Tâm không xấu, duỗi dễ dàng.
Tôn chỉ của đối nhân xử thế là phải làm tốt những việc nên làm, đạt được đến một mục đích nhất định thì không cần phải “chính do dĩ xuất”, làm việc theo cảm tính của mình. Phải nghe thấy được sự lý giải của người khác, mấu chốt là phải bỏ đi những ý nghĩ vớ vẩn cá nhân, nắm vững được tôn chỉ bỏ đi tính cá nhân, ích kỷ.
Khi xử lý các vấn đề cũng nên loại bỏ các ý nghĩ ích kỷ cá nhân, nếu giải quyết sự việc mà có mang một chút lòng ích kỷ cá nhân nào đó thì sẽ xuất hiện sự sai lệch, dẫn tới việc mắc phải sai lầm. Tiền đề nghe ngóng ý kiến của người khác chính là quan hệ giữa việc so sánh sự lý giải của mình với sự lý giải của người khác, không thể cứ giữ ý kiến của mình mãi được.
Thời kỳ đầu khi Ung Chính kế vị, do sợ Xung Kha và những người khác mưu phản nên đã sắp xếp cho Đồng Đề Kỳ trinh sát khắp nơi để đem các tin tức tình báo về. Phàm là những việc lớn nhỏ trong kinh thành, chẳng có việc nào mà Ung Chính không biết cả.
Một hôm, một vị đại thần muốn mua một cái mũ mới bèn hỏi người đi đường xem có thể mua được ở chỗ nào. Ngày hôm sau, khi thiết triều buổi sớm, vị đại thần này vẫn chưa đội mũ mới trên đầu, Ung Chính bèn cười nói: “Cẩn thận một chút, đừng có làm bẩn mũ mới đấy”. Một lần khác, có một người tên là Vương Vân Cẩm, xuất thân là Trạng nguyên, ngày hôm đó Nguyên Đan đang cùng bạn bè, thân thích chơi trò chơi với những chiếc lá, đang chơi thì bỗng nhiên bị rơi mất một chiếc lá. Ngày hôm sau khi lên triều, Ung Chính hỏi Vương Điện Vương đã làm những gì vào ban đêm, Vương Vân Cẩm nói hết mọi sự thật, Ung Chính cười đáp: “Người trong sáng thì không làm việc ám muội, đây đích thị là một Trạng nguyên. Nói hết câu bèn lấy trong tay áo một chiếc lá ra đưa cho Vương Vân Cẩm xem thì đó đúng là chiếc lá mà buổi chiều ngày hôm đó đã bị mất.
Có một người tên là Vương Sỹ Tuấn làm quan ở bên ngoài, có người đã giới thiệu cho anh ta một nô bộc khoẻ mạnh. Người nô bộc này làm việc rất cẩn thận, không hề rời xa khỏi Vương Sỹ Tuấn. Sau này Vương Sỹ Tuấn về kinh nhậm chức, người nô bộc bèn đến cáo từ ông ta trước. Vương Sỹ Tuấn hỏi vì nguyên cớ gì mà lại bỏ đi, người nô bộc nói: “Ngài làm quan mấy năm nay không có điều gì sai phạm lớn, tôi cũng phải vào kinh gặp mặt thánh thượng nói rõ tình hình”. Vương Sỹ Tuấn khi đó mới biết người nô bộc ấy vốn là thị vệ của Đại nội.
Ở Thiên Tân có một người họ Chu, xuất thân làm Tiến Sỹ, với thân phận là Chủ sự Lễ bộ, đã từng làm giám sát việc dạy học ở Tứ Xuyên trong vòng ba năm. Trong thời gian đó, ông đã rất liêm khiết, công bằng, luôn làm tròn bổn phận của chính mình. Cảnh ngộ mà Chu Chủ sự gặp phải cũng giống như Vương Sỹ Tuấn, trước khi xuất kinh, có đồng nghiệp giới thiệu cho ông một người nô bộc rất nhanh nhẹn, chăm chỉ. Sau khi nhiệm kỳ của Chu Chủ sự hết hạn, chuẩn bị về cung phụng mệnh, người nô bộc bèn đòi về trước. Chu Chủ sự nói ta cũng sắp phải về kinh rồi, vừa hay đi cùng luôn. Người nô bộc nói: “Tôi vốn là một Thị vệ trong Đại nội, được đặc biệt phái đến để giám sát ngài, biểu hiện của ngài rất tốt, tôi phải về kinh để nói với hoàng thượng”. Lúc đó, Chu Chủ sự mới như sực tỉnh cơn mộng, khi về đến kinh thành quả nhiên được Ung Chính ban thưởng.
Đương nhiên, Ung Chính điều hành quần thần cũng không hoàn toàn hà khắc như vậy, có lúc ông cũng rất nhân từ, hay cùng quần thần có mối liên hệ về tình cảm. Mỗi khi đến ngày lễ, Tết, ông lại cùng văn võ bá quan ngâm thơ uống rượu, thưởng hoa, câu cá vui vẻ giống y như cha với con vậy. Biện pháp lúc cương lúc nhu, khi thì giận dữ, khi thì sủng ái này đã trị vì tất cả các triều thần, khiến cho ai ai cũng phải phục nể.
Thế là, các đại thần ai ai cũng phải đề phòng, họ như đi trên lớp băng mỏng, đều lo lắng về tính cách lúc vui mừng, lúc giận dữ không bình thường này của Ung Chính. Thực ra, bản thân Ung Chính không phải là không hiểu được khuyết điểm này của mình. Vì vậy, ông còn có một đoạn tự thuật rất chuyên môn, đó là khi nói chuyện với người quản lý Thực Lộc Quán, Ung Chính nói: “Gần đây ta có đọc những ghi chép trong vòng bốn chín năm của Khang Hy, trong đó có ghi lại sự đánh giá của phụ hoàng đối với ta, có một câu là: “Hỷ nộ bất định”, khi đó ta từng nói với phụ hoàng: “Con hầu hạ bên cạnh phụ hoàng, thường lắng nghe sự răn dạy của phụ hoàng, bản thân lại không biết tự kiểm điểm hành vi của chính mình, trong lòng cảm thấy rất xấu hổ. Con hiện đã ba mươi tuổi, tính cách trong đối nhân xử thế không thể thay đổi được nữa. Bốn chữ nhận xét về con “hỷ nộ bất định” có liên quan đến cả đời con, khẩn thiết xin phụ hoàng đừng để cho sử quan ghi chép lại”. Lời nói của ta đã thuyết phục được phụ hoàng, thế là người dụ nói rằng: “Mười năm nay, ta chưa thấy Tứ a ca có những hành động hỷ nộ bất thường, cho nên câu nói này sử quan không cần phải ghi chép lại”. Hiện tại, sau khi ta kế vị, ta luôn cố gắng cẩn thận với tính cách lúc vui mừng khi giận dữ thất thường của mình, cho dù có như vậy, ta luôn cảm thấy có những chỗ vẫn còn khiếm khuyết, vì vậy ta càng khâm phục phụ hoàng về việc biết nhìn nhận người khác. Cho nên, ta thường hay dùng những điều ông răn dậy để kìm nén mình, điều tiết tình cảm của chính mình. Người có thể ghi chép lại theo sự thật của toàn bộ câu chuyện này”.
Sự thổ lộ trên của Ung Chính có dụng ý rất rõ ràng. Các Hoàng Đế rất sợ các sử quan, sợ sử quan cứ ghi chép thẳng thừng sự thật. Bốn chữ “hỷ nộ bất định” vốn là sự khái quát tốt nhất về tính cách của Ung Chính.
“Làm người không làm những việc sai trái, như vậy sẽ không sợ nửa đêm quỷ đến gõ cửa”. Những người đã làm những việc sai trái thường hay phải mang một gánh nặng về mặt tinh thần. Gánh nặng đó nó giống như một cái địu phải đeo trên lưng mãi mãi, những việc sai trái càng nhiều thì cái bọc đó càng nặng hơn.
Xét về chủ quan thì phải bỏ đi ý thức, tư tưởng sai lệch mới có thể dễ dàng loại bỏ những việc làm sai trái. Nếu như từ đầu đến cuối luôn làm những việc trái với lương tâm thì gánh nặng sẽ ngày càng lớn.