câu nói này sắc mặt bỗng trở lên ôn tồn, mãi không nói được một lời, chỉ vẫy tay bảo quan võ ra ngoài. Suốt ba ngày sau trên mặt không có một chút biểu hiện vui vẻ.

Có người nói, viên quan Võ này là người Mãn nên Càn Long đã có ý giáng tội hắn, nếu là người Hán nói ra những câu này thì chắc chắn sẽ mất chức, không biết chừng còn bị mất mạng.

Một đệ tử của Mạc Tử từ nước Tề trở về nước Lỗ đến gặp thầy. Mạc Tử hỏi: “Ngươi đã thấy được những gì ở nước Tề”.

Tên đệ tử than dài một tiếng rồi nói: “Nhân dân nước Tề rất khổ cực, họ không có áo mặc, không có đồ ăn, đến đâu cũng thấy người chết đói, bi thảm lắm ạ!”.

Mạc Tử trầm mặc một hồi, thong thả nói: “Đó là vì làm vua mà không yêu trăm dân, không biết cần kiệm mà gây ra”.

“Bây giờ quốc vương các nước đều như vậy, đâu có còn khởi xướng tiết kiệm nữa?” Tên đệ tử nói.

Mạc Tử nói tiếp: “Nhưng thời các thánh hiền ngày xưa đâu có kiểu quốc vương như này, từ Bắc tới U Đô, từ Nam tới Giao Chỉ, từ Đông tới nơi mặt trời mọc, từ phía Tây đến nơi mặt trời lặn, không có ai là không phục tùng ông, nhưng ông lại rất chú ý tiết kiệm. Tất cả đều phải sử dụng việc đào tạo sức dân, chỉ cần việc mà không mang lại lợi ích cho nhân dân, ông sẽ không làm. Đồ dùng ăn cơm của ông là những đồ gốm rất đơn giản, mỗi bữa chỉ ăn hai loại thức ăn, không uống hai loại nước canh thịt. Quần áo ông mặc chỉ cần mùa đông đủ ấm, mùa hè không nóng là được. Nơi ở của ông, chỉ cần có thể tránh gió mưa bão tuyết là được, tuyệt đối không xây quá mức xa hoa. Ngay cả tang lễ sau khi chết cũng chỉ mặc ba bộ quần áo, quyết không dùng đồ châu ngọc làm vật mai táng. Cũng chính vì vua Nghiêu tiết kiệm như vậy, nên cuộc sống của trăm dân mới tốt đẹp. Ông cũng vì thế mà rất được sự ủng hộ của trăm dân”.

Tên đệ tử nghe vậy cũng nói theo: “Nếu các quốc vương ngày nay đều tốt như vua Nghiêu thì thật tuyệt, nhưng lại không có một ai. Thịt trong nhà bếp của họ đã thối cả mà vẫn không muốn chia cho dân. Ngựa của họ béo đến nỗi không bước nổi, nhưng trong dân đến lương thực cũng không có mà ăn”.

“Cũng chính vì vậy nên chúng ta càng phải tuyên truyền đạo lý tiết kiệm”, Mạc Tử nói một cách kiên định.

Mạn Anh là tể tướng nước Tề cuối thời Xuân Thu, có một lần, Mạn Anh đang ăn cơm ở nhà, bỗng Cảnh Công sai người đến nhà Mạn Anh, ông biết vị đại thần này vẫn chưa ăn cơm bèn sẻ nửa phần cơm của mình mời khách ăn, kết quả là cả khách và ông đều ăn không no. Sau khi viên sứ thần trở về phủ, bèn trình báo chuyện này với Kỳ Cảnh Công, Cảnh Công nghe xong rất ca ngợi ông: “Nhà Mạn Anh nghèo như vậy mà ta không biết một chút gì, đây quả là lỗi của ta!” Nói rồi ông liền sai người tặng Mạn Anh một khoản tiền lớn để làm phí dụng chiêu đãi khách song Mạn Anh kiên quyết không nhận. Cảnh Công thấy Mạn Anh vừa không muốn phong đất, cũng không muốn nhận tiền, tấm lòng lại vô cùng trung thực, liền lệnh cho thuộc hạ nhất định phải nghĩ cách thuyết phục Mạn Anh để ông nhận khoản tiền đó. Ông hết lần này đến lần khác nói với Lai Giả Trần rằng địa vị của bản thân cao thì càng phải chú ý sống tiết kiệm, có như vậy mới là tấm gương cho các viên quan trong triều, làm cho triều chính càng thêm thanh liêm, Lai Giả thấy ông quyết không nhận, đành nói là mệnh lệnh của Cảnh Công, nếu không nhận sẽ bị Cảnh Công phạt tội, vì vậy Mạn Anh tự mình đến gặp Cảnh Công, bái tạ Cảnh Công và nói: “đại vương, nhà thần không nghèo, nhờ có ân huệ của đại vương, mà gia tộc, bạn bè của thần mới có được phúc như vậy, chúng thần rất cảm kích, nhất định không được ban tiền cho thần nữa, đại vương còn phải dùng số tiền này để cứu vớt nhân dân chứ!” Sau này, Cảnh Công xây cho ông một ngôi nhà mới, thay xe đẹp và ngựa tốt nhưng đều bị ông khước từ. Mạn Anh một đời sống tiết kiệm, làm gương cho nước Tề về thi hành nghiêm ngặt thanh khiết, phản đối sự xa hoa lãng phí.

“Lịch triển tiền hiền gia dữ quốc, thành tự cần kiệm bại do xa”. Từ xưa đến nay, bất luận là quốc gia phồn vinh giàu mạnh, hay các hộ gia đình giàu có, nếu hàng ngày không tiết kiệm, cứ suốt ngày tiêu pha lãng phí, nếu cứ thế mãi sẽ làm hại đến bản thân, gây họa cho gia đình. Thạch Sùng thời kỳ triều Phổ là thứ sử Kinh Châu, nhờ đường hàng hải mà kiếm được rất nhiều tiền bạc. Từ đó ông tiêu pha lãng phí, còn thi giàu với Trương Khải trong triều, Trương Khải làm bốn mươi dặm từ bông long não, còn ông làm năm mươi dặm bức trướng lục tím, hơn nữa còn dùng châu báu mua một cô vợ lẻ tên là Lục Châu, người đẹp mê hồn. Không những thế, Thạch Sùng xây dựng một khu nhà ở tên là Kim Cổ Viên, hàng ngày đều ca hát ăn uống, ăn chơi hưởng lạc cùng họ. Tôn Tú lúc đó là thân cận của Triệu vương Luân, nghe nói Lục Châu rất đẹp liền sai người đến bắt về, Thạch Sùng gọi hết ca kỹ của mình ra rồi nói: “Tùy người lựa chọn”. Người đến nói: “Ta phụng mệnh đến muốn rước Lục Châu”. Thạch Sùng nói: “Lục Châu là thiếp của ta, không thể giao được”. Về sau Tôn Tú tố cáo Thạch Sùng với Triệu vương Luân rằng: “Thạch Sùng và Vương Sung ở Hoài Nam định làm phản”. Triệu vương Luân rất tức giận liền cho bắt Thạch Sùng rồi chém ngang lưng, còn giết ba đời nhà ông ta. Mỹ nhân Lục Châu cũng nhảy lầu tự vẫn.

Lão Tử nói: “Bách tính gặp phải đói kém là vì các khoản thuế má mà người lãnh đạo toan tính giành lấy quá nhiều, vì thế mà muôn dân phải chịu khổ sở. Sở dĩ khó quản lý được muôn dân là vì sự thống trị hà nghiệt của người làm lãnh đạo làm ăn xằng bậy, vì thế mà muôn dân khó mà cai quản được. Muôn dân coi thường sự sống, không sợ chết là vì đời sống của kẻ lãnh đạo quá độ xa hoa, bóc lột đến cùng tài sản của dân, chỉ có những người không theo đuổi cuộc sống hoang dâm xa xỉ mới vượt xa những người ham muốn hưởng thụ”. Ở đây đã nói rõ sự không sợ chết của bách tính, nguyên nhân là do người lãnh đạo quá xa xỉ. Khổng Tử nói: “Kẻ xa xỉ ngông cuồng, người tiết kiệm hèn kém. Thà hèn kém còn hơn ngông cuồng”. Ở đây nói rõ làm người thà tiết kiệm mà hèn kém còn hơn.

Khổng Tử nói tiếp: “Lễ và sự phô trương xa xỉ còn không bằng tiết kiệm một chút, việc tang lễ tổ chức chu đáo không bằng làm cho không khí của sự đau thương sâu đậm hơn một chút”. Ở đây nói rõ tiết kiệm là nguồn gốc của lễ.

NGỌC ANH dịch
Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.