Giữ thân mình trong sạch, không khuất phục trước quyền thế. Tranh quyền hiếu thắng, con đường sẽ cảm thấy nhỏ hẹp.
Nếu có thể lùi một bước, tự nhiên sẽ cảm thấy con đường rộng và bằng phẳng hơn rất nhiều. Mùi thơm quá đậm chỉ rất ngắn ngủi, nếu có thể thanh đạm một phần sẽ cảm thấy mùi vị càng lâu càng thêm thơm. Làm người quý ở chỗ tự nhiên, chữ quý nằm ở sự bồi dưỡng phong cách quân tử cao thượng đó: thà làm sen trong bùn, chứ không làm bèo trên mặt nước. Hành sự mà không yêu cầu quá đáng, chuyện phải trái thị phi lớn trước mặt, trước việc đại nghĩa hưng vong thiên hạ, không tranh, không đấu thì còn có thể chờ đợi cái gì? Trên chiến trường danh lợi, trong môi trường giàu sang, trước những chuyện thị phi của con người, lùi một bước nhường ba phần thì có gì là không tốt?
Từ ám sát Tồng Giáo Nhân, giải tán quốc dân Đảng, đến tế trời cúng Khổng, ráo riết khôi phục cái cũ, rồi đến giải tán Quốc Hội, khôi phục sự rêu rao của chế độ quân chủ, thật là mốt của cả quan trường phương Bắc. Trên báo chí cũng đề nghị phục hồi lại, công kích văn chương cộng hòa như con nước cuồn cuộn kéo đến. Nhà chính khách nổi tiếng Dương Độ Đàm và chế độ cộng hòa có ảnh hưởng đến quân đội, ông nói: “Thời đại đương quân chủ, quân lính thường nói: “Thức ăn Hoàng gia thiết đãi, phải gắng sức vì Hoàng gia”. Nay lơ là việc hoàng thất hữu hình, thay vào đó là quốc gia nguyên hình, người khác không biết được quốc gia là vật gì, không thể trông cậy được, để gắn bó lòng người”.
Đối với người đem binh xuất thân như Viên Thế Khải, những lời nói này có thể nói toạc ra làm chấn động cả người điếc. Quân đội phải trung thành với cá nhân, mà không phải trung thành với khái niệm trừu tượng. Đây là mục tiêu phấn đấu suốt đời của Viên Thế Khải, cũng là cơ sở luận lý của việc xây dựng quân đội phương Bắc, quyết không được vứt bỏ.
Toàn môi trường chính trị của phương Bắc vốn không thể thu nhận một vị lãnh tụ chính trị dân chủ phổ biến thực sự. Tất cả mọi dư luận nhằm hồi phục lại chế độ quân chủ lại không phải do mình Viên Thế Khải tạo ra, ông chỉ là người bị trào lưu này đây lên phía trước.
Viên Thế Khải là một viên quan liêu trí tuệ ở phương Bắc, ông cũng sẽ không tiếp nhận khái niệm chính trị Dân chủ, ông không biết cái gì gọi là dân chủ, nhưng ông biết rõ cái gì là hoàng quyền. Cứ nghĩ đến bản thân có khả năng trở thành một đời quân chủ dựng nước, ông lại vui đến nỗi đêm cũng không ngủ được.
Một hôm, tứ đệ của Viên Thế Khải là Thế Truyện nói với ông: “Những nhà hoành nghĩa dám đề xướng chế độ quân chủ có nghĩa là đã xướng ngôn phản quốc, tại sao huynh không kỷ luật nghiêm minh?”
Viên Thế Khải mỉm cười nói: “Thư sinh ngồi nhìn không có việc làm, bàn luận nhiều mà thành công thì ít. Nếu không hiệu quả tự nhiên sẽ mất đi, việc gì phải ngăn cấm, vứt văn tự vào ngục? Cộng hòa Dân quốc làm sao có thể giống Mãn Thanh, động một tí là cấm con người lập hội mít tinh?”
Lý do vô cùng quang minh chính đại, Thế Truyền không còn lời nào nói cả. Nhưng không lâu sau, ngày 9.12, chính sự Đường Tân đã cho thiết lập lại nơi sửa soạn bộ sách lớn; ngày 21, Viên Thế Khải phong tước cho mười chín viên quan; ngày 31, hạ lệnh lấy năm sau (1916) làm năm thứ nhất Hồng Hiến, dự định lên ngôi. Lúc này Thế Truyền mới bị người huynh đệ lừa, ông không hề tức giận mà trở về nhà khóc lóc nói với mẹ: “Dân tộc Ngô có họa diệt môn rồi!” Sau đó lại viết cho Viên Thế Khải một bức thư, bút lệ như sau: “Nhất hầu huynh lên ngôi Đại Bảo, đệ chỉ là kẻ đội áo nhân sơn, không dám gặp gỡ thế gian, nay xin vĩnh biệt”.
Sau khi Viên Thế Khải tuyên bố hình thành chế độ dân chủ, tập đoàn quan liêu phương Bắc xôn xao cả lên. Hóa ra Viên Thế Khải không phải là còn nắm chính trị nhà Thanh, mà tự mình lên làm hoàng đế. Về mặt đạo đức, ông đã xét mình vào tội tử hình, trong việc không quên cố chủ đời nhà Hạ trước Thanh, ông trở thành kẻ gian thần cướp ngôi.
Viên Thế Khải nhiều lần hỏi ý kiến của Từ Thế Xương nhưng Từ Thế Xương lại từ đầu chí cuối không nói lấy một lời, vừa không tán thành, cũng không phản đối.
“Việc khuyến tiến bên ngoài đã trở lên xôn xao rồi,” Viên Thế Khải một mặt giả bộ khổ não, một mặt lại rất chú ý đến vẻ bất mãn của Từ Thế Xương, “đại ca nhất định đã biết rõ, Đại ca thấy việc này khả thi không?”.
Từ Thế Xương ngừng đầu nhìn Viên Thế Khải rồi lại cúi đầu.
“Đại ca lại nói câu này à?”
“Tôi không biết”.
“Bên ngoài đã đồn đại từ lâu, sao đệ lại không biết?”
“Biết thì nói biết, không biết thì nói không biết”.
Từ đó trở đi, Từ Thế Xương cáo bệnh từ chức, trở về xưởng kinh doanh của thợ rèn Đông Tứ Ngũ, tự viết bức hoành phi: “Đàm phong nguyệt quán” treo ở phòng sách, biểu thị sự không dính líu đến chính trị.
Đời người như ánh lửa ngắn ngủi khi đập hai hòn đá vào nhau sinh ra, vừa loé lên liền biến mất, trong cuộc sống ngắn ngủi như vậy, đi tranh đoạt danh lợi rốt cục được bao nhiêu thời gian. Không gian mà con người chiếm trong vũ trụ nhỏ như trứng con ốc sên, trong nơi chật hẹp như vậy mà tranh giành cái dài cái ngắn, thế giới rốt cục to như thế nào? Đời người bé nhỏ, năm tháng ngắn ngủi, vậy sao không quý trọng thời gian, hay làm một việc gì đó trong cuộc đời có hạn của mình?
Thường do những điều tốt lành trong khoảnh khắc, có thể tạo ra sự hòa nhã của con người; lòng dạ thuần khiết thanh bạch, có thể làm tiếng tăm được truyền muôn đời. Trong cuộc sống thường ngày, phải chú ý kiểm điểm hành vi và lời nói của chính mình, từ cách đối đãi người đến việc kỷ luật mình đều phải chú ý giữ danh dự, giữ cho sự hoàn mỹ của tâm linh.